Πού πάει η ΑΡΙΣΤΕΡΑ: Διάλογος για την Αριστερά

• Από την Κυριακή 16 Μαΐου, η ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ ανοίγει το Διάλογο για την Αριστερά. 

• Η Αριστερά στην Ελλάδα και στην Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με την πολιτική που ασκείται με αφορμή την οικονομική κρίση. 

•  Το πού θα οδηγήσει η κρίση δεν είναι ακόμη σαφές. Ωστόσο, όπως εξηγεί ο καθηγητής του ΑΠΘ Γιώργος Μαργαρίτης, υπάρχει πλούσια εμπειρία από τον προηγούμενο αιώνα. Και όπως καταλήγει στο άρθρο «δεν υπάρχει κανείς λόγος να θεωρήσουμε ότι στον εικοστό πρώτο αιώνα δεν έχει θέση η εμπειρία των ανατροπών που πέτυχαν τα κομμουνιστικά κόμματα». Η ευρωβουλευτής του κόμματος «Μπλόκο της Αριστεράς», από την Πορτογαλία, Μαρίζα Ματίας θεωρεί ότι πρέπει να υπάρξει συντονισμός των κινημάτων και των κομμάτων της Αριστεράς στην Ευρώπη. «Να δώσουν την απάντηση που δεν δίνουν οι κυβερνήσεις της Ελλάδας, της Πορτογαλίας και της Ιταλίας που συναινούν με την πολιτική που τους επιβλήθηκε», όπως λέει. «Το ελληνικό πρόβλημα είναι αδύνατο να κατανοηθεί, εάν δεν ενταχθεί στις εξελίξεις της τελευταίας τριετίας τόσο στην ευρωζώνη, όσο και διεθνώς», υποστηρίζει από την πλευρά του ο καθηγητής Κώστας Βεργόπουλος, αναφερόμενος στην οικονομική κρίση. Ενώ εξηγεί ότι ο δανεισμός της Ελλάδας είναι «χρηματοπιστωτική διάσωση και όχι οικονομική».

• Αλλοι μιλούν για «τέλος εποχής του πολιτικού συστήματος» και άλλοι, εντός του συστήματος εξουσίας, υποβάλλουν προτάσεις για να ξεπεραστεί η οικονομική κρίση. Για άλλους η διακυβέρνηση δεν πρέπει να είναι στόχος και για άλλους η Αριστερά δεν πρέπει να μένει αδιάφορη για το περιεχόμενο της διακυβέρνησης της χώρας. Οι αντιθέσεις αυτές καταγράφονται και στα άρθρα των Φώτη Κουβέλη, Ανδρέα Πανταζόπουλου και Γιάννη Μπαλάφα.

• Τι είδους κρίση αντιμετωπίζει η Αριστερά; «Η πραγματική κρίση της Αριστεράς είναι κρίση αξιοπιστίας και τροφοδοτείται από τις εμφύλιες διχόνοιες και τις ανθενωτικές λογικές», υποστηρίζει μεταξύ άλλων ο Νίκος Βούτσης από τον ΣΥΝ.

• Και η κρίση που ζει η χώρα; «Είναι δομική και ιστορική. Οι μηχανισμοί κοινωνικής και κρατικής εξουσίας που κυριάρχησαν τις τελευταίες δεκαετίες αποσυντίθενται μπροστά στα μάτια μας», τονίζει ο καθηγητής Κώστας Λαπαβίτσας. Ο ίδιος, όμως, θεωρεί ότι η κρίση «μπορεί να λειτουργήσει ως ευκαιρία για να αλλάξει η ισορροπία ισχύος προς όφελος της εργασίας και κατά του κεφαλαίου». Ο Νίκος Γαλάνης της ΚΟΕ περιγράφει «θυμό, αγανάκτηση, αντίσταση», που ερμηνεύει ως «χρεοκοπία του πολιτικού συστήματος».

•  Ολα τα άρθρα και οι παρεμβάσεις εδώ

Πού πάει η ΑΡΙΣΤΕΡΑ: Μια διετία στο ασανσέρ

• 2008-2010: ΜΕΤΑΞΥ 15,5 ΚΑΙ 22% ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΟΥ ΑΥΤΟΤΟΠΟΘΕΤΟΥΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΑΡΙΣΤΕΡΑ

• Το ποσοστό του εκλογικού σώματος που αυτοτοποθετείται πολιτικά στην «αριστερά» κινείται την τελευταία διετία μεταξύ 15,5% και 22%, παρουσιάζει δηλαδή μια διακύμανση εξίμισι περίπου ποσοστιαίων μονάδων.

• Το υψηλότερο ποσοστό της πολιτικής αυτοτοποθέτησης στην «αριστερά» καταγράφηκε στο 22% το Φεβρουάριο του 2008 και το χαμηλότερο στο 15,5% τον τρέχοντα μήνα Μάιο του 2010.

• Η διαφοροποίηση αυτή προς «τα κάτω» δεν αφορά μόνον την «αριστερά». Τα δεδομένα δείχνουν μια μεγάλη πτώση του συνόλου των παραταξιακών αυτοτοποθετήσεων, με τη Ν.Δ. σε κατάσταση αποσύνθεσης και το ΠΑΣΟΚ σε φθίνουσα πορεία. Η εικόνα προσδιορίζεται από την αύξηση της αποξένωσης του εκλογικού σώματος από τις ιδεολογίες, και γενικότερα το πολιτικό σύστημα. Η «αριστερά» είναι η λιγότερο θιγμένη, αλλά όχι άθικτη.

Από όλα αυτά συνάγονται ορισμένα ενδιαφέροντα συμπεράσματα:

• 1 Το εκλογικό άθροισμα των αριστερών κομμάτων (ΚΚΕ, ΣΥΡΙΖΑ, ΑΝΤΑΡΣΥΑ, εξωκοινοβουλευτική αριστερά) φτάνει το 13% περίπου το 2009 και επομένως υπολείπεται σημαντικά από το 18% που είναι ο μέσος όρος των αυτοτοποθετήσεων στην «αριστερά» στη διετία αυτή. Το μεγαλύτερο μέρος του υπολοιπόμενου ποσοστού κινείται εκλογικά προς το ΠΑΣΟΚ. Η κρίση του ΠΑΣΟΚ την περίοδο 2007-2008 δημιούργησε την ελπίδα το ποσοστό των «αριστερών» του ΠΑΣΟΚ να στραφεί προς την αριστερά, όμως η τάση αυτή ανεστάλη (προσωρινά;) στις εκλογές του 2009.

• 2 Ο ορίζοντας της «πολιτικής αριστεράς» στην Ελλάδα εξακολουθεί να κινείται έως τα σύνορα του 25%. Το κατώφλι αυτό είναι ό,τι κατέγραψε η ΕΔΑ. Η μεταπολιτευτική αριστερά στο σύνολό της, κινούμενη αθροιστικά στα επίπεδα του 12-13%, δεν έφτασε τα επίπεδα της ΕΔΑ του '58 αλλά, επιπλέον, συσπείρωσε εκλογικά μόνον το 50% των «αριστερών».

• 3 Στις συνθήκες της κρίσης και της «νέας μεταπολίτευσης» που κυοφορείται, η αριστερά έχει μπροστά της μία πρόκληση και ένα εμπόδιο. Η πρόκληση είναι να απευθυνθεί στον κόσμο της εργασίας με όρους «κοινωνίας» και όχι με όρους «ιστορίας» και «συμβόλων». Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ανακαλύψει μέσα στην ελληνική κοινωνία εκείνες τις δυνάμεις και τις συλλογικότητες που είναι «αριστερές» χωρίς να τους ενδιαφέρει η πολιτική και ιστορική αριστερά. Το εμπόδιο είναι ότι το μεγαλύτερο κομμάτι των σημερινών «απόκληρων» κινείται ήδη έξω από τη σφαίρα της πολιτικής και δημοκρατικής συμμετοχής, σε μια κίνηση ατομικισμού, αποξένωσης και πολιτικού κυνισμού.

• ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΒΕΡΝΑΡΔΑΚΗΣ Επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης. Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Κυριακή 16 Μαΐου 2010

Πού πάει η ΑΡΙΣΤΕΡΑ: Ορθοπεταλιά 36 χρόνια

• Του ΦΩΤΗ ΠΑΠΟΥΛΙΑ, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Κυριακή 16 Μαΐου 2010

Οι πρώτες εκλογές μετά την πτώση της δικτατορίας έγιναν στις 17 Νοεμβρίου 1974. Ηταν η πρώτη φορά (η δεύτερη το 1989) που ο χώρος του ΚΚΕ, του ΚΚΕ εσ. και της ΕΔΑ κατεβαίνουν σαν «Ενωμένη Αριστερά» και συγκεντρώνουν 9,47%. Αποτέλεσμα κατώτερο των προσδοκιών για το πολιτικό φάσμα που είχε σηκώσει στις πλάτες του τον αντιδικτατορικό αγώνα και κουβαλούσε την αίγλη του ιστορικού παρελθόντος.

• Περιοχές «προπύργια» της αριστεράς προτίμησαν σε μεγάλο ποσοστό να «πριμοδοτήσουν» τη Νέα Δημοκρατία του Κ. Καραμανλή, πειθόμενες από το σύνθημα «Καραμανλής ή τανκς». Για την ιστορία, στο ηγετικό σχήμα της «Ε.Α.» πρόεδρος της εκτελεστικής επιτροπής ήταν ο Η. Ηλιού και γραμματείς στο ΚΚΕ ο Χ. Φλωράκης και στο ΚΚΕ εσ. ο Μπ. Δρακόπουλος. 

• Τρία χρόνια μετά (20/11/77) η διάσπαση του 1968 αποτυπώνεται στην αυτοτελή κάθοδο του ΚΚΕ και στη συγκρότηση της Συμμαχίας Προοδευτικών και Αριστερών Δυνάμεων (ΕΔΑ, ΚΚΕ εσ., Πρωτοβουλία για Δημοκρατία και Σοσιαλισμό κ.ά.). Η κυριαρχία του ΚΚΕ καταγράφεται με τον πλέον παραστατικό τρόπο (9,36%) έναντι μόλις 2,72% της Συμμαχίας. Η «μάχη των συμβόλων» είχε μάλλον κριθεί υπέρ του Περισσού, και τέθηκαν οι βάσεις για την (όπως αποκλήθηκε από την αριστερά) «λεηλασία των ψηφοφόρων μας από το ΠΑΣΟΚ και τον Α. Παπανδρέου». 

• Οι εκλογές της 18ης Οκτωβρίου 1981 ήταν το «βατερλό» της αριστεράς. Ο στόχος του 17% που είχε θέσει το ΚΚΕ δεν επετεύχθη (10,93%), ενώ το ΚΚΕ εσ. έμεινε εκτός Βουλής, συγκεντρώνοντας μόλις 1,34%. Η πτωτική πορεία θα συνεχισθεί και στις εκλογές της 2ας Ιουνίου 1985. Το ΚΚΕ θα συγκεντρώσει 9,89%, ενώ το ΚΚΕ εσ. το 1,84%, μένοντας πάλι εκτός Βουλής.

• Η 8η Απριλίου του 1989 θα μπορούσε να είναι η «άνοιξη της αριστεράς». Η δημιουργία του «Συνασπισμού της Αριστεράς και της Προόδου», δημιούργησε μεγάλες ελπίδες, αφού το ΠΑΣΟΚ εκείνη την περίοδο «βούλιαζε» υπό το βάρος σκανδάλων. Στις εκλογές (18/6/89) ο Συνασπισμός συγκέντρωσε 13,12%, το μεγαλύτερο μεταδικτατορικό ποσοστό της αριστεράς, για να πέσει στο 10,97% στις 5/11/89. Είχε προηγηθεί η αδυναμία να σχηματισθεί κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ-Συνασπισμού και ακολούθησε οικουμενική κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον Ξ. Ζολώτα. 

• Για τους πρωταγωνιστές εκείνης της περιόδου, ίσως σε εκείνο το διάστημα να χάθηκε η μεγάλη ευκαιρία να πρωταγωνιστήσει η αριστερά στην Ελλάδα. «Ηταν λάθος το ότι προσπαθήσαμε να συμβιβάσουμε τα ασυμβίβαστα και ακόμα μεγαλύτερο ότι δεν τραβήξαμε το κάρο αλλά προσπαθήσαμε να ισορροπήσουμε σε ένα τεντωμένο σκοινί», λέει στέλεχος της αριστεράς που είχε τότε ενεργό συμμετοχή. 

• Στις 8/4/90 ο Συνασπσισμός συγκεντρώνει 10,28%. Η αποχώρηση του ΚΚΕ από τον ΣΥΝ (28 Ιουνίου 1990) βάζει οριστικό τέλος στο έστω και «μισό» ελληνικό πείραμα για τη συμμετοχή της αριστεράς στην εξουσία. Στις 10/10/93 το ΚΚΕ συγκεντρώνει 4,54% και ο ΣΥΝ δεν καταφέρνει να μπει στη Βουλή (2,94%). Για πρώτη φορά στις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 1996 τα ποσοστά του ΚΚΕ και του ΣΥΝ εμφανίζονται «ισορροπημένα» (5,60%, 5,12% αντίστοιχα). 

• Στις επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις η πλάστιγγα θα γέρνει καθαρά υπέρ του ΚΚΕ, επιτρέποντας στην ηγετική ομάδα του Περισσού να θεωρεί τον εαυτό της νικητή στον ιδιότυπο ελληνικό αριστερό εμφύλιο. Και μια παρατήρηση που έχει τη δική της αξία: Αν αθροιστούν τα εκλογικά αποτελέσματα των δύο κομμάτων, στο σύνολο των εκλογικών αναμετρήσεων δεν ξεπέρασαν ποτέ το εκλογικό ποσοστό του 1989. Με εξαίρεση τις εκλογές του 2007 (13,19%).

TV Κλείστε την τη ρημάδα!

• ΕΡΕΥΝΑ: ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΤΗΛΕ-ΕΙΔΗΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΘΕΑΤΗ

• ΤΑ ΔΕΛΤΙΑ ΕΙΔΗΣΕΩΝ ΒΛΑΠΤΟΥΝ ΣΟΒΑΡΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

• ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΠΟΛΙΤΗ (politi@enet.gr) | ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΠΑΥΛΟΣ ΦΥΣΑΚΗΣ (pfysakis@gmail.com)

• Εψιλον, Κυριακή 16 Μαΐου 2010

«Οι ειδήσεις με αρρωσταίνουν». Είναι ο διπλανός σας που το λέει συχνά πια, και ο παραδιπλανός, είναι και ο αντίλαλος της σκέψης που μόλις κάνατε ακούγοντας ένα τηλεοπτικό δελτίο ειδήσεων. Αναπαράγοντας τη «γραμμή» της αποδοχής, την κυρίαρχη ιδεολογία, δηλαδή ποντάροντας σ' ένα συναίσθημα αποκομμένο από τη σκέψη και την κριτική, τα δελτία ειδήσεων των 8:00, όπως έχουμε συνηθίσει να τα αποκαλούμε, καλλιεργούν τον πανικό, την άγνοια, την ηττοπάθεια, τον ατομισμό και τη μοιρολατρία. Επί πλέον, ενισχύουν τις ενοχές και την κατάθλιψη των τηλεθεατών. Νισάφι πια...

Ελάχιστη ώρα καταλαμβάνουν στα δελτία οι μαζικές ειρηνικές διαδηλώσεις, σύμφωνα με τα ευρύματα της έρευνας. Μόνο τα σπασίματα παρουσιάζονται με έμφαση. Σε έναν εσκεμμένο συμψηφισμό, κάποιοι έφτασαν να συγκρίνουν τη μαζική απόπειρα εισόδου στη Βουλή με τον εμπρησμό της Μαρφίν στη Σταδίου Ανοίγω την τηλεόραση και μου μαυρίζει η ψυχή». «Μιλάνε σαν να είναι ένας τυφώνας που μας έχει παρασύρει όλους». «Ξέρω ότι τα πράγματα είναι άσχημα, αλλά δεν μπορώ να πενθώ συνέχεια». Αυτές είναι μερικές από τις επαναλαμβανόμενες φράσεις-κλειδιά που εντόπισαν οι φοιτητές του Παντείου Πανεπιστημίου σε έρευνα για το πώς τα ΜΜΕ καλύπτουν την οικονομική κρίση. Η έρευνα, που περιλαμβάνει αποκωδικοποίηση των οπτικοακουστικών μηνυμάτων από τα κεντρικά δελτία ειδήσεων και τις εφημερίδες και συνεντεύξεις με πολίτες 18-50 ετών, ξεκίνησε ενώ το ΔΝΤ ήταν ακόμα προ των πυλών, πριν από τη μεγάλη διαδήλωση της 5ης Μαΐου και τους θανάτους που τη σημάδεψαν.

