Σλαβόι Ζίζεκ: Σώστε Ελλάδα και Ευρώπη από τους σωτήρες τους

• Αρθρο του Σλοβένου φιλόσοφου στο «London Review of Books»

«Φανταστείτε μια σκηνή ταινίας που παρουσιάζει την κοινωνία μας στο άμεσο μέλλον. Ενστολοι φρουροί περιπολούν στους μισοάδειους δρόμους τη νύχτα κυνηγώντας μετανάστες και εγκληματίες. Οσους εντοπίζουν τους κακοποιούν. Αυτό που μοιάζει με ευφάνταστη χολιγουντιανή εικόνα αποτελεί πραγματικότητα στην σημερινή Ελλάδα», γράφει ο Σλαβόι Ζίζεκ στο «London Review of Books». 

Ο σλοβένος φιλόσοφος εξηγεί αμέσως σε τι αναφέρεται: στις περιπολίες μελών της Χρυσής Αυγής στην Αθήνα και τον ξυλοδαρμό μεταναστών _ αλίμονο σε Αφγανούς, Πακιστανούς, Αλγερινούς. «Ετσι λοιπόν υπερασπιζόμαστε την Ευρώπη την άνοιξη του 2012», διαπιστώνει.

«Το πρόβλημα με την υπεράσπιση του ευρωπαϊκού πολιτισμού κατά της μεταναστευτικής απειλής είναι ότι η σφοδρότητα της υπεράσπισης αποτελεί μεγαλύτερη απειλή προς τον "πολιτισμό" από οποιονδήποτε αριθμό μουσουλμάνων» προσθέτει ο Ζίζεκ, διευκρινίζοντας όμως ότι «οι υπερασπιστές της Ελλάδας κατά των μεταναστών δεν αποτελούν τον κύριο κίνδυνο αλλά υποπροϊόν της πραγματικής απειλής που είναι η πολιτική της λιτότητας».

Επιστολή διανοουμένων στην Le Monde: «Είμαστε όλοι Ελληνες Εβραίοι»

ΕΝΑΥΣΜΑ Η ΕΙΣΟΔΟΣ ΤΗΣ ΧΡΥΣΗΣ ΑΥΓΗΣ ΣΤΗ ΒΟΥΛΗ

Ανοιχτή επιστολή ευρωπαίων διανοουμένων και πολιτικών που καλούν σε αφύπνιση τους λαούς της Ευρώπης μπροστά στην άνοδο των ακροδεξιών κομμάτων, δημοσιεύει η γαλλική εφημερίδα Le Monde.

Η άνοδος της Χρυσής Αυγής δίνει το έναυσμα και με το γεγονός της δικής της επίδοσης στις εκλογές της 6ης Μαϊου ξεκινάει το κείμενο με τίτλο : «Η ενωμένη Ευρώπη είναι ένα όνειρο, η λιτότητα και η απόρριψη της μετανάστευσης ένας εφιάλτης».

Την επιστολή υπογράφουν οι: Αντονι Γκίντενς, κοινωνιολόγος, Ανταμ Μισνικ, ιστορικός, Ελί Βίζελ βραβευμένος με Νομπέλ Ειρήνης, Μπέντζαμιν Αμπτάν πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Αντιρατσιστικού Κινήματος, ο νομπελίστας συγγραφέας, Ντάριο Φο, Σβετλάνα Γκανούσκινα διευθύντρια της οργάνωσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα «Memorial» στην Ρωσία, ο ιαραηλινός σκηνοθέτης Αμος Γκιτάι, η πολιτικός Μπεάτε και ο σύζυγός της Σερζ Κλάρσφελντ, ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας, Μπερνάρ Κουσνέρ, ο φιλόσοφος και δημοσιογράφος, Μπερνάρ Ανρί Λεβί, Ιταλός φωτογράφος Ολιβιέρο Τοσκάνι, ο συγγραφέας Α.Β. Γιεχοσουα, Ντανιέλ Μπαρμπού καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Βουκουρεστίου, Γιοβαν Ντίβακ γενικός εισαγγελέας για το Σεράγεβο, η συγγραφέας Αμελί Νοτόμπ και Ντομινίκ Σοπό, πρόεδρος της οργάνωσης SOS για τον ρατσισμό.

Credo quia absurdum est

Έπρεπε να έρθει η Τρόικα για να μάθουμε
ότι έχουμε τόσους τυφλούς;
Ρήση ανώνυμου ταξιτζή

Γράφει ο Λουκάς Θανασέκος 

Δεν είναι μόνον το απορίας άξιον σε σχέση με την «ανακάλυψη» της ύπαρξης τόσων τυφλών σε κάποια νησιά του Ιονίου, μετά την άφιξη και  ανάληψη «έργου» από την Τρόικα. Αυτό θα έπρεπε μόνοι μας να το έχουμε εντοπίσει εδώ και πολλά χρόνια. Η ρήση του ανώνυμου ταξιτζή μπορεί να έχει και τη μεταφορική της σημασία εάν τη συνδέσουμε και με το αποτέλεσμα των εκλογών της 6^ης Μαΐου. Τότε και οι τυφλοί και το αποτέλεσμα έρχονται πλάι-πλάι να  δικαιώσουν τον τίτλο του κειμένου. Αλλά για να δούμε τον τίτλο:

1.- Συνηθίζεται στην ελληνική δημοσιογραφία, είτε ως  «συνεισφορά» μας  στη νεωτερικότητα είτε ως «απόδειξη» απαγκίστρωσης από την πεπατημένη, η πρόταξη τίτλων από ατάκες βρετανικής ή αμερικανικής κοπής. Θα το κάναμε κι εμείς αν δεν σκοντάφταμε  σ’ αυτές τις τέσσερις λατινικές λέξεις οι οποίες υπέρκεινται του κειμένου, καθώς αυτές μας έπεσαν στα μάτια ξεφυλλίζοντας κάποιο βιβλίο. Βέβαια πρέπει να συντρέχει  ουσιώδης λόγος για ν’ αρνηθείς τη γλώσσα σου και να καταφύγεις σε μιαν άλλη, αν αυτή πιο επιγραμματικά ή με μεγαλύτερη ακριβολόγο συντομία «λέει» αυτό που θέλεις να περιγράψεις και ενώπιον του οποίου έχεις βρεθεί εμβρόντητος.

            Όντως, τα αποτελέσματα των εκλογών της 6^ης Μαΐου, ο πλάνης βίος των διερευνητικών εντολών και ο, εντέλει, σχηματισμός, μετά από δέκα μέρες υπηρεσιακής κυβέρνησης για να οδηγήσει τη χώρα σε νέες εκλογές, στις 17 Ιουνίου και οι οποίες δεν αποκλείεται να μας βάλουν σε νέες περιπέτειες,  μας κάνει να αναφωνήσουμε, μπαϊλντισμένοι από την κομπορρήμονα υγεία μερίδας των εμπλεκομένων πολιτικών credo quiaabsurdum, που σημαίνει το « πιστεύω, γιατί είναι παράλογο» όλο αυτό που έγινε και ποιος μας λέει ότι δεν θα ξαναγίνει.

Nέα αντίφαση ή νέα αφήγηση η επιστροφή στην «ελληνικότητα»;

Η κρίση οδηγεί κάποιους στο καταφύγιο των παλιών προτύπων για την τόνωση του ηθικού

• Tης Μαργαριτας Πουρναρα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 17/3/2012

Απογευματινή βόλτα στον κυριότερο εμπορικό δρόμο της Γλυφάδας. Στη βιτρίνα ενός καταστήματος εσωρούχων φιγουράρει μια ελληνική σημαία, για να υποστηρίξουμε τις εγχώριες επιχειρήσεις. Λίγο πιο κάτω, έξω από ένα κατάστημα με επώνυμα ρούχα, κυματίζει πάλι μια μεγάλη γαλανόλευκη. Εντός, ακούγεται στο διαπασών, το «Ενα το χελιδόνι» με τη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη. Ανάμεσα στις κρεμάστρες και στη σκάλα προς τον επάνω όροφο διακρίνει κανείς, ζωγραφισμένους, διακεκριμένους συμπατριώτες μας από το 1821 έως σήμερα: ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο γιατρός Γεώργιος Παπανικολάου, η Μαρία Κάλλας, ο Μάνος Χατζηδάκις, ο Αλέκος Παναγούλης, ο Ελευθέριος Βενιζέλος κ.ά. Τι κοινό έχουν οι εικονιζόμενοι; Προφανώς μας κάνουν υπερήφανους ως Ελληνες. Σημείο των καιρών.

Η πρωτοφανής κρίση οδηγεί αναπόφευκτα στην αναδιατύπωση της ταυτότητάς μας, σε μια χώρα που καταρρέουν πολλά από τα πράγματα που θεωρούσαμε δεδομένα. Αναζητούμε ξαφνικά την ελληνικότητα, σαν ένα καταφύγιο που θα μας προφυλάξει στη δύσκολη συγκυρία. Στρεφόμαστε στο παρελθόν για να μπορέσουμε να κοιτάξουμε το μέλλον. Αν αφήσουμε όμως στην άκρη το πάνθεον των ηρώων (στο κατάστημα της Γλυφάδας και στα βιβλία της Ιστορίας), διαπιστώνουμε ότι ακόμα και παλαιότερα, αυτή η ταυτότητα ήταν φτιαγμένη από ένα συνονθύλευμα ετερόκλητων επιταγών. Οι γενιές που βιώνουν την οικονομική δυσχέρεια της ύφεσης, ισορρόπησαν σε μια αμφίρροπη μάχη δυτικότροπου καταναλωτισμού και νοσταλγικών στοιχείων για μια Ελλάδα άλλων εποχών.

Κατά κάποιον τρόπο, η σύγχυση έχει γίνει ακόμα βαθύτερη σήμερα. «Κeep walking Greece», λέει μια γνωστή διαφημιστική καμπάνια για ουίσκι, αλλά εμείς δεν ξέρουμε προς τα πού να βαδίσουμε, αν και επιλέγουμε να πορευτούμε με ό,τι γνωρίζουμε από το παρελθόν. Παραμένουμε μετέωροι, αν και προστρέχουμε στην ασφάλεια των προτύπων, στην τόνωση του ηθικού μας μέσα από γνωστές προσλαμβάνουσες, σε φιγούρες σημαδιακές για τον πολιτισμό, τα γράμματα ή τις επιστήμες, στη σημαία ως σύμβολο. Η επιστροφή στην «ελληνικότητα», που πια φτάνει από τα θεάματα ώς τα καταστήματα, γίνεται νέα τάση. Μόδα, αναγκαιότητα, σπασμωδική αντίδραση; Μήπως μια νέα αντίφαση, όπως ισχυρίζεται ο Αγγελος Παπαδημητρίου ή μια καινούργια αφήγηση, όπως ισχυρίζεται ο κοινωνιολόγος Παναγής Παναγιωτόπουλος;

AΠOΨH: Θαυμάζουμε ό,τι φθονούμε και φθονούμε ό,τι θαυμάζουμε 

• Του Αγγελου Παπαδημητριου*

Μεγαλώνοντας στη μετεμφυλιακή Ελλάδα της «ευτυχίας» (γεννήθηκα το 1952 στο Κιάτο) και μέχρι σήμερα που μοιάζει να κλείνει ο κύκλος της, δεν έπαψα ούτε στιγμή να στέκομαι δύσπιστος απέναντι στην «ελληνική πραγματικότητα». Γιατί απλούστατα είχα την τύχη να βιώσω όλο το εγχώριο, μικρομεγαλοαστικό σύνδρομο και τους κώδικές του από μέσα. Μην έχοντας κληρονομικό χάρισμα, μικρασιατικές ή κομμουνιστικές «περγαμηνές» διαφυγής, αναγκάστηκα εκ των πραγμάτων να εστιάσω αντικειμενικά στα γεγονότα, καταλαβαίνοντας έγκαιρα το δισυπόστατο νόημα όλων των αξιών που επιβάλλονταν σχεδόν διά της βίας.

Από τη μια η βροντώδης φωνή της Βέμπο που πέταγε (στις παρελάσεις) τους «Γερμαναράδες» στη θάλασσα και από την άλλη το καλύτερο ψυγείο της εποχής (Siemens φυσικά) που μας ανέβαζε στις πρώτες βαθμίδες της κοινωνικής καταξίωσης. Από τη μια η ξένη μουσική με το ξέφρενο ερωτικοσεξουαλικό μήνυμά της και από την άλλη «Διώξε την λύπη παλικάρι πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι». Από τη μια το αμερικανικό όνειρο (Κένεντι, Μονρόε, Χόλιγουντ, Πύραυλοι) και από την άλλη «Δεξιά ήταν το σεράι που ο Βεζύρης κατοικούσε» και αριστερά η παράγκα του Καραγκιόζη. Το πρωί καθωσπρέπει, το βράδυ ξέφρενοι. Πέρασαν η χούντα, η μεταπολίτευση και η αντίφαση μέρα με τη μέρα μεγάλωνε μαζί με το χρέος. Είχαμε πια παγιώσει τον περίφημο μεσογειακό χαρακτήρα μας, μεταξύ δύο ακραίων πόλων, του φθόνου και του θαυμασμού.

Εθιστήκαμε να θαυμάζουμε ό,τι φθονούμε και να φθονούμε ό,τι θαυμάζουμε. Ενα θανάσιμο αγαπόμισος, που στηρίζει τις ισορροπίες μας ώς και σήμερα. Ετσι το χρήμα και το λαϊφστάιλ βρήκαν τη θέση τους δίπλα στη μαγκιά και τα κρατικά ζεϊμπέκικα. Και τι μας περιμένει ακόμα... Γιατί ευθύνη έχουμε και εμείς οι καλλιτέχνες. Πριν σχεδόν 30 χρόνια θυμάμαι ότι -εκνευρισμένος- είπα στην αγαπημένη μου δασκάλα Ελένη Βακαλό «Μα είναι ντροπή να έχουν στο σουπερμάρκετ τη μουσική του Χατζιδάκι» για να πάρω την αποστομωτική απάντηση «Και οι δημιουργοί έχουν ευθύνη για την χρήση του έργου τους».

* Ο κ. Αγγελος Παπαδημητρίου είναι καλλιτέχνης. 

AΠOΨH: Η «Ελλάδα της Σημαίας» να μη μας πανικοβάλλει 

• Του Παναγη Παναγιωτοπουλου*

Το ζήτημα μιας νέας αφήγησης για την κοινωνία μας, εφόσον πράγματι έχει αποφευχθεί η ολική καταστροφή, καταλαμβάνει προνομιακή θέση στις αγωνίες μας. Η αφήγηση αυτή μπορεί να είναι εθνική και θυμωμένη, συμπλεγματική, ταπεινωμένη και στενή. Μπορεί όμως να είναι και πατριωτική, δημοκρατική, ειλικρινής και ευρωπαϊκή. Το πιθανότερο είναι ότι θα είναι και τα δύο. Προς το παρόν συναντάμε σχεδόν αποκλειστικά την πρώτη εκδοχή. Βλέπουμε τα σημάδια ενός ηττημένου έθνους, ακούμε τη βαρυθυμία ενός λαού που δεν καλείται μόνο να ανακάμψει, αλλάζοντας δραματικά, αλλά και να κοιταχτεί στον καθρέπτη της ομορφιάς του και της ασχήμιας του. Αυτή η συναισθηματική και υπαρξιακή ένταση είναι φυσιολογική. Η «Ελλάδα της Σημαίας» δεν πρέπει να μας πανικοβάλλει. Πολύ κόσμος καταφεύγει σε αυτή, για να βρει αποκούμπι τη στιγμή που η ατομική του ταυτότητα εκπίπτει, τη στιγμή το γραμμικό σχέδιο για την ευημερία των παιδιών του έχει σπάσει σε πολλά ασύνδετα κομμάτια. Εκεί, στην ελάχιστη και πιο πρόχειρη ταυτότητα, θα σταθεί, για να αντιμετωπίσει τόσο τον ιστορικό του εαυτό όσο και τα, άλλοτε βλακώδη και άλλοτε πονηρά, στερεότυπα του οικονομικού εθνικισμού, συγκεκριμένων ευρωπαϊκών δυνάμεων. Εξ άλλου, οι Ελληνες δικαιούμαστε να είμαστε πολύ σκεπτικοί απέναντι στην Ευρώπη, αλλά και περήφανοι που αντέξαμε ψυχικά τα δύο χρόνια της εφιαλτικής ανασφάλειας και του καθημερινού φόβου.

Το μεγάλο ζητούμενο μιας πατρίδας που θα μας χωρέσει ξανά όλους και της οποίας την ιστορία αναγκαστικά ξαναγράφουμε, είναι ωστόσο μπροστά μας. Και για να ζήσουμε αυτήν τη σύνθετη, δύσκολη και καινοφανή εμπειρία μιας δημοκρατικής πατρίδας που είναι αξιοπρεπής, δημιουργική και ευρωπαϊκή, θα πρέπει να λυτρωθούμε από την επικίνδυνη και τεμπέλικη φαντασίωση ότι κάποιοι συστηματικά συνωμοτούν εναντίον μας, επειδή αντιπροσωπεύουμε κάτι σπουδαίο–ανώτερο, κάτι που φθονούν, κάτι που μισούν. Η φασιστική προέλευση τέτοιων μύθων («οι παγκόσμιοι εξουσιαστές επιτέθηκαν πρώτα στο αιώνιο αντιστασιακό έθνος –τους Ελληνες– για να κάμψουν στη συνέχεια και τα υπόλοιπα–υποδεέστερα ») δεν μπορεί να κρυφτεί, όποιο στόμα και αν τους αναπαράγει. Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η ρητορική της σημαίας είναι συνήθως και η μετωνυμία της υποστολής της.
* Ο κ. Παναγής Παναγιωτόπουλος είναι λέκτωρ κοινωνιολογίας ΕΚΠΑ.

