4η Αυγούστου: Είναι υπαρκτός ο κίνδυνος του φασισμού;

ΤΟ ΒΗΜΑ:  04/08/2013

Ο δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς (δεξιά) επιθεωρεί σχολικές επιδείξεις μελών της Εθνικής Οργάνωσης Νεολαίας (ΕΟΝ)

Η παρακμή της δημοκρατίας

Περνάει ο φασισμός

Η 4η Αυγούστου και η Εκκλησία

Από τη χρεοκοπία του '32 στη δικτατορία του '36

Από τη χρεοκοπία του ’32 στη δικτατορία του ’36

• Πώς η πίεση των ξένων δανειστών και οι κοινωνικές συνέπειες της πτώχευσης έφεραν τον Μεταξά στην εξουσία

Ο συνδυασμός της εσωτερικής αίσθησης αστάθειας και της διαρκώς αυξανόμενης εξωτερικής πίεσης στη χώρα από τους ξένους ομολογιούχους έδωσε πολύ έδαφος στις ιδέες του ολοκληρωτισμού και στην επικράτηση του Ιωάννη Μεταξά

• Μαλούχος Γεώργιος Π. ΤΟ ΒΗΜΑ: 04/08/2013 

Αν και η κοινή συνείδηση έχει καταγράψει την 4η Αυγούστου 1936 ως την ημέρα της ανόδου του Ιωάννη Μεταξά στην εξουσία, η πραγματικότητα είναι διαφορετική: ο Μεταξάς έγινε πρωθυπουργός αρκετούς μήνες πριν, στις 29 Απριλίου του ίδιου έτους. Οχι μέσα από κίνημα, αλλά μέσα από την ίδια τη Βουλή, η οποία του έδωσε μάλιστα πρωτοφανή πλειοψηφία 241 ψήφων, επικυρώνοντας τον διορισμό του ως πρωθυπουργού από τον βασιλέα Γεώργιο Β’ μετά τον ξαφνικό θάνατο του πρωθυπουργού Δεμερτζή. Το πώς και το γιατί η χώρα κατέληξε στα χέρια του Μεταξά είναι μια ιστορία που ξεκινά τέσσερα χρόνια πριν, τον Απρίλιο του 1932, όταν η Ελλάδα κήρυττε πτώχευση με την παραίτηση του υπουργού Οικονομικών Γεωργίου Μαρή, για να περιδινηθεί έκτοτε στην εναλλαγή σειράς κυβερνήσεων, που, τελικά, δεν κατάφεραν να βρουν βιώσιμη λύση στο ζήτημα του χρέους.

Η 4η Αυγούστου και η Εκκλησία

• Κονιδάρης Ιωάννης Μ.  
• ΤΟ ΒΗΜΑ: 04/08/2013

Ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός με τον Ουίνστον Τσόρτσιλ και τον στρατηγό Πλαστήρα στο μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τη γερμανική κατοχή

Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου (1936-1941), παρά το σχετικώς βραχύ του βίου της, επηρέασε δυσαναλόγως δραστικά τα εκκλησιαστικά πράγματα στη χώρα μας. Μεταξύ πολλών και πάντοτε προς συντηρητική κατεύθυνση παρεμβάσεών της, προέχουσα υπήρξε η σταδιακή, αλλά συστηματική, κατάργηση της συμμετοχής εκλεγμένων λαϊκών μελών στα όργανα διοικήσεως των Ενοριών και των Μητροπόλεων, όπως ίσχυε ως τότε, έτσι ώστε σήμερα, επτά δεκαετίες αργότερα, να θεωρείται πλέον ως απολύτως φυσιολογικό οι λαϊκοί να περιορίζονται σε διακοσμητικό ρόλο και να μη συνειδητοποιούν οι ίδιοι, στην πλειονότητά τους, ότι, μαζί με τον κλήρο, συναποτελούν την Εκκλησία.

Περνάει ο φασισμός

• Γαζή Εφη
• ΤΟ ΒΗΜΑ: 04/08/2013 

Η «ρετροφουτουριστική» αντίληψη της ιστορίας που κυριαρχεί στην Ελλάδα των μνημονίων και του «καθεστώτος έκτακτης ανάγκης» εντείνει τα τελευταία χρόνια την επανεξέταση διαφορετικών γεγονότων και περιόδων, συνήθως υπό το πρίσμα συντηρητικών οπτικών. Η Δημοκρατία της Βαϊμάρης, η Μεταπολίτευση, η Κατοχή και η Αντίσταση, η ιστορία των ελληνικών χρεοκοπιών αποτελούσαν μέχρι πρόσφατα τους βασικούς τόπους γύρω από τους οποίους συναρθρώθηκαν οι χρήσεις του παρελθόντος με τις επιδιώξεις του παρόντος και τους σχεδιασμούς του μέλλοντος. Κατόπιν των πρόσφατων εξελίξεων όμως με τον παρ' ολίγον εορτασμό της μεταξικής δικτατορίας στην Καλαμάτα, επιβάλλεται να σκεφτούμε εντατικότερα το περιεχόμενο και τις στοχεύσεις ορισμένων θεωρήσεων του παρελθόντος.

Η παρακμή της δημοκρατίας

• Βόγλης Πολυμέρης 
• ΤΟ ΒΗΜΑ:  04/08/2013

Τη δεκαετία του 1930 στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες επικρατούσαν δικτατορίες, μεταξύ άλλων στην Ελλάδα, την Πορτογαλία, την Ισπανία, τη Λετονία, την Ουγγαρία, την Πολωνία, την Ιταλία και τη Γερμανία. Το ερώτημα δεν είναι ποιες ήταν οι διαφορές μεταξύ αυτών των καθεστώτων αλλά γιατί απέτυχε να λειτουργήσει η φιλελεύθερη δημοκρατία σε τόσο πολλές χώρες εκείνη την εποχή.

Οι πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα σημαδεύτηκαν από την προσπάθεια ουσιαστικού εκδημοκρατισμού, δηλαδή της διεύρυνσης της πολιτικής συμμετοχής. Ενώ μέχρι τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο τα πολιτικά δικαιώματα ήταν περιορισμένα στις πολιτικές και οικονομικές ελίτ, λόγω της μαζικής κινητοποίησης των ανδρών στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο αλλά και της αποδοχής της αρχής της αυτοδιάθεσης των εθνών άλλαξαν τις προϋποθέσεις της πολιτικής νομιμοποίησης. Τα λαϊκά στρώματα, που αποτελούσαν τους εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες-στρατιώτες που καλούνταν να θυσιάσουν τη ζωή τους για την πατρίδα στον πόλεμο και αποτελούσαν τη βάση των εθνικών διεκδικήσεων, έπρεπε να αποκτήσουν τα ίδια πολιτικά δικαιώματα με τις ελίτ. Τα ευρωπαϊκά συντηρητικά καθεστώτα έμπαιναν στην τροχιά του εκδημοκρατισμού και της ενσωμάτωσης των λαϊκών στρωμάτων στην πολιτική. Ξεκινούσε η εποχή της μαζικοποίησης της πολιτικής.