Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Δεκέμβρης. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Δεκέμβρης. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Σάββατο 26 Δεκεμβρίου 2009

...και τι άλλο δεν ήταν ο «Δεκέμβρης»

  • Μαρία Κακογιάννη | ΤΟ ΒΗΜΑ, Παρασκευή 25 Δεκεμβρίου 2009

ΣΤΟ «Βήμα της Κυριακής» της 6ης Δεκεμβρίου 2009, στις «Νέες Εποχές» και στο αφιέρωμα με τίτλο «Τι ήταν ο Δεκέμβρης του 2008...», ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Υale κ. Στ. Καλύβας σε άρθρο του με τίτλο «...και τι δεν ήταν» ανέπτυξε τις απόψεις του αντιστρέφοντας την ερώτηση και απαντώντας στο τι δεν ήταν η «εξέγερση του Δεκέμβρη». Στο κείμενο που ακολουθεί η κυρία Μαρία Κακογιάννη απαντά στον κ. Καλύβα.

Τι δεν ήταν η «εξέγερση του Δεκέμβρη» γι΄ αυτούς που επιθυμούν την πολιτική; Δεν ήταν μια «εξέγερση» της νεολαίας. Οπως προκύπτει όντως από δημοσκοπήσεις, η συντριπτική πλειονότητα των νέων δεν συμμετείχε στις διαδηλώσεις και η συμμετοχή άλλων ομάδων του πληθυσμού (μετανάστες, άνεργοι, επισφαλείς εργαζόμενοι) ήταν ακόμη πιο περιορισμένη. Πρόκειται λοιπόν για μια μειονότητα του πληθυσμού. Για πρώτη φορά όμως, τουλάχιστον στην Ελλάδα, η εξεγερμένη μειονότητα περιείχε διαφορετικά τμήματα της κοινωνίας. Οι μαθητές και οι φοιτητές απετέλεσαν το κύριο κομμάτι, συμμετείχε όμως και ένα ελάχιστο κομμάτι μεταναστών, εργαζομένων, ανέργων κτλ. Η σύνθεση των «εξεγερμένων», η συνάντηση τμημάτων της κοινωνίας που κανονικά δεν κατεβαίνουν στον δρόμο μαζί, αποτελεί σημαντικότερο σημείο από το μέγεθος, σε απόλυτο αριθμό, του πληθυσμού των διαδηλωτών. Στη Γαλλία, τα επεισόδια στα προάστια το 2005 και το κίνημα εναντίον της μεταρρύθμισης του CΡΕ το 2006 είχαν ως χαρακτηριστικό τη μονοδιάστατη συμμετοχή.
  • Δεν ήταν μαζική.
Ηταν μαζική η κατακραυγή του επεισοδίου που οδήγησε στον θάνατο του Αλέξανδρου. Μαζική ήταν επίσης και η κατακραυγή για τις πυρκαϊές το καλοκαίρι του 2007, αυτό όμως δεν εμπόδισε την κυβέρνηση να επανεκλεγεί. Στη Γαλλία του Vichy, η αντίσταση εναντίον του γερμανού κατακτητή δεν ήταν μαζική. Η μαζικότητα ενός κινήματος ή μιας δράσης δεν αποτελεί αξιολογικό κριτήριο. Και αν όντως, όπως υποστηρίζεται, τα άτομα που συμμετείχαν στις καταστροφές δεν ήταν παραπάνω από μερικές εκατοντάδες, τότε πώς εξηγείται όλος αυτός ο υπεύθυνος λόγος ότι κινδύνευε η δημοκρατία και ήταν αναγκαία η επιστροφή στην τάξη; Θεωρητικά, η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο κυβερνά ο λόγος των πολλών. Στην πράξη, αυτό που φέρει το όνομα «δημοκρατία» σήμερα είναι ένα σύστημα πλουτοκρατίας στο οποίο μια ελίτ εναλλάσσεται στην εξουσία. Και αυτή η πλουτοκρατία που φέρει το όνομα «δημοκρατία» έχει ως μοναδική μέριμνα να αποτρέψει κάθε μαζική συμμετοχή πέρα από τη συμμετοχή στις εκλογές.
  • Δεν ήταν αυθόρμητη.
Αν και η προσέλευση στις διαδηλώσεις πολλών νέων, ιδιαίτερα μαθητών, ήταν αυθόρμητη, εμφανίστηκαν νέοι τρόποι οργάνωσης και συντονισμού μέσω Διαδικτύου και κινητών. Η τεχνολογία δεν είναι από μόνη της, ως τέτοια, καλή ή κακή, είναι ζήτημα χρήσης. Συχνά η χρήση του κινητού φλερτάρει με την καρικατούρα, όπως και αυτός ο ατελείωτος αγώνας δρόμου για την τελευταία νότα της τεχνολογίας (κινητό με φωτογραφική μηχανή, με κάμερα, με ραδιόφωνο, με τηλεόραση, με Ιnternet κτλ.). Τα κακομαθημένα «κωλόπαιδα», εκτός από καταναλωτικά θύματα, μπορούν όμως να είναι και εφευρέτες νέων τρόπων οργάνωσης και συντονισμού της συλλογικής δράσης.
  • Δεν εμπεριείχε ίχνος ρίσκου, αυτοθυσίαςή γενναιότητας.
Η πραγματική γενναιότητα και το πραγματικό ρίσκο είναι η γενναιότητα και το ρίσκο του καναπέ που κοιτάζει το προτεινόμενο θέαμα με τα παλιά, πατροπαράδοτα, μάτια. Οσο για την αυτοθυσία, προτείνεται καλύτερα η θυσία: του ονείρου και της φαντασίας για έναν άλλον κόσμο που δεν θα έρθει ποτέ. Ο νόμος του δειλού είναι ότι δεν υπάρχει γενναιότητα αλλά μόνο φαντασία. Ο νόμος της φαντασίας είναι ότι θέλει γενναιότητα για να έρθει στην επιφάνεια μέσα από καινούργιες μορφές.
  • Δεν ήταν αποτέλεσμα της διεθνούςοικονομικής κρίσης.
Τα αποτελέσματα της οικονομικής κρίσης δεν είχαν φθάσει ακόμη στην Ελλάδα, αυτό που είχε ήδη φθάσει ήταν το διεθνές κλίμα που ήθελε την κρατική παρέμβαση ανά τον κόσμο ώστε να σωθούν οι τράπεζες. Σε ένα τέτοιο κλίμα άρχισαν κάποια «τσογλάνια» να καίνε τις τράπεζες και οι σοβαροί, υπεύθυνοι πολίτες να κατηγορούν τις πράξεις αυτές ως απουσία πολιτικής. Η μόνη πολιτική είναι η πολιτική της αναγκαιότητας απέναντι στις επιταγές της αγοράς και η μόνη αναγκαιότητα εν προκειμένω ήταν να σωθούν οι τράπεζες.
  • Δεν ήταν προοίμιο ενός διεθνούς κύματος εξεγέρσεων .
Οταν ο γάλλος πρόεδρος Σαρκοζί αποφάσισε να αναβάλει τη μεταρρύθμιση του Λυκείου, έπεσε θύμα του φαντασιακού του. Και το φαντασιακό κάθε πρέσβη της ισχύουσας τάξης είναι να περιορίσει τις δυνατότητες μόλυνσης και επέκτασης της όποιας υποψίας αμφισβήτησης.
  • Δεν ήταν και τόσο πρωτόγνωρη.
Γι΄ αυτούς που θέλουν να βλέπουν πάντα το ίδιο έργο σε διάφορες εκδοχές, γι΄ αυτούς που θέλουν να είναι πραγματιστές και όχι φαντασιόπληκτοι, τίποτε δεν είναι πρωτόγνωρο. Στα μάτια τους όλα μοιάζουν ίδια και οι ίδιοι βυθισμένοι στην πλήξη τους. Οσο γι΄ αυτούς με το ένδοξο παρελθόν, αυτούς που συμμετείχαν σε παλιές εξεγέρσεις, όπως αυτή του Πολυτεχνείου το 1973, υπάρχουν αυτοί που διαφυλάττουν την αξία και τη μνήμη του παλιού, απαξιώνοντας κάθε καινούργιο ως κακέκτυπο του αυθεντικού, και άλλοι που για να διατηρήσουν τη μνήμη του αγώνα τους επιμένουν στην αναγκαιότητα καινούργιων αγώνων.
  • Δεν αμφισβήτησε τις κυρίαρχες νεοελληνικές αξίες.
Γιατί πραγματική αμφισβήτηση της κυριαρχίας δεν υπάρχει. Η μόνη γνήσια έκφραση αμφισβήτησης είναι ο λόγος του σοφού που αμφισβητεί την ψευτοαμφισβήτηση και ξεσκεπάζει «την ημιμάθεια που εκφράζεται με έναν λόγο κούφιο, κοινότοπο και απόλυτο» (απόσπασμα από το άρθρο του Στάθη Καλύβα, «...και τι δεν ήταν», «Το Βήμα», 06.12.09). Είναι ο παλιός ρόλος του αστυνομικού της αμφισβήτησης. Γνήσια έκφρασή του: η αδιαφορία, αν όχι το μίσος, για τη δυνατότητα αμφισβήτησης, με έναν λόγο έντεχνο, πρωτότυπο και πειστικό. Για ένα μέρος της γαλλικής διανόησης ο Μάης του ΄68 συνετέλεσε στον τελικό θρίαμβο της καπιταλιστικής αγοράς. Πρόκειται, λένε, για μια εξέγερση του δημοκρατικού ατομικισμού μιας νεολαίας που αναζητούσε την άμεση πλήρωση όλων των υποσχέσεων της αγοράς για μια ελεύθερη κατανάλωση της σεξουαλικότητας και των εμπορικών αγαθών. Στρέφοντας την κριτική ενάντια σε όλες τις παραδοσιακές αξίες της οικογένειας, της πατρίδας, της θρησκείας, του σχολείου, το πνεύμα του Μάη του ΄68 είναι ο κύριος υπεύθυνος της σημερινής παρακμής των αξιών. Εξ ου και η προγραμματική δήλωση του προέδρου Σαρκοζί ότι πρέπει επιτέλους να τελειώσουμε με το πνεύμα του ΄68. Είτε πρόκειται για τον παλιό Μάη είτε για τον καινούργιο Δεκέμβρη, η πολιτική είναι σύμφυτη με μια μάχη των ερμηνειών. Κάθε ερμηνεία ενέχει ένα κομμάτι φαντασίας.
  • Η κυρία Μαρία Κακογιάννη είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Ρaris VΙΙΙ Vincennes-Saint-Denis.

Κυριακή 6 Δεκεμβρίου 2009

Τι ήταν ο Δεκέμβρης του 2008...


  • ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 6 Δεκεμβρίου 2009
  • Η αποτρόπαιη και απρόκλητη δολοφονία του νεαρού μαθητή Αλέξη Γρηγορόπουλου στα Εξάρχεια, ακριβώς έναν χρόνο πριν, οι αντιδράσεις που ακολούθησαν, οι καθολικές καταστροφές στην Αθήνα αλλά και στην υπόλοιπη Ελλάδα, αποτέλεσαν φαινόμενα πρωτόγνωρα ίσως, ως προς την έκταση και τη σύνθεσή τους, οπωσδήποτε όμως χρήζοντα μελέτης και ανάλυσης. Αρθρα, εκπομπές, αφιερώματα επιχείρησαν, έναν χρόνο πριν, να εντοπίσουν τις αιτίες που οδήγησαν στην «εξέγερση του Δεκέμβρη» και να ερμηνεύσουν την κοινωνική έκρηξη. Εναν χρόνο μετά, κοιτάζοντας τόσο πίσω όσο και σε όσα ακολούθησαν, τι έχει μείνει από τον Δεκέμβρη του 2008;

...και τι δεν ήταν

  • Στάθης Ν. Καλύβας | ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 6 Δεκεμβρίου 2009

Επειδή η αναζήτηση του τι ήταν η λεγόμενη «εξέγερση» του περασμένου Δεκεμβρίου είναι σύμφυτη με θεωρητικολογίες που έχουν μεγαλύτερη σχέση με τις επιθυμίες (ή και φαντασιώσεις) του κάθε σχολιαστή και λιγότερη με την πραγματικότητα, είναι ίσως πιο χρήσιμο να αντιστραφεί το ερώτημα: Τι δεν ήταν η «εξέγερση του Δεκέμβρη»;

Εδώ είναι απαραίτητη μια προκαταρκτική διευκρίνιση: ο λόγος που αποκαλούμε τα γεγονότα του περυσινού Δεκεμβρίου «εξέγερση» (και που ασχολούμαστε με αυτά) είναι επειδή ήταν βίαια. Αν οι διαμαρτυρίες για τον φόνο του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου ήταν ειρηνικές, αν περιορίζονταν στις ρουτινιάρικες και μίζερες καταλήψεις σχολείων και σε αποχές από μαθήματα, δεν θα είχαν προκαλέσει τη διεθνή προσοχή και δεν θα γράφαμε γι΄ αυτές σήμερα. Επομένως, όταν αναφερόμαστε στην «εξέγερση» και στους «εξεγερμένους», αναφερόμαστε πρωταρχικά στα γεγονότα και στα άτομα που συμμετείχαν στα βίαια επεισόδια.

Τι δεν ήταν, λοιπόν, η «εξέγερση του Δεκέμβρη»;

Δεν ήταν μια «εξέγερση» της νεολαίας. Τo σοκ που προκάλεσε ο φόνος του μαθητή ήταν ισχυρό αλλά η συντριπτική πλειονότητα των νέων δεν συμμετείχε στις διαδηλώσεις ούτε άλλωστε ταυτίστηκε με τις καταστροφές και με την ιδεολογία των ομάδων που πρωτοστάτησαν σε αυτές, όπως προκύπτει από τις σχετικές δημοσκοπήσεις. Η συμμετοχή άλλων ομάδων του πληθυσμού ήταν ακόμη πιο περιορισμένη και οι εύκολες γενικεύσεις περί «ασφυξίας» και «οργής» των Ελλήνων ως αιτίων της «εξέγερσης» είναι το λιγότερο υπερβολικές.

Δεν ήταν μαζική. Η συμμετοχή στις διαδηλώσεις δεν φαίνεται να ξεπέρασε τις 8.000 ενώ τα άτομα που συμμετείχαν στις καταστροφές δεν ήταν παραπάνω από μερικές εκατοντάδες, δυσανάλογα μικρός αριθμός σε σχέση με το μέγεθος των καταστροφών και το επικοινωνιακό τους αποτέλεσμα. Η έκταση των καταστροφών γίνεται κατανοητή μόνο αν ληφθεί υπόψη η «κατάσταση παθητικής άμυνας» στην οποία η τότε κυβέρνηση έθεσε την Αστυνομία, η απόφασή της, δηλαδή, να παραδώσει την πόλη στους εχθρούς της (μία από τις αποφάσεις για τις οποίες, άλλωστε, τιμωρήθηκε στις εκλογές).

Δεν ήταν αυθόρμητη. Αν και η προσέλευση στις διαδηλώσεις πολλών νέων, ιδιαίτερα μαθητών, ήταν αυθόρμητη, ο σκληρός πυρήνας που πρωτοστάτησε στις καταστροφές κάθε άλλο παρά αυθόρμητα έδρασε. Γνωρίζουμε πως ο συντονισμός μέσω Διαδικτύου και κινητών έπαιξε κρίσιμο ρόλο στην κλιμάκωση της βίας. Ταυτόχρονα η οργανωμένη βία λειτούργησε ως παράδειγμα για όσους είχαν πρωταρχικό τους κίνητρο το μπάχαλο και την καταστροφή.

Δεν εμπεριείχε ίχνος ρίσκου, αυτοθυσίαςή γενναιότητας. Η συμμετοχή στις καταστροφές ήταν ανέξοδη και εκ του ασφαλούς, μια κλασική περίπτωση «τζάμπα μαγκιάς» που ανθεί σε καθεστώς ανομίας.

Δεν ήταν αποτέλεσμα της διεθνούς οικονομικής κρίσης. Αντίθετα απ΄ ό,τι υποστήριξαν ξένοι κυρίως δημοσιογράφοι, τα αποτελέσματα της οικονομικής κρίσης δεν είχαν φθάσει ακόμη στην Ελλάδα. Τώρα που έφθασαν με καθυστέρηση δεν φαίνεται, παραδόξως, να παράγουν εξεγέρσεις.