Ερικ Χόμπσμπομ: Ο μαρξισμός μπορεί να φανεί και πάλι χρήσιμος για να ξεπεράσετε την κρίση

Ο μεγάλος ιστορικός απευθύνει χαιρετισμό στο ελληνικό κοινό επ' αφορμή της δημοσίευσης της ελληνικής έκδοσης του βιβλίου του Πώς να αλλάξουμε τον κόσμο. Ιστορίες του Μαρξ και του μαρξισμού που παρουσιάστηκε την Τρίτη 20.12 στην Στοά του Βιβλίου

Πώς να αλλάξουμε τον κόσμο: Ιστορίες του Μαρξ και του μαρξισμού

Η ΑΥΓΗ: 25/12/2011

Το βιβλίο Πώς να αλλάξουμε τον κόσμο. Ιστορίες του Μαρξ και του μαρξισμού του Έρικ Χομπσμπάουμ κυκλοφόρησε μόλις στα ελληνικά (μετάφραση: Μάνια Μεζίτη, εκδόσεις Θεμέλιο), λίγους μήνες μετά την αγγλική του έκδοση. Το έργο, μια επισκόπηση της διαδρομής της σκέψης του Μαρξ και των ιστορικών πραγματώσεών της, από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα, παρουσίασαν, στη Στοά του Βιβλίου, την Τρίτη 20.12 ο Σπύρος Ι. Ασδραχάς, ο Γιάννης Βούλγαρης, ο Παναγιώτης Ιωακειμίδης, ο Νίκος Καραπιδάκης, ο Ηλίας Νικολακόπουλος και ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς. Δημοσιεύουμε σήμερα --και θα επανέλθουμε σε επόμενο φύλλο-- τον χαιρετισμό που έστειλε ο Έρικ Χομπσμπάουμ και διαβάστηκε στην εκδήλωση.

του Ερικ Χομπσμπάουμ
Είναι μεγάλη τιμή για μένα να συγκεντρώνονται τόσοι πολλοί διακεκριμένοι έλληνες συνάδελφοί μου στην ιστορία και στις πολιτικές επιστήμες για να παρουσιάσουν την ελληνική έκδοση του βιβλίου μου Πώς να αλλάξουμε τον κόσμο. Θέλω να εκφράσω την ικανοποίησή μου που το βιβλίο αυτό, μια συλλογή από μελέτες για την ιστορία του Μαρξ και του μαρξισμού, γραμμένες σε διάφορες περιόδους ανάμεσα στο 1957 και το 2010, εκδίδεται σε μια ιστορική στιγμή κατά την οποία η μεγαλύτερη κρίση μετά τη δεκαετία του 1930 στο παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα αποδεικνύει, για άλλη μια φορά, τη σπουδαιότητα της ανάλυσης του καπιταλισμού από τον σημαντικότερο επικριτή του. Για σαράντα περίπου χρόνια, η οικονομική θεωρία και η πολιτική των περισσότερων κυβερνήσεων ασπάζονταν την πεποίθηση, ότι μια ελεύθερη αγορά που δεν συγκρατείται από τη δημόσια δράση ή από το ενδιαφέρον για την ευημερία του ανθρώπου θα παρήγαγε ένα σύστημα οικονομικής ανάπτυξης που, αφενός, θα σταθεροποιούνταν από μόνο του και, αφετέρου, όλοι θα ωφελούνταν από αυτό. Καθώς κάτι τέτοιο δεν ήταν μόνο θεωρητικά αστήρικτο αλλά και εντελώς μη ρεαλιστικό στην πράξη, οι αυξανόμενες αστάθειες της οικονομίας και οι συγκλονιστικά αυξανόμενες οικονομικές ανισότητες συγκαλύπτονταν από τη γιγάντια έξαρση της οικονομικής κερδοσκοπίας και του χρέους.

