Η επιστροφή του Κέινς

Του ΒΙΤΟΡΙΟ ΤΣΟΥΚΟΝΙ

Στο διάβολο οι ιδεολογίες και η ανορθολογική λατρεία της ιερής αγοράς. Η Αμερική ξαναβρίσκει την αρετή που την έκανε Αμερική: τον πραγματισμό! «Μέτρα χωρίς προηγούμενο για να αντιμετωπίσει μια πρόκληση χωρίς προηγούμενο» ανήγγειλε ο Μπους, ο πρώην νεοσυντηρητικός (neocon) που μεταμορφώθηκε σε νεοκεϊνσιανό (neo-keyn), για να εξηγήσει ότι χρόνια αντικρατικών αναθεμάτων πετάχτηκαν στον άνεμο της κρίσης προς όφελος του δημόσιου παρεμβατισμού κεϊνσιανής έμπνευσης. Για να σωθεί, αν ακόμα είναι εφικτό, ό,τι είναι δυνατό να σωθεί.

*Θα είναι ακριβώς το βδελυρό «δημόσιο χέρι», με δημόσια λεφτά, αυτό που θα παρέμβει για να σταθεροποιήσει τις υστερικές αγορές, ρίχνοντας βροχή δολαρίων τυπωμένων από το νομισματοκοπείο πάνω σε καλούς και κακούς, σε όσους το αξίζουν και σε όσους δεν τον αξίζουν. Ο Τζορτζ Μπους έγινε Φράνκλιν Ντελάνο Ρούζβελτ, έτοιμος να πλημμυρίσει την Γουόλ Στριτ με τουλάχιστον ένα τρισεκατομμύριο δολάρια, προκειμένου να αποφευχθεί το ενδεχόμενο η μεγάλη ξηρασία του πιστωτικού συστήματος να σκοτώσει δικαίους και αδίκους στην έρημο της πίστης.

Είναι ένα γιγάντιο εγχείρημα βασιζόμενο στην ήδη αναπόφευκτη αρχή της «ιδιωτικοποίησης των κερδών» και της «κρατικοποίησης των ζημιών». Ενα εγχείρημα που έχει στις πλάτες του τον εκβιασμό μιας ιστορικής αποτυχίας.

*Σε αυτές τις συγκλονιστικές ώρες δεν τελειώνει ο αμερικανικός καπιταλισμός. Τελειώνει ένας τρόπος να αντιλαμβανόμαστε τον καπιταλισμό, που είχε κυριαρχήσει στον αμερικανικό εθνικό λόγο από τη δεκαετία του 1980, από την εποχή του Ρέιγκαν. Ο Μπους, ο οποίος επί μήνες επαναλάμβανε το όλο και πιο γελοίο παραμύθι της «οικονομίας που τα θεμέλιά της είναι γερά», έκανε στροφή 180 μοιρών· μια στροφή που θα ήταν αναγκαία το 2007 και που η ιδεολογική του τύφλωση και η ολέθρια προσκόλλησή του στην όλο και πιο ανέφικτη και τρομερά δαπανηρή «νίκη στο Ιράκ» (700 δισ. δολάρια μέχρι τώρα) τον είχαν εμποδίσει να κάνει.

*Αυτή η απόσυρση της κεντρικής πολιτικής εξουσίας, την οποία κανένας τεχνοκράτης, όσο καλά και αν είναι εκπαιδευμένος -όπως είναι τα παιδιά της Goldman Sachs που σήμερα κυβερνούν στο πλάι του προέδρου- δεν μπορεί να αναπληρώσει σε μια δημοκρατία, ήταν η αιτία αυτής της κρίσης.

*Αυτό που ανακοίνωσε ο Μπους, έχοντας στο πλάι του τους επικεφαλής της αμερικανικής οικονομικής διακυβέρνησης για να του δίνουν κάτι από το κύρος τους, είναι καθαρός κεϊνσιανισμός.

Είναι κλασική χρηματοδότηση δαπανών με δημόσιο δανεισμό, χωρίς να ενδιαφέρεται για τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό που θα βυθιστεί στο κόκκινο, με το έλλειμμα να μεγαλώνει κατά 7% του ΑΕΠ. Αλλά το χαστούκι της πραγματικότητας, που έρχεται πάντα να ξυπνήσει τους αμερικανούς προέδρους και να τους βγάλει από την ύπνωση των ιδεολογιών τους, ξύπνησε και έναν Μπους, ο οποίος αν πριν από τέσσερα χρόνια είχε προαναγγείλει στην προεκλογική του εκστρατεία την πρόθεση να δώσει ένα τρισεκατομμύριο δολάρια, για να σώσει τις αγορές, όχι μόνον θα είχε ηττηθεί αλλά θα τον είχαν κάψει ζωντανό. Εδώ όμως βρισκόμαστε μπροστά σε«προκλήσεις χωρίς προηγούμενο», παραδέχθηκε καθυστερημένα.

*Και οι κίνδυνοι χωρίς προηγούμενο απαιτούν «δράσεις χωρίς προηγούμενο», ένας ευφημισμός για να πει: αλλάζουμε πορεία. Το να αφήσει το καράβι της Γουόλ Στριτ να βυθιστεί στην άβυσσο συμπαρασύροντας τα χρηματιστήρια του κόσμου (που παραμένουν όλα, από τη Σαγκάη ώς τη Μόσχα, εξαρτημένα από τη Γουόλ Στριτ) θα είχε καταστρέψει την αμερικανική οικονομία και θα είχε εξασφαλίσει τη νίκη στον Μπάρακ Ομπάμα, τα ποσοστά του οποίου ανεβαίνουν στις δημοσκοπήσεις όταν πέφτουν οι αξίες των μετοχών στα χρηματιστήρια του κόσμου.

*Οι κερδοσκόποι των χρηματιστηρίων ήταν βέβαιοι ότι αυτή η κυβέρνηση δεν θα μπορούσε ποτέ να απαρνηθεί το νεοφιλελεύθερο φονταμενταλισμό της και την κουλτούρα που θέλει τα πράγματα να διορθώνονται από μόνα τους.

Ο ιδεολόγος του Τέξας πείστηκε να κάνει αυτό που είναι αναγκαίο και όχι αυτό που θεωρεί ιδεολογικά ορθό.

Ο Μπους που έμοιαζε με τον τραγικό Χέμπερτ Χούβερ, ο οποίος ήταν αισιόδοξος το 1929 («Η ευημερία έρχεται σύντομα») έγινε ο Ρούζβελτ του 1932, ο οποίος επινόησε εκείνα τα εργαλεία προστασίας που από τότε, όπως ορθά είχε πει, «δεν έχουν ποτέ προκαλέσει ούτε την απώλεια ενός σεντ από όσους έχουν τραπεζικούς λογαριασμούς», αλλά όχι βέβαια χάρη στη δεξιά. Θα επεκτείνει την κρατική προστασία στις αποταμιεύσεις και στις τραπεζικές καταθέσεις αλλά ακόμα και στα κεφάλαια της «αγοράς χρήματος», εκείνα που μέχρι χτες δεν ήταν εγγυημένα από την Ουάσιγκτον και μετακινούνταν επικίνδυνα στην αγορά ακολουθώντας την πορεία των επιτοκίων. Θα αποξηράνει, πάντοτε με δημόσιο χρήμα, το βάλτο των στεγαστικών δανείων υψηλού ρίσκου, που χαρακτηρίζονται «τοξικά» επειδή μολύνουν τους ισολογισμούς των τραπεζών.

*Εν αναμονή μιας νέας σταθερής κυβέρνησης, μπορούμε να ελπίζουμε ότι αυτό δεν θα είναι το τέλος του κόσμου, αλλά μόνον το τέλος ενός κόσμου, από τον οποίο θα γεννηθεί ένας άλλος.

Ο κυκλικός χαρακτήρας των περιόδων ευημερίας και των περιόδων κρίσης, της καλοτυχίας και της κακοδαιμονίας, των κανόνων και της αταξίας είναι η μόνη βεβαιότητα του αμερικανικού καπιταλισμού, ο οποίος ξέρει -αντίθετα με αυτό που ονειρευόταν ο Μαρξ- να επιβιώνει ακόμα και από τον χειρότερο εχθρό του, δηλαδή τον εαυτό του.

ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 12/10/2008

Η παταγώδης αποτυχία της αυτορρύθμισης

ΕΧΟΥΝ ΜΕΛΛΟΝ ΟΙ ΑΓΟΡΕΣ;

Γ. ΔΟΥΡΑΚΗΣ

Σκηνή πρώτη: Πέντε εκατομμύρια νοικοκυριά στις ΗΠΑ έχασαν τους τελευταίους 14 μήνες τα σπίτια τους και φιλοξενούνται σε σπίτια συγγενικών ή φιλικών τους προσώπων είτε ζουν σε τροχόσπιτα. Πολλοί κατέφυγαν σε ιδρύματα για απόρους.

Σκηνή δεύτερη: Τα άδεια σπίτια έχουν κατασχεθεί από τις τράπεζες - οι οποίες άλλες έκλεισαν, άλλες βρίσκονται στα πρόθυρα της πτώχευσης - και κανένας δεν τα αγοράζει ή δεν μπορεί να τα αγοράσει.

Σκηνή τρίτη: Ο απερχόμενος πρόεδρος των ΗΠΑ Τζορτζ Μπους και ο υπουργός των Οικονομικών Χένρι Πόλσον ικετεύουν το Κογκρέσο και τη Γερουσία να τους δώσουν το δικαίωμα να αντλήσουν 700 δισ. δολάρια από τον προϋπολογισμό, δηλαδή τους φορολογουμένους, για να περισώσουν τις τράπεζες που καταρρέουν.

Αυτό δεν είναι το αμερικανικό όνειρο της ελεύθερης οικονομίας, των ίσων ευκαιριών και το μοντέλο του καπιταλισμού που διδάσκονται τα παιδιά μας στα πανεπιστήμια του κόσμου. Είναι ο αμερικανικός εφιάλτης που εξαπλώνεται με μεγάλη ταχύτητα στην Ευρώπη και σε όλες τις - κατά τα άλλα - ελεύθερες οικονομίες.

Η ελεύθερη αγορά, η αγορά χωρίς όρια, αποτελεί έναν μύθο που καταρρέει;

«Δεν υπάρχουν άθεοι στα χαρακώματα ούτε ιδεολόγοι στις οικονομικές κρίσεις.»

Μπεν Μπερνάνκι, διοικητής της Fed

Τον περασμένο Μάρτιο, σε γνωστό επιστημονικό συνέδριο που διεξάγεται κάθε χρόνο προς τιμήν του Μίλτον Φρίντμαν, ο κεντρικός ομιλητής καθηγητής Τζέιμς Γκάλμπρεϊθ (γιος του αείμνηστου Τζον-Κένεθ), αφού πρώτα δήλωσε απερίφραστα ότι δεν ήρθε για να πλέξει το εγκώμιο του πατριάρχη του οικονομικού φιλελευθερισμού αλλά για να τον «θάψει», κάλεσε ευθέως τον διοικητή της κεντρικής τράπεζας κ. Μπερνάνκι να αναγνωρίσει την προφανή ιδεολογική νίκη της τριάδας Κέινς - Γκάλμπρεϊθ - Μίνσκι και να προσχωρήσει στο στρατόπεδο των παρεμβατιστών. Φυσικά ο Μπερνάνκι δεν ανταποκρίθηκε άμεσα στη συμβολική αυτή έκκληση. Ο τρόπος όμως που αντιμετωπίζει τη σημερινή κρίση αποτελεί έμπρακτη και σαφέστατη παραδοχή ότι η οικονομική φιλοσοφία των αυτορρυθμιζόμενων αγορών έχει αποτύχει παταγωδώς. Και εδώ ακριβώς έγκειται το μεγάλο δράμα του οικονομικού φιλελευθερισμού: οι ιθύνοντες που εφαρμόζουν την πρωτοφανή στα χρονικά παρεμβατική οικονομική πολιτική, αυτοί που στην πραγματικότητα κατεδαφίζουν το θεωρητικό οικοδόμημα του Φρίντμαν, δεν είναι οι ιδεολογικοί αντίπαλοί του. Είναι η ίδια η κυβέρνηση Μπους, που συμπεριλαμβάνει στις τάξεις της τους φανατικότερους υπέρμαχους της ιδεολογίας της αγοράς.