Δεν ήταν προοίμιο ενός διεθνούς κύματος εξεγέρσεων, όπως φαντασιώθηκαν ορισμένοι που είδαν στην επανάσταση το νέο εξαγώγιμο προϊόν της χώρας. Κάποιες προσπάθειες μίμησης σε ορισμένες χώρες έπεσαν γρήγορα στο κενό. Η άποψη ότι η ελληνική εξαίρεση οφείλεται στο γεγονός πως η ελληνική νεολαία είναι η πιο δυστυχισμένη στον κόσμο (ναι, γράφτηκε κι αυτό!) είναι κάτι παραπάνω από ανόητη.

Δεν ήταν και τόσο πρωτόγνωρη. Η έκταση των καταστροφών ήταν πρωτοφανής και ο αριθμός των ατόμων που συμμετείχαν σε αυτές μεγαλύτερος απ΄ ό,τι συνήθως, αλλά το μοντέλο κινητοποίησης παρέπεμπε στις χρόνιες και επαναλαμβανόμενες κινητοποιήσεις που ταλανίζουν τη χώρα και που διακρίνονται από την ανεμπόδιστη δράση των διάφορων «αντιεξουσιαστικών» ομάδων, τη σχετική συμπάθεια με την οποία αντιμετωπίζονται από μερίδα των ΜΜΕ, του πολιτικού κόσμου αλλά και των λεγόμενων «ενοχικών μεσηλίκων», την πάγια βεντέτα τους με την Αστυνομία και την εκμετάλλευση του πανεπιστημιακού ασύλου. Το μοντέλο αυτό έχει ως συμβολικό θεμέλιο την τοτεμική λειτουργία της εξέγερσης του Πολυτεχνείου το 1973, που λειτουργεί ως ένα πρότυπο το οποίο η κάθε γενιά θα πρέπει να αναπαράγει αν θέλει να ενηλικιωθεί: κάθε γενιά και το Πολυτεχνείο της. Η Αννα Δαμιανίδη, η οποία συμμετείχε στην πραγματική εξέγερση του 1973, επεσήμανε τον παραλογισμό αυτόν: «Τρελαίνομαι όταν ακούω νέους να λένε πως είχαμε το προνόμιο της εξέγερσης. Θέλαμε να ζήσουμε, να χαρούμε τα νιάτα μας, τις ευρωπαϊκές κατακτήσεις. Να ζούμε όπως εσείς οι νέοι τώρα».

Δεν αμφισβήτησε τις κυρίαρχες νεοελληνικές αξίες. Αντίθετα, υπήρξε μια γνήσια έκφρασή τους: της αδιαφορίας, αν όχι του μίσους, για την περιουσία των άλλων και τη δημόσια ιδιοκτησία, της διεκδίκησης δικαιωμάτων δίχως υποχρεώσεις, της ταυτόχρονης απαίτησης για καλοπληρωμένες δουλειές και της αντίδρασης στις μεταρρυθμίσεις που θα τις παραγάγουν, της διαμαρτυρίας ενάντια στο κράτος αλλά και του ονείρου μιας κρατικοδίαιτης ζωής, της ημιμάθειας που εκφράζεται με έναν λόγο κούφιο, κοινότοπο και απόλυτο.

Δεν άφησε κάποιο ίχνος πίσω της. Οι εξεγέρσεις των μαύρων στις αμερικανικές πόλεις το 1968 ή των φοιτητών στο Παρίσι τον Μάη της ίδιας χρονιάς είχαν καταλυτικές συνέπειες. Η «εξέγερση» της Αθήνας δεν είχε καμία απολύτως πολιτική προέκταση, με εξαίρεση την εμφάνιση μιας νέας γενιάς τρομοκρατικών οργανώσεων και τη σχεδόν καθημερινή πρακτική του προπηλακισμού πνευματικών ανθρώπων. Θα αποκτήσει ενδεχομένως ιστορική σημασία αν αποδειχθεί ότι κατάφερε να αφυπνίσει την κοινωνία και να την κάνει να αντιληφθεί το κόστος που ενέχει η συντήρηση και αναπαραγωγή μιας ξεπερασμένης κουλτούρας στον κόρφο της οποίας παράγονται φαινόμενα όπως η «εξέγερση του Δεκέμβρη».

  • Ο κ. Στάθης Ν. Καλύβας είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Υale.

Ολα θύμιζαν ένα ξεπερασμένο παρελθόν

  • Νίκος Μαραντζίδης | ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 6 Δεκεμβρίου 2009

Κάθομαι μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή μου όπως περίπου ο μαθητής μπροστά στη λευκή του κόλλα λίγο πριν τελειώσει ο χρόνος της εξέτασης. Σκέφτομαι: Τι να απόμεινε άραγε από τον περσινό Δεκέμβρη; Η μοναδική απάντηση που μου έρχεται στο μυαλό είναι: Απολύτως τίποτε!

Τα γεγονότα που ξεκίνησαν με αφορμή τον τραγικό θάνατο του Αλέξη Γρηγορόπουλου οδήγησαν τότε μερικούς να προφητεύσουν μια «κοινωνική Δευτέρα Παρουσία» όπου όλοι οι αμαρτωλοί θα έπρεπε να μετανοήσουμε. Αρκετοί άλλοι νόμιζαν πως παρακολουθούσαν μια μεγάλη κοινωνική έκρηξη με μακροχρόνιες και απρόβλεπτες συνέπειες. Γελάστηκαν. Σε αρκετούς κόστισε σε αξιοπιστία. Ο ΣΥΡΙΖΑ, το πολιτικό μόρφωμα που νόμιζε πως βρήκε μια πολιτική ευκαιρία προς αξιοποίηση, έχασε σε πολιτική επιρροή και έκτοτε αντιμετωπίζει μια ισχυρή, πιθανόν διαλυτική, κρίση ταυτότητας.

Στην εξέγερση-φάρσα, που είχε τις αιτίες της στον κουτσαβακισμό κάποιων οργάνων της τάξης και στην ανικανότητα του κράτους από τη μια και στην κυρίαρχη «λαϊκο-δημοκρατική» κουλτούρα της Μεταπολίτευσης, που ευνοεί συστηματικά καλυμμένες υπό επαναστατικό μανδύα ανομικές συμπεριφορές, από την άλλη, συμμετείχαν τέσσερις κυρίως ομάδες: οι συνήθεις αναρχικοί/αριστεριστές, οι κινητοποιημένοι πενηντάρηδες της «καθεστωτικής Αριστεράς», οι μαθητές/φοιτητές και ένας αριθμός από μετανάστες.

Από τις τέσσερις αυτές ομάδες οι δύο πρώτες συμμετέχουν ανελλιπώς σε κάθε ανάλογη κοινωνική εκδήλωση τα τελευταία τριάντα χρόνια εκφράζοντας τον βίαιο ριζοσπαστισμό τους οι πρώτοι και τις ειρηνικές επαναστατικές ευαισθησίες τους οι δεύτεροι. Οι δύο αυτές ομάδες επιχείρησαν να επιβάλουν στις εξελίξεις την οργανωτική τους κουλτούρα: τη βίαιη και μάλλον απολιτική στάση τους οι πρώτοι, την υπερ-πολιτικοποιημένη, «λαϊκο-δημοκρατικών» καταβολών, και με πρόσβαση στους διαμορφωτές της κοινής γνώμης, κουλτούρα τους οι δεύτεροι. Οι πρώτοι, πολύ νεότεροι, ζούσαν τα γεγονότα με την ένταση αυτού που πενθεί ένα στενό του πρόσωπο. Εμπειρότεροι οι δεύτεροι, αντιμετώπιζαν την κατάσταση όπως οι μακρινοί συγγενείς το μνημόσυνο: με ελεγχόμενη συγκίνηση και με δεύτερες σκέψεις για την «κληρονομιά».

Οι μαθητές, πάλι, κουβαλώντας έναν συναισθηματισμό μαζί με μια αίσθηση του χαβαλέ- απολύτως φυσικά και τα δύο για την ηλικία τους-, με τις διαδηλώσεις και τις καταλήψεις έκαναν ένα ευχάριστο διάλειμμα από το βαρετό και μίζερο σχολείο. Εκτόνωσαν την εφηβική τους ορμή σε πετροπολέμους εναντίον αστυνομικών τμημάτων, συχνά με τις μαμάδες τους από πίσω, ιδιαίτερα εκεί στα κινητοποιημένα βόρεια προάστια.

Τέλος, υπήρξαν οι μετανάστες και οι άλλοι κοινωνικά αποκλεισμένοι που συμμετείχαν στην ουρά της πορείας πρωταγωνιστώντας στο πλιάτσικο. Ανθρωποι που πρόβαραν γυαλιά Gucci στους καθρέπτες των λεηλατημένων καταστημάτων την ώρα του χαλασμού. Φθόνος και λαχτάρα μαζί για την κοινωνία της αφθονίας που απλωνόταν επιδεικτικά μπροστά τους χωρίς να μπορούν να την αγγίξουν.

Ολοι οι παραπάνω σχημάτισαν ένα αμάλγαμα μέσα σε ένα τοπίο όπου κυριαρχούσαν ο θόρυβος και τα χρώματα. Αυτό εντυπωσίασε και τα media που ενίσχυσαν τον ναρκισσισμό των συμμετεχόντων στα επεισόδια δίνοντας την αίσθηση ότι συμμετέχουν σε ένα είδος ελληνικού Μάη του ΄68.

Παρά τις αγωνιώδεις, από κά ποιους, προσπάθειες να φανεί ότι τα γεγονότα άνοιγαν ένα παράθυρο στο μέλλον, στην πραγματικότητα όλα θύμιζαν ένα ξεπερασμένο παρελθόν. Προέκυψε μάλιστα μια κακή αντιγραφή των λαϊκο-δημοκρατικών ιδεοληψιών του ΄70 και του ΄80. Το σύνολο των αιτημάτων και των συνθημάτων ανέδυε το φοιτητικό κλίμα της Μεταπολίτευσης ενδεδυμένο με έναν φορτισμένο από την τραγωδία απολιτικό μελοδραματισμό. Ο Γρηγορόπουλος, εξάλλου, ως σύμβολο δεν ήταν ούτε ο Κουμής ούτε καν ο Καλτεζάς. Η «εξέγερση» του Δεκέμβρη δεν παρήγαγε ούτε μια καινούργια ιδέα, δεν γέννησε ούτε ένα νέο αίτημα, δεν υιοθέτησε νέα αισθητικά πρότυπα, δεν παρήγαγε έναν νέο πολιτικό λόγο. Ισως γι΄ αυτό θυμόμαστε ελάχιστα πράγματα, πέρα από τις σπασμένες τζαμαρίες και τις καμένες βιβλιοθήκες. Ισως για αυτό όταν θα ακούμε τη φράση «να κρατήσουμε ζωντανό τον Δεκέμβρη» θα καταλαβαίνουμε κυρίως πως κάποιες βιτρίνες θα σπάσουν ακόμη, κάποιοι καθηγητές θα γιαουρτωθούν ή θα ξυλοφορτωθούν, κάποιοι αστυνομικοί μπορεί να πέσουν νεκροί.

Αν έμεινε κάτι από τα γεγονότα, βρίσκεται στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση που οι υμνητές του Δεκέμβρη φαντάζονται. Βιώσαμε ως πολίτες την αξία του κράτους δικαίου. Συνειδητοποιήσαμε ότι το «επαναστατικό δίκαιο» είναι στην πράξη η εξύμνηση της αυθαιρεσίας και της εξαχρείωσης που οδηγεί στον εξευτελισμό του ατόμου και σε κάθε μορφής ολοκληρωτισμό. Κατανοήσαμε πως, όταν καταστρέφονται περιουσίες και απειλείται η ανθρώπινη ζωή, διαλύεται ο κοινωνικός ιστός και εκβαρβαριζόμαστε. Αντιληφθήκαμε ότι οι πολίτες οφείλουν να μην ανέχονται καμία έκφραση αυθαιρεσίας και τρομοκρατίας, όποιον ιδεολογικό μανδύα και αν φέρουν.

Ο Δεκέμβρης έκανε, για πρώτη φορά ίσως στη Μεταπολίτευση, τόσο πολλούς ανθρώπους από τον χώρο των γραμμάτων και της επιστήμης να σπάσουν το φράγμα της σιωπής και να αντισταθούν στο παραλήρημα της αυτοαποκαλούμενης επαναστατικής βίας. Μάλιστα κάποιοι από αυτούς το πλήρωσαν ήδη, με επιθέσεις και με απειλές ενάντια στη ζωή τους. Υπό το παραπάνω πρίσμα, αν κάτι έχει νόημα να μείνει από τον Δεκέμβρη είναι το: Ποτέ πια Δεκέμβρης!

  • Ο κ. Νίκος Μαραντζίδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.