Μιλήσαμε με την καθηγήτρια Κοινωνιολογίας Αλεξάνδρα Κορωναίου, που συντονίζει την έρευνα στο πλαίσιο του μαθήματος Ψυχοκοινωνιολογία στα ΜΜΕ. Τα συμπεράσματα της έρευνας, που συνεχώς εμπλουτίζονται καθώς η επικαιρότητα τρέχει με απρόβλεπτους ρυθμούς, είναι αποκαλυπτικά: άγχος, φόβος, απέχθεια, κατάθλιψη είναι μερικά από τα συναισθήματα που προκαλεί ο τρόπος που καλύπτουν τα ηλεκτρονικά ΜΜΕ αλλά και οι εφημερίδες την οικονομική κρίση στην Ελλάδα. Ταυτόχρονα, όμως, η επιλεκτική παρουσίαση των γεγονότων γεννά και την αντίθετη άποψη: την αμφισβήτηση, τη δυσπιστία, τη στροφή σε εναλλακτικές πηγές πληροφόρησης -κυρίως στο ίντερνετ- ειδικά για τις νεαρές ηλικίες.

Σύμφωνα με την έρευνα, η οποία πρωτοπαρουσιάστηκε στις εφημερίδες «Αυγή» και «Δρόμος» και έκανε μια δεύτερη καριέρα στα διαδικτυακά μπλογκ, τα ΜΜΕ προσεγγίζουν την κρίση με πέντε βασικούς τρόπους:

1. Δραματοποίηση

Η κρίση παρουσιάζεται σαν μια φυσική καταστροφή αναπόφευκτη και ανεξήγητη, σαν μια άλλη 11η Σεπτεμβρίου. Ακολουθείται η ίδια «συνταγή» παρουσίασης, χωρίς να αναλύονται οι βαθύτεροι λόγοι ούτε να ακούγονται τρόποι διεξόδου από την κρίση. Οι εκφράσεις που χρησιμοποιούνται είναι «εφιαλτικό σενάριο», «απελπιστική κατάσταση», «δεν υπάρχει άλλος δρόμος», «σκληρά αλλά αναγκαία μέτρα», «είμαστε στο χείλος του γκρεμού».

Πλάι στις παρατηρήσεις της έρευνας θα μπορούσε κανείς να προσθέσει ότι το μοντέλο της δραματοποίησης ακολουθείται όχι μόνο στην παρουσίαση της οικονομικής κατάστασης, αλλά και στην αντιμετώπιση των αντιδράσεων και διαδηλώσεων. «Τα πλάνα από την πορεία που έδειχναν τη μαζικότητα του κόσμου ήταν ελάχιστα σε σχέση με τις εικόνες από τις καταστροφές και τη φονική πυρκαγιά» επισημαίνει η πανεπιστημιακός, σχολιάζοντας την κάλυψη της πορείας της 5ης Μαΐου.

Πράγματι, ο τραγικός θάνατος τριών εργαζομένων κατάπιε το ανθρώπινο τσουνάμι που πλημμύρισε τους δρόμους, μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον των ΜΜΕ από τις κοινωνικές αντιδράσεις στην καταδίκη της βίας. Το τριπλό έγκλημα μούδιασε την κοινωνία στο σύνολό της· όμως, τα ανακλαστικά των ΜΜΕ να παρουσιάσουν με όρους θρίλερ μία ήδη δραματική κατάσταση, αποκρύπτοντας, παραπληροφορώντας ή παραποιώντας γεγονότα, ακόμα και στοχοποιώντας διαδηλωτές, ακολουθεί πάλι την ίδια συνταγή «το δράμα πάνω από τα γεγονότα».

Οσοι έβλεπαν μόνο τηλεόραση εκείνες τις ημέρες, χωρίς να διαβάζουν εφημερίδες ή διαδίκτυο, το πιο πιθανό είναι να άκουσαν ότι κάποιοι φώναξαν «να καούν» παρά να έμαθαν ότι διαδηλωτές, και μάλιστα μετανάστες, έσπευσαν να διασώσουν τους εγκλωβισμένους. Η «άβυσσος» και η «έκτακτη ανάγκη» έδωσαν χώρο σε ηλεκτρονικές και έ- ντυπες φωνές που ζητούσαν να καταργηθούν άρθρα του Συντάγματος και να επιβληθεί «όχι ακριβώς δικτατορία» αλλά κάτι που της μοιάζει ανησυχητικά.

2. Ενοχοποίηση του κοινού

Φταίμε όλοι, και μάλιστα σχεδόν το ίδιο, για την κατάσταση στην οποία φτάσαμε. Το ίδιο όσοι έφαγαν εκατομμύρια με σκάνδαλα που ποτέ δεν εξιχνιάστηκαν, το ίδιο και όσοι έχουν απλήρωτα δάνεια και υπερχρεωμένες πιστωτικές. Ο ψιλικατζής και ο μεγαλοεπιχειρηματίας, ο άνεργος και το γκόλντεν-μπόι, ο συνταξιούχος και ο εκατομμυριούχος αντιμετωπίζονται ως συνυπεύθυνοι σε μια διάχυση της διαφθοράς που θα λυθεί «αναλαμβάνοντας όλοι τις ευθύνες μας». Οπως τονίζεται στην έρευνα, «η εικόνα που μεταφέρουν είναι η εικόνα μιας διεφθαρμένης κοινωνίας στο σύνολό της. Η συλλογική ενοχοποίηση "απαγορεύει" στο θυμό και την οργή να εκφραστούν με στόχο τους πραγματικούς υπεύθυνους, δημιουργώντας συναισθήματα αυτοαπόρριψης και αυτομομφής. Ετσι καθηλώνει τους πολίτες και οδηγεί αθόρυβα στην αποδοχή των μέτρων. Μόνο τα ΜΜΕ και οι άνθρωποί τους δεν εμφανίζονται ποτέ να εμπλέκονται σε σκάνδαλα, ύποπτες δραστηριότητες, φοροδιαφυγή κ.ά.».

3. Εμφαση στο ατομικό

Η ανασφάλεια υπερτονίζεται ως το μόνο επιτρεπτό συναίσθημα. Οι συλλογικές αντιδράσεις (διαδηλώσεις, απεργίες κ.λπ.) προβάλλονται συνήθως τελευταίες, άρα ασή- μαντες και, τελικά, μάταιες. Ελάχιστη ώρα καταλαμβάνουν στα δελτία οι μαζικές ειρηνικές διαδηλώσεις και διαμαρτυρίες· μόνο τα σπασίματα παρουσιάζονται με έμφαση. Το ζουμ του φακού γίνεται στο ατομικό δράμα: μία άνεργη μητέρα, ένας συνταξιούχος, ένας έμπορος εμφανίζονται ως ατομικές περιπτώσεις, αποκομμένες από το συλλογικό. Κατά το δόγμα «ένας θάνατος είναι τραγωδία, χίλιοι θάνατοι είναι στατιστική», οι «συλλογικότητες» εμφανίζονται με τη μορφή στατιστικών πινάκων: 1.000.000 άνεργοι, το 20% ζει κάτω από το όριο της φτώχειας κ.ο.κ. Φυσικά, οι στατιστικές είναι νούμερα και δεν έχουν δύναμη να αλλάξουν τη μοίρα. Στην τελική, είναι διεσπαρμένες μονάδες, μοιραίοι και άβουλοι αντάμα, κατά το θατσερικό ρητό «δεν υπάρχει κοινωνία, μόνο άτομα».

4. Υποβάθμιση στο συλλογικό

Οσο προβάλλεται κατά κόρον το μοτίβο «είμαστε όλοι υπαίτιοι», η αντιμετώπιση της κρίσης παρουσιάζεται ως: α) υπόθεση των πολιτικών που χειρίζονται τα πράγματα και β) ατομική υπόθεση του καθενός να τα βγάλει πέρα όπως μπορεί. Οι συλλογικές μορφές αγώνα (διαδηλώσεις, απεργίες κ.λπ.) υποβαθμίζονται ως «άκαιρες», «υπερβολικές» ή/και «καταστροφικές» για τη χώρα. Σε έναν εσκεμμένο συμψηφισμό, κάποιοι έφτασαν να συγκρίνουν τη μαζική απόπειρα εισόδου των διαδηλωτών στη Βουλή με τον εμπρησμό της Μαρφίν, προκαλώντας τον γκεμπελικό συνειρμό «διαδηλωτής = πιθανός δολοφόνος».

5. Κοινωνικός αυτοματισμός

Η παρουσίαση των μέτρων αλλά και των αντιδράσεων στοχεύει στη διάρρηξη της κοινωνικής συνοχής, ώστε η μία κοινωνική ομάδα να στρέφεται εναντίον της άλλης και να φαίνεται ότι απειλεί την ευημερία της άλλης. Δημόσιοι υπάλληλοι εναντίον ιδιωτικών (βλέπε και την αποτυχημένη απόπειρα να παρουσιαστεί ότι η κυβέρνηση «έσωσε» τάχα τον 13-14ο μισθό των ιδιωτικών), διαδηλωτές εναντίον εμπόρων και τουρισμού, απεργοί εναντίον εργαζομένων. «Η λογική τού διαίρει και βασίλευε» παρατηρεί η Αλ. Κορωναίου «εδραιώνει την κυριαρχία όχι των πολιτικών προσώπων (άλλωστε, εύκολα γίνονται αποδιοπομπαίοι τράγοι), αλλά των ίδιων των δημοσιογράφων και των μέσων. Μόνο αυτοί μένουν στο απυρόβλητο».

Οπως, όμως, μας είπε η ίδια η καθηγήτρια και συντονίστρια της έρευνας, ο τρόπος που τα κυρίαρχα ΜΜΕ παρουσιάζουν την κρίση συντελεί στην ίδια την κρίση και την απαξίωση των ΜΜΕ. «Ολο και περισσότεροι νέοι δεν ενημερώνονται από την τηλεόραση, ειδικά οι ηλικίες κάτω των 25. Γι' αυτό στρέφονται σε μέσα που ενθαρρύνουν το διάλογο, όπως το διαδίκτυο. Οσο για την τηλεόραση, στρέφονται κυρίως σε χιουμοριστικές εκπομπές, όπως το "Αλ Τσαντίρι Νιους" και το "Ράδιο Αρβύλα", ακόμα και στα λεγόμενα ψυχαγωγικά δελτία ειδήσεων».

Οπως φάνηκε μέσα από συνεντεύξεις με το κοινό, πολλοί αποφεύγουν συνειδητά τις ειδήσεις, γιατί τους προκαλούν άγχος και απέχθεια, τους οδηγούν στην κατάθλιψη. «Χαρακτηριστικά θυμάμαι τη φράση μια κοπέλας, ότι όταν βλέπει τηλεόραση είναι σαν να πενθεί διαρκώς. Οπως γνωρίζουν οι ψυχολόγοι, το παρατεταμένο εσωτερικευμένο πένθος είναι κλινικό σύμπτωμα της κατάθλιψης. Ηδη ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας είχε προειδοποιήσει από το 2008 ότι η οικονομική κρίση θα αυξήσει τα συμπτώματα κατάθλιψης και τις αυτοκτονίες. Αυτό φάνηκε με δραματικό τρόπο και στη χώρα μας, με τέσσερεις αυτοκτονίες σε ένα μόνο Σαββατοκύριακο. Ο τρόπος που παρουσιάζουν τα ΜΜΕ την κρίση δεν διευκολύνει το διάλογο και σίγουρα επηρεάζει αρνητικά την ψυχική υγεία. Ο θεατής το εισπράττει ως μία συνθλιπτική απουσία ελέγχου στη ζωή του, στο παρόν και στο μέλλον του, ότι τα μέτρα είναι μονόδρομος και ότι δεν υπάρχει συλλογική διέξοδος, παρά μόνο η ατομική συμμόρφωση».

Κι όμως, όπως φαίνεται μέσα από τις συνεντεύξεις, πάρα πολλοί ερωτώμενοι αμφισβητούν πως τα πράγματα είναι έτσι όπως μας τα παρουσιάζουν, ενώ η συντριπτική πλειονότητα των νεότερων ηλικιών είναι πεπεισμένη ότι θα υπάρξει κοινωνική αντίδραση.