* Η «Μεγάλη Διάσωση»

Την περασμένη εβδομάδα, αντιμέτωποι με έναν πιθανό χρηματοοικονομικό Αρμαγεδδώνα και ατενίζοντας κατάματα την άβυσσο, οι πάλαι ποτέ φιλελεύθεροι ιθύνοντες της οικονομικής πολιτικής τρομοκρατήθηκαν τόσο πολύ που αποφάσισαν να πράξουν το αδιανόητο: να εγκαταλείψουν τις αποσπασματικές παρεμβάσεις και να αποτολμήσουν τη «Μεγάλη Διάσωση». Το σχέδιο Πόλσον αποτελεί τη μεγαλύτερη κρατική παρέμβαση στην ιστορία του καπιταλισμού. Η συναίνεση που συγκέντρωσε μεταξύ των υπευθύνων και των ειδημόνων είναι εντυπωσιακή. Οι πρώην επικεφαλής της Fed, το αφεντικό του ΔΝΤ και η συντριπτική πλειονότητα των μεγάλων οικονομολόγων έσπευσαν να στηρίξουν το παρεμβατικό εγχείρημα. Κανείς πια δεν αμφισβητεί την αναγκαιότητα της «Μεγάλης Διάσωσης». Οι εντονότατες διαφωνίες που ξέσπασαν έχουν σχέση με τον τρόπο που θα υλοποιηθεί το εγχείρημα και με το ποιος τελικά θα πληρώσει τον λογαριασμό.

Φυσικά όλοι τους έχουν συναίσθηση ότι έτσι διαβαίνουν τον ιδεολογικό Ρουβίκωνα του οικονομικού φιλελευθερισμού. Σε τέτοιες στιγμές όμως αυτό που προέχει είναι ο πραγματισμός και η αποτελεσματικότητα και όχι η ιδεολογική ορθοφροσύνη. Και δείγμα ενός τέτοιου πραγματισμού είναι η ατάκα Μπερνάνκι στην αρχή του άρθρου. Περιττό να τονίσουμε ότι ο Μπερνάνκι δεν είναι κανένας τυχαίος καθηγητής. Εχει πλήρη συναίσθηση του τι ακριβώς διακυβεύεται, αφού όλη του η έρευνα σχετίζεται με τη «Μεγάλη Υφεση» και τα λάθη οικονομικής πολιτικής που οδήγησαν στο κραχ του '29. Οσο για τον Πόλσον, αυτός έχει έναν ακόμη λόγο να πετάξει τις ιδεολογικές παρωπίδες του laissez-faire και να εναποθέσει τις ελπίδες του στον Παντοδύναμο (Κρατικό Παρεμβατισμό). Είναι γέννημα και θρέμμα της Γουόλ Στριτ, αφού μόλις προ διετίας άφησε το τιμόνι της Goldman Sachs για να γίνει υπουργός Οικονομικών και άρα λογικό είναι να ενδιαφέρεται να σώσει «τα φιλαράκια».

* Επιστροφή του Κέινς;

---

Αγγελίες στη δυτική περιοχή της βρετανικής πρωτεύουσας. Στο Λονδίνο η κρίση προκαλεί ξεπούλημα ακινήτων

---

Η εκτενής χρήση παλαιών και η επινόηση νέων εργαλείων παρεμβατικής πολιτικής και το απονενοημένο διάβημα της «Μεγάλης Διάσωσης» έκαναν πολλούς να πιστέψουν ότι επιστρέφει ντε φάκτο ο κρατικός παρεμβατισμός κεϊνσιανού τύπου. Πρόκειται για μια εντελώς επιδερμική και λανθασμένη εκτίμηση. Ο κεϊνσιανισμός δεν προσδιορίζεται μόνο από τα μέσα οικονομικής πολιτικής που χρησιμοποιεί αλλά και από τους στόχους που επιδιώκει. Και δύο από τους βασικότερους στόχους του είναι η πλήρης και ασφαλής απασχόληση και ο δραστικός περιορισμός των εισοδηματικών ανισοτήτων. Με τίποτε από αυτά δεν ασχολείται η σημερινή οικονομική πολιτική. Το δε σχέδιο Πόλσον παραβλέπει εντελώς την πραγματική οικονομία. Δεν αντιλαμβάνεται ότι πρωτογενής αιτία της σημερινής πιστωτικής κρίσης είναι οι τρομακτικές εισοδηματικές ανισότητες και το τερατώδες μοντέλο της «δανεικής ευημερίας». Μάλιστα ο ηθικά και κοινωνικά διάτρητος τρόπος με τον οποίο επιχειρεί να διασώσει το σύστημα ισοδυναμεί με «αντεστραμμένο κεϊνσιανισμό». Από έναν ήδη ελλειμματικό προϋπολογισμό αφαιρεί 700 δισ. δολάρια για να διασώσει τους μετόχους της Γουόλ Στριτ, χωρίς κανένα σοβαρό και χειροπιαστό αντάλλαγμα. Αυτό μοιραία θα επιφέρει δραματική συρρίκνωση των δημοσίων δαπανών για την Υγεία, την Παιδεία, το περιβάλλον και τις υποδομές. Εν ολίγοις, κράτος πρόνοιας για τους τραπεζίτες και ακόμη πιο άγριος καπιταλισμός για την υπόλοιπη κοινωνία.

* Η χειρότερη δυνατή λύση

Το πιθανότερο είναι το σχέδιο της «Μεγάλης Διάσωσης» να αποδειχθεί αυταπάτη. Φυσικά δεν θα φταίει γι' αυτό ο κρατικός παρεμβατισμός αλλά η ολέθρια φιλοσοφία του οικονομικού φιλελευθερισμού που για τριάντα ολόκληρα χρόνια αποκοίμισε πλήρως τις εποπτικές αρχές και τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, που περιέπεσαν σε χειμερία νάρκη. Οταν πριν από λίγο καιρό άρχισαν να ξυπνούν από τον λήθαργο ήταν πλέον αργά. Το κακό είχε γίνει. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι οι ιθύνοντες θα πρέπει να συνεχίσουν τον ύπνο του δικαίου, όπως υποδεικνύουν οι λίγοι εναπομείναντες σκληροπυρηνικοί ιδεολόγοι του laissez-faire και της «δημιουργικής καταστροφής». Η μη-παρέμβαση είναι η χειρότερη δυνατή λύση. Θα έχει τρομακτικό οικονομικό και κοινωνικό κόστος, αφού αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο συστημικής κατάρρευσης. Είναι αδιανόητο μπροστά στη μεγαλύτερη χρηματοοικονομική κρίση που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα τα τελευταία 80 χρόνια οι πολιτικοί ηγέτες και οι ιθύνοντες της οικονομικής πολιτικής να παρακολουθούν τα τεκταινόμενα αδύναμοι, άβουλοι και μοιραίοι και απλώς να προσεύχονται ο Θεός να βάλει το - αόρατο - χέρι του!..

• Ο κ. Γιώργος Δουράκης είναι επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ.

Το ΒΗΜΑ, 05/10/2008

Ο συμβιβασμός του καπιταλισμού με τη δημοκρατία

ΕΧΟΥΝ ΜΕΛΛΟΝ ΟΙ ΑΓΟΡΕΣ;

Ι. ΣΤΟΥΡΝΑΡΑΣ

Το οικονομικό «κραχ» του 1929 είχε σημαντικές συνέπειες στην οικονομική σκέψη και στην οικονομική πολιτική. Ο John Maynard Keynes, φιλελεύθερος και καθόλου σοσιαλιστικών αποχρώσεων οικονομολόγος, με αφορμή την κρίση του 1929, δημοσίευσε το 1936 το βιβλίο με τη μεγαλύτερη επιρροή στην οικονομική σκέψη και πολιτική ως σήμερα: τη Γενική θεωρία της απασχόλησης, του τόκου και του χρήματος. Σκοπός του ήταν να σώσει την οικονομία από τις υπερβολές της ελεύθερης αγοράς υποδεικνύοντας το είδος της απαιτούμενης κρατικής παρέμβασης. Μεγάλο μέρος της ανάλυσης του Keynes αφιερώθηκε στη φύση των αγορών χρήματος και κεφαλαίου, στην ψυχολογική διάθεση και στην παρόρμηση των επενδυτών, στο κίνητρο κερδοσκοπίας και στην αστάθεια που πολλές φορές δημιουργείται, με οδυνηρές συνέπειες για την οικονομική δραστηριότητα και την απασχόληση.

Η αρχιτεκτονική του παγκόσμιου νομισματικού και τραπεζικού συστήματος που δημιουργήθηκε αμέσως μετά τον πόλεμο στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό στις ιδέες του Keynes αλλά και στα πρακτικά μαθήματα της μεγάλης κρίσης και οδήγησε σε υψηλά επίπεδα ευστάθειας και ευημερίας. Αυστηρή εποπτεία και κρατική παρέμβαση στο χρηματοπιστωτικό σύστημα εξασφάλισαν ισορροπία και γρήγορη αποκατάσταση των κλυδωνισμών που αναπόφευκτα (λόγω της φύσης του συστήματος) δημιουργούνταν. Το πλέον επιτυχημένο παράδειγμα αντιμετώπισης κρίσης του χρηματοπιστωτικού συστήματος είναι αυτό των σκανδιναβικών χωρών στις αρχές της δεκαετίας του '90, από το οποίο πολλά μπορούν να διδαχθούν οι κυβερνήσεις σήμερα.

Η ειδυλλιακή εικόνα κράτησε επί μακρόν. Τον Αύγουστο του 2007 σημειώθηκε το πρώτο μεγάλο σύμπτωμα της τρέχουσας κρίσης. Η αφορμή, αλλά όχι η αιτία, του προβλήματος ήταν η κρίση των στεγαστικών δανείων μειωμένης εξασφάλισης που ξέσπασε στις ΗΠΑ και εξαπλώθηκε στην Ευρώπη και δευτερευόντως η αύξηση της τιμής του πετρελαίου, των πρώτων υλών και των τροφίμων, καθώς και η διόρθωση του δολαρίου.

• Τα αίτια είναι πολλά.

1. Η μεγάλη διάρκεια και ένταση του προηγούμενου ανοδικού κύκλου που δημιούργησε προσδοκίες διόρθωσης στις τιμές των περιουσιακών στοιχείων.

2. Η χαλαρή νομισματική πολιτική στις ΗΠΑ σε συνδυασμό με την αύξηση της «διαρθρωτικής» ρευστότητας που σχετίζεται με τις υπερβάλλουσες (έναντι των επενδύσεων) αποταμιεύσεις της Κίνας και των πετρελαιοπαραγωγών χωρών που διοχετεύονται στις δυτικές χώρες και συνέβαλαν στην περαιτέρω αύξηση των τιμών ιδιαίτερα των ακινήτων.

3. Τα προβλήματα εταιρικής διακυβέρνησης των τραπεζών, η έλλειψη διαφάνειας, σε συνδυασμό με την ανεπαρκή αξιολόγηση κινδύνων, τη χαλάρωση της εποπτείας και το σύστημα κινήτρων και αμοιβών.

Κατά την άποψή μου, ο καταλυτικός παράγων μεταξύ των ανωτέρω ήταν η χαλάρωση των εποπτικών κανόνων στις ΗΠΑ με την τροποποίηση από το Κογκρέσο της νομοθεσίας του 1933 (Glass-Steagall Act) που συνέβη το 1999 (Gramm-Leach-Bliley Act). Ακολούθησε, με την επιρροή ισχυρών παραγόντων της Γουόλ Στριτ, η γενικότερη χαλάρωση των ρυθμιστικών κανόνων του χρηματοπιστωτικού συστήματος με την ανοχή της Fed και η σταδιακή μετατροπή του σε μηχανισμό τοποθετήσεων υψηλού κινδύνου και υψηλών αμοιβών, με τα γνωστά, και οδυνηρά, επακόλουθα.

Στη νέα αρχιτεκτονική του χρηματοπιστωτικού συστήματος το μεγαλύτερο βάρος της ευθύνης για την αποφυγή παρόμοιων κρίσεων στο μέλλον ανήκει στις εποπτικές αρχές. Αυτές πρέπει να εξασφαλίσουν:

(α) Διαφάνεια, με την εγγραφή όλων ανεξαιρέτως των συναλλαγών στους ισολογισμούς και τα αποτελέσματα των τραπεζών και την εξασφάλιση μη απόκρυψης των κινδύνων.

(β) Βελτίωση των μεθόδων και διαδικασιών διαχείρισης κινδύνων, με ελέγχους σε καταστάσεις έντασης, κυρίως όμως με τη σύνδεση των απαιτήσεων κεφαλαιακής επάρκειας των τραπεζών με τον οικονομικό κύκλο. Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να θεσμοθετηθούν πρόσθετες προβλέψεις κεφαλαιακής επάρκειας όταν ο ρυθμός αύξησης του ενεργητικού των τραπεζών ξεπερνά ένα όριο το οποίο σχετίζεται με την αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ.

(γ) Συντονισμό των εποπτικών αρχών, με σκοπό την αποφυγή του ρυθμιστικού arbitrage.

(δ) Αναβάθμιση και ανεξαρτητοποίηση των εποπτικών αρχών με την τοποθέτηση στελεχών αδιαμφισβήτητου κύρους, ανεξαρτησίας και ικανοτήτων.

(ε) Αναθεώρηση επί το αυστηρότερον των κανόνων εποπτείας του λεγόμενου «σκιώδους» χρηματοπιστωτικού συστήματος (hedge funds, private equity funds).

(στ) Αναθεώρηση των κανόνων εταιρικής διακυβέρνησης, ιδιαίτερα του τρόπου εγκρίσεως των πάσης φύσεως αμοιβών και κινήτρων των στελεχών.

(ζ) Αναθεώρηση επί το αυστηρότερον των κανόνων λειτουργίας των οργανισμών αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και του κινδύνου των προϊόντων που παρέχουν.

(η) Αναθεώρηση της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ενωσης με σκοπό την παροχή της δυνατότητας στην ΕΚΤ να δρα ως «τελευταίο καταφύγιο δανεισμού» για το χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Σε όρους πολιτικής οικονομίας, η νέα αρχιτεκτονική του χρηματοπιστωτικού συστήματος ως αδήριτη ανάγκη της τρέχουσας κρίσης θα είναι, όπως πολλές φορές στο παρελθόν, ένας νέος συμβιβασμός μεταξύ της δημοκρατίας και του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού. Διότι δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι βασική αρχή της δημοκρατίας είναι ότι η ελευθερία του ενός σταματά εκεί όπου αρχίζει η ελευθερία του άλλου. Η αρχή αυτή παραβιάστηκε βάναυσα με τη μετατροπή κολοσσιαίων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, στην ουσία της καρδιάς του συστήματος της ελεύθερης οικονομίας, σε καζίνα.

• Ο κ. Ι. Στουρνάρας είναι καθηγητής Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών, επιστημονικός διευθυντής του ΙΟΒΕ.

Το ΒΗΜΑ, 05/10/2008