Εποχή κατάρρευσης ουτοπιών

• Tου Ηλια Μαγκλινη, Η Καθημερινή, 21/12/2011

Είναι βέβαιο ότι, δυστυχώς, ζούμε ιστορικές στιγμές. Δυστυχώς, διότι την Ιστορία είναι πιο ευχάριστο να τη μελετάς παρά να τη ζεις. Και ειδικά σήμερα, είναι όλα τόσο ρευστά που ο καθένας μας αισθάνεται ότι προσπαθεί να διασχίσει μια απέραντη κινούμενη άμμο. Σε κάθε αποφασιστικό βήμα, νιώθουμε ότι βουλιάζουμε ακόμα πιο βαθιά. Αναπόφευκτα, αναζητούμε καταφύγιο στα περασμένα, αναζητούμε την ασφάλεια στην Ιστορία, εκλαμβάνοντάς την ως κάτι κυκλικό, που επαναλαμβάνεται αενάως. Π.χ., «σήμερα ζούμε μια Βαϊμάρη» ή «ζούμε ξανά έναν Μεσοπόλεμο», προβλέποντας μάλιστα καταστροφές και πολέμους. Είναι όμως έτσι;

Οι επιρρεπείς στη συνωμοσιολογία έχουν έτοιμες τις δικές τους απαντήσεις. Θεωρούν ότι όλα είναι προσχεδιασμένα. Δεν ξέρω αν έχουν δίκιο, αλλά αναρωτιέμαι με τι κουράγιο σηκώνονται κάθε πρωί απ’ τα κρεβάτια τους - από τη στιγμή που κινούνται με μια βεβαιότητα ότι κάποια αόρατη, ομιχλώδης «επιτροπή» αφανών εξουσιαστών έχει προσχεδιάσει το μέλλον όλων μας.

Για τον Νίκολο Μακιαβέλλι, από τον Θάνο Βερέμη

Μακιαβέλλι, ένας σύγχρονος στοχαστής (Ι)

Του Θανου Βερεμη*

Η άσκηση του Νίκολο Μακιαβέλλι (1469-1527) στην τέχνη της πολιτικής αποτελεί μια από τις εισόδους στη νεώτερη πολιτική σκέψη. Οι καινοτομίες που το έργο του μεγάλου Φλωρεντινού εκφράζει είναι πολλές και όχι πάντοτε φανερές. Ο ρεαλισμός, ο εμπειρισμός, η ανάδυση του έθνους-κράτους και ο ουμανιστικός ατομικισμός, ενδημούν στο έργο του.

Πέρα όμως από την τέχνη της εξαπάτησης των αντιπάλων, για την οποία είναι περισσότερο γνωστός ο Μακιαβέλλι, υπάρχει στον «Ηγεμόνα» (1513) του η εντυπωσιακή έκκληση για τον μετασχηματισμό της νοοτροπίας των συγχρόνων του. Ζητάει, από τους συμπατριώτες του να διευρύνουν την αφοσίωσή τους από την τοπική στην εθνική τους πατρίδα, από την πόλη-κράτος στο έθνος-κράτος. Η διεύρυνση αυτή που επικαλείται ο Μακιαβέλλι, προαναγγέλλει τη συγκέντρωση των εξουσιών στο νεώτερο κράτος και την ισορροπία δυνάμεων στις διεθνείς σχέσεις. Πρόκειται για μνημειώδες όραμα ενός νέου κόσμου που βρισκόταν ακόμα στο μέλλον του 17ου αιώνα.

Η γλωσσική ενότητα της δημοτικής ιταλικής την οποία επεξεργάστηκε ο Ντάντε, διακόσια περίπου χρόνια νωρίτερα, συνέβαλε στη δημιουργία μιας γλωσσικής κοινότητας που ενσωμάτωσε ή εξαφάνισε την ποικιλία των διαλέκτων, οι οποίες χώριζαν τους Ιταλούς και κατακερμάτιζαν την Ιταλία. Η ιταλική χερσόνησος την εποχή του Μακιαβέλλι βρισκόταν πλησιέστερα στο ιδανικό της εδαφικής ενοποίησης και της δημιουργίας ενιαίου κράτους, όμως ο οικουμενικός ρόλος του παπικού θεσμού ήταν ακόμα ισχυρός. Στο τελευταίο κεφάλαιο του «Ηγεμόνα», που φέρει τον τίτλο «Προτροπή για την απελευθέρωση της Ιταλίας από τους βαρβάρους», ο Μακιαβέλλι ζητάει από τους συμπατριώτες του να ενώσουν και πάλι την Ιταλία και να επαναφέρουν τη δόξα της αρχαίας Ρώμης.