ΣΤΟ «Βήμα της Κυριακής» της 6ης Δεκεμβρίου 2009, στις «Νέες Εποχές» και στο αφιέρωμα με τίτλο «Τι ήταν ο Δεκέμβρης του 2008...», ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Υale κ. Στ. Καλύβας σε άρθρο του με τίτλο «...και τι δεν ήταν» ανέπτυξε τις απόψεις του αντιστρέφοντας την ερώτηση και απαντώντας στο τι δεν ήταν η «εξέγερση του Δεκέμβρη». Στο κείμενο που ακολουθεί η κυρία Μαρία Κακογιάννη απαντά στον κ. Καλύβα.
Τι δεν ήταν η «εξέγερση του Δεκέμβρη» γι΄ αυτούς που επιθυμούν την πολιτική; Δεν ήταν μια «εξέγερση» της νεολαίας. Οπως προκύπτει όντως από δημοσκοπήσεις, η συντριπτική πλειονότητα των νέων δεν συμμετείχε στις διαδηλώσεις και η συμμετοχή άλλων ομάδων του πληθυσμού (μετανάστες, άνεργοι, επισφαλείς εργαζόμενοι) ήταν ακόμη πιο περιορισμένη. Πρόκειται λοιπόν για μια μειονότητα του πληθυσμού. Για πρώτη φορά όμως, τουλάχιστον στην Ελλάδα, η εξεγερμένη μειονότητα περιείχε διαφορετικά τμήματα της κοινωνίας. Οι μαθητές και οι φοιτητές απετέλεσαν το κύριο κομμάτι, συμμετείχε όμως και ένα ελάχιστο κομμάτι μεταναστών, εργαζομένων, ανέργων κτλ. Η σύνθεση των «εξεγερμένων», η συνάντηση τμημάτων της κοινωνίας που κανονικά δεν κατεβαίνουν στον δρόμο μαζί, αποτελεί σημαντικότερο σημείο από το μέγεθος, σε απόλυτο αριθμό, του πληθυσμού των διαδηλωτών. Στη Γαλλία, τα επεισόδια στα προάστια το 2005 και το κίνημα εναντίον της μεταρρύθμισης του CΡΕ το 2006 είχαν ως χαρακτηριστικό τη μονοδιάστατη συμμετοχή.Ηταν μαζική η κατακραυγή του επεισοδίου που οδήγησε στον θάνατο του Αλέξανδρου. Μαζική ήταν επίσης και η κατακραυγή για τις πυρκαϊές το καλοκαίρι του 2007, αυτό όμως δεν εμπόδισε την κυβέρνηση να επανεκλεγεί. Στη Γαλλία του Vichy, η αντίσταση εναντίον του γερμανού κατακτητή δεν ήταν μαζική. Η μαζικότητα ενός κινήματος ή μιας δράσης δεν αποτελεί αξιολογικό κριτήριο. Και αν όντως, όπως υποστηρίζεται, τα άτομα που συμμετείχαν στις καταστροφές δεν ήταν παραπάνω από μερικές εκατοντάδες, τότε πώς εξηγείται όλος αυτός ο υπεύθυνος λόγος ότι κινδύνευε η δημοκρατία και ήταν αναγκαία η επιστροφή στην τάξη; Θεωρητικά, η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο κυβερνά ο λόγος των πολλών. Στην πράξη, αυτό που φέρει το όνομα «δημοκρατία» σήμερα είναι ένα σύστημα πλουτοκρατίας στο οποίο μια ελίτ εναλλάσσεται στην εξουσία. Και αυτή η πλουτοκρατία που φέρει το όνομα «δημοκρατία» έχει ως μοναδική μέριμνα να αποτρέψει κάθε μαζική συμμετοχή πέρα από τη συμμετοχή στις εκλογές.
- Δεν ήταν μαζική.
Αν και η προσέλευση στις διαδηλώσεις πολλών νέων, ιδιαίτερα μαθητών, ήταν αυθόρμητη, εμφανίστηκαν νέοι τρόποι οργάνωσης και συντονισμού μέσω Διαδικτύου και κινητών. Η τεχνολογία δεν είναι από μόνη της, ως τέτοια, καλή ή κακή, είναι ζήτημα χρήσης. Συχνά η χρήση του κινητού φλερτάρει με την καρικατούρα, όπως και αυτός ο ατελείωτος αγώνας δρόμου για την τελευταία νότα της τεχνολογίας (κινητό με φωτογραφική μηχανή, με κάμερα, με ραδιόφωνο, με τηλεόραση, με Ιnternet κτλ.). Τα κακομαθημένα «κωλόπαιδα», εκτός από καταναλωτικά θύματα, μπορούν όμως να είναι και εφευρέτες νέων τρόπων οργάνωσης και συντονισμού της συλλογικής δράσης.
- Δεν ήταν αυθόρμητη.
Η πραγματική γενναιότητα και το πραγματικό ρίσκο είναι η γενναιότητα και το ρίσκο του καναπέ που κοιτάζει το προτεινόμενο θέαμα με τα παλιά, πατροπαράδοτα, μάτια. Οσο για την αυτοθυσία, προτείνεται καλύτερα η θυσία: του ονείρου και της φαντασίας για έναν άλλον κόσμο που δεν θα έρθει ποτέ. Ο νόμος του δειλού είναι ότι δεν υπάρχει γενναιότητα αλλά μόνο φαντασία. Ο νόμος της φαντασίας είναι ότι θέλει γενναιότητα για να έρθει στην επιφάνεια μέσα από καινούργιες μορφές.
- Δεν εμπεριείχε ίχνος ρίσκου, αυτοθυσίαςή γενναιότητας.
Τα αποτελέσματα της οικονομικής κρίσης δεν είχαν φθάσει ακόμη στην Ελλάδα, αυτό που είχε ήδη φθάσει ήταν το διεθνές κλίμα που ήθελε την κρατική παρέμβαση ανά τον κόσμο ώστε να σωθούν οι τράπεζες. Σε ένα τέτοιο κλίμα άρχισαν κάποια «τσογλάνια» να καίνε τις τράπεζες και οι σοβαροί, υπεύθυνοι πολίτες να κατηγορούν τις πράξεις αυτές ως απουσία πολιτικής. Η μόνη πολιτική είναι η πολιτική της αναγκαιότητας απέναντι στις επιταγές της αγοράς και η μόνη αναγκαιότητα εν προκειμένω ήταν να σωθούν οι τράπεζες.
- Δεν ήταν αποτέλεσμα της διεθνούςοικονομικής κρίσης.
Οταν ο γάλλος πρόεδρος Σαρκοζί αποφάσισε να αναβάλει τη μεταρρύθμιση του Λυκείου, έπεσε θύμα του φαντασιακού του. Και το φαντασιακό κάθε πρέσβη της ισχύουσας τάξης είναι να περιορίσει τις δυνατότητες μόλυνσης και επέκτασης της όποιας υποψίας αμφισβήτησης.
- Δεν ήταν προοίμιο ενός διεθνούς κύματος εξεγέρσεων .
Γι΄ αυτούς που θέλουν να βλέπουν πάντα το ίδιο έργο σε διάφορες εκδοχές, γι΄ αυτούς που θέλουν να είναι πραγματιστές και όχι φαντασιόπληκτοι, τίποτε δεν είναι πρωτόγνωρο. Στα μάτια τους όλα μοιάζουν ίδια και οι ίδιοι βυθισμένοι στην πλήξη τους. Οσο γι΄ αυτούς με το ένδοξο παρελθόν, αυτούς που συμμετείχαν σε παλιές εξεγέρσεις, όπως αυτή του Πολυτεχνείου το 1973, υπάρχουν αυτοί που διαφυλάττουν την αξία και τη μνήμη του παλιού, απαξιώνοντας κάθε καινούργιο ως κακέκτυπο του αυθεντικού, και άλλοι που για να διατηρήσουν τη μνήμη του αγώνα τους επιμένουν στην αναγκαιότητα καινούργιων αγώνων.
- Δεν ήταν και τόσο πρωτόγνωρη.
Γιατί πραγματική αμφισβήτηση της κυριαρχίας δεν υπάρχει. Η μόνη γνήσια έκφραση αμφισβήτησης είναι ο λόγος του σοφού που αμφισβητεί την ψευτοαμφισβήτηση και ξεσκεπάζει «την ημιμάθεια που εκφράζεται με έναν λόγο κούφιο, κοινότοπο και απόλυτο» (απόσπασμα από το άρθρο του Στάθη Καλύβα, «...και τι δεν ήταν», «Το Βήμα», 06.12.09). Είναι ο παλιός ρόλος του αστυνομικού της αμφισβήτησης. Γνήσια έκφρασή του: η αδιαφορία, αν όχι το μίσος, για τη δυνατότητα αμφισβήτησης, με έναν λόγο έντεχνο, πρωτότυπο και πειστικό. Για ένα μέρος της γαλλικής διανόησης ο Μάης του ΄68 συνετέλεσε στον τελικό θρίαμβο της καπιταλιστικής αγοράς. Πρόκειται, λένε, για μια εξέγερση του δημοκρατικού ατομικισμού μιας νεολαίας που αναζητούσε την άμεση πλήρωση όλων των υποσχέσεων της αγοράς για μια ελεύθερη κατανάλωση της σεξουαλικότητας και των εμπορικών αγαθών. Στρέφοντας την κριτική ενάντια σε όλες τις παραδοσιακές αξίες της οικογένειας, της πατρίδας, της θρησκείας, του σχολείου, το πνεύμα του Μάη του ΄68 είναι ο κύριος υπεύθυνος της σημερινής παρακμής των αξιών. Εξ ου και η προγραμματική δήλωση του προέδρου Σαρκοζί ότι πρέπει επιτέλους να τελειώσουμε με το πνεύμα του ΄68. Είτε πρόκειται για τον παλιό Μάη είτε για τον καινούργιο Δεκέμβρη, η πολιτική είναι σύμφυτη με μια μάχη των ερμηνειών. Κάθε ερμηνεία ενέχει ένα κομμάτι φαντασίας.
- Δεν αμφισβήτησε τις κυρίαρχες νεοελληνικές αξίες.
- Η κυρία Μαρία Κακογιάννη είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Ρaris VΙΙΙ Vincennes-Saint-Denis.
Κάθομαι μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή μου όπως περίπου ο μαθητής μπροστά στη λευκή του κόλλα λίγο πριν τελειώσει ο χρόνος της εξέτασης. Σκέφτομαι: Τι να απόμεινε άραγε από τον περσινό Δεκέμβρη; Η μοναδική απάντηση που μου έρχεται στο μυαλό είναι: Απολύτως τίποτε!
Τα γεγονότα που ξεκίνησαν με αφορμή τον τραγικό θάνατο του Αλέξη Γρηγορόπουλου οδήγησαν τότε μερικούς να προφητεύσουν μια «κοινωνική Δευτέρα Παρουσία» όπου όλοι οι αμαρτωλοί θα έπρεπε να μετανοήσουμε. Αρκετοί άλλοι νόμιζαν πως παρακολουθούσαν μια μεγάλη κοινωνική έκρηξη με μακροχρόνιες και απρόβλεπτες συνέπειες. Γελάστηκαν. Σε αρκετούς κόστισε σε αξιοπιστία. Ο ΣΥΡΙΖΑ, το πολιτικό μόρφωμα που νόμιζε πως βρήκε μια πολιτική ευκαιρία προς αξιοποίηση, έχασε σε πολιτική επιρροή και έκτοτε αντιμετωπίζει μια ισχυρή, πιθανόν διαλυτική, κρίση ταυτότητας.
Στην εξέγερση-φάρσα, που είχε τις αιτίες της στον κουτσαβακισμό κάποιων οργάνων της τάξης και στην ανικανότητα του κράτους από τη μια και στην κυρίαρχη «λαϊκο-δημοκρατική» κουλτούρα της Μεταπολίτευσης, που ευνοεί συστηματικά καλυμμένες υπό επαναστατικό μανδύα ανομικές συμπεριφορές, από την άλλη, συμμετείχαν τέσσερις κυρίως ομάδες: οι συνήθεις αναρχικοί/αριστεριστές, οι κινητοποιημένοι πενηντάρηδες της «καθεστωτικής Αριστεράς», οι μαθητές/φοιτητές και ένας αριθμός από μετανάστες.
Από τις τέσσερις αυτές ομάδες οι δύο πρώτες συμμετέχουν ανελλιπώς σε κάθε ανάλογη κοινωνική εκδήλωση τα τελευταία τριάντα χρόνια εκφράζοντας τον βίαιο ριζοσπαστισμό τους οι πρώτοι και τις ειρηνικές επαναστατικές ευαισθησίες τους οι δεύτεροι. Οι δύο αυτές ομάδες επιχείρησαν να επιβάλουν στις εξελίξεις την οργανωτική τους κουλτούρα: τη βίαιη και μάλλον απολιτική στάση τους οι πρώτοι, την υπερ-πολιτικοποιημένη, «λαϊκο-δημοκρατικών» καταβολών, και με πρόσβαση στους διαμορφωτές της κοινής γνώμης, κουλτούρα τους οι δεύτεροι. Οι πρώτοι, πολύ νεότεροι, ζούσαν τα γεγονότα με την ένταση αυτού που πενθεί ένα στενό του πρόσωπο. Εμπειρότεροι οι δεύτεροι, αντιμετώπιζαν την κατάσταση όπως οι μακρινοί συγγενείς το μνημόσυνο: με ελεγχόμενη συγκίνηση και με δεύτερες σκέψεις για την «κληρονομιά».
Οι μαθητές, πάλι, κουβαλώντας έναν συναισθηματισμό μαζί με μια αίσθηση του χαβαλέ- απολύτως φυσικά και τα δύο για την ηλικία τους-, με τις διαδηλώσεις και τις καταλήψεις έκαναν ένα ευχάριστο διάλειμμα από το βαρετό και μίζερο σχολείο. Εκτόνωσαν την εφηβική τους ορμή σε πετροπολέμους εναντίον αστυνομικών τμημάτων, συχνά με τις μαμάδες τους από πίσω, ιδιαίτερα εκεί στα κινητοποιημένα βόρεια προάστια.
Τέλος, υπήρξαν οι μετανάστες και οι άλλοι κοινωνικά αποκλεισμένοι που συμμετείχαν στην ουρά της πορείας πρωταγωνιστώντας στο πλιάτσικο. Ανθρωποι που πρόβαραν γυαλιά Gucci στους καθρέπτες των λεηλατημένων καταστημάτων την ώρα του χαλασμού. Φθόνος και λαχτάρα μαζί για την κοινωνία της αφθονίας που απλωνόταν επιδεικτικά μπροστά τους χωρίς να μπορούν να την αγγίξουν.
Ολοι οι παραπάνω σχημάτισαν ένα αμάλγαμα μέσα σε ένα τοπίο όπου κυριαρχούσαν ο θόρυβος και τα χρώματα. Αυτό εντυπωσίασε και τα media που ενίσχυσαν τον ναρκισσισμό των συμμετεχόντων στα επεισόδια δίνοντας την αίσθηση ότι συμμετέχουν σε ένα είδος ελληνικού Μάη του ΄68.
Παρά τις αγωνιώδεις, από κά ποιους, προσπάθειες να φανεί ότι τα γεγονότα άνοιγαν ένα παράθυρο στο μέλλον, στην πραγματικότητα όλα θύμιζαν ένα ξεπερασμένο παρελθόν. Προέκυψε μάλιστα μια κακή αντιγραφή των λαϊκο-δημοκρατικών ιδεοληψιών του ΄70 και του ΄80. Το σύνολο των αιτημάτων και των συνθημάτων ανέδυε το φοιτητικό κλίμα της Μεταπολίτευσης ενδεδυμένο με έναν φορτισμένο από την τραγωδία απολιτικό μελοδραματισμό. Ο Γρηγορόπουλος, εξάλλου, ως σύμβολο δεν ήταν ούτε ο Κουμής ούτε καν ο Καλτεζάς. Η «εξέγερση» του Δεκέμβρη δεν παρήγαγε ούτε μια καινούργια ιδέα, δεν γέννησε ούτε ένα νέο αίτημα, δεν υιοθέτησε νέα αισθητικά πρότυπα, δεν παρήγαγε έναν νέο πολιτικό λόγο. Ισως γι΄ αυτό θυμόμαστε ελάχιστα πράγματα, πέρα από τις σπασμένες τζαμαρίες και τις καμένες βιβλιοθήκες. Ισως για αυτό όταν θα ακούμε τη φράση «να κρατήσουμε ζωντανό τον Δεκέμβρη» θα καταλαβαίνουμε κυρίως πως κάποιες βιτρίνες θα σπάσουν ακόμη, κάποιοι καθηγητές θα γιαουρτωθούν ή θα ξυλοφορτωθούν, κάποιοι αστυνομικοί μπορεί να πέσουν νεκροί.
Αν έμεινε κάτι από τα γεγονότα, βρίσκεται στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση που οι υμνητές του Δεκέμβρη φαντάζονται. Βιώσαμε ως πολίτες την αξία του κράτους δικαίου. Συνειδητοποιήσαμε ότι το «επαναστατικό δίκαιο» είναι στην πράξη η εξύμνηση της αυθαιρεσίας και της εξαχρείωσης που οδηγεί στον εξευτελισμό του ατόμου και σε κάθε μορφής ολοκληρωτισμό. Κατανοήσαμε πως, όταν καταστρέφονται περιουσίες και απειλείται η ανθρώπινη ζωή, διαλύεται ο κοινωνικός ιστός και εκβαρβαριζόμαστε. Αντιληφθήκαμε ότι οι πολίτες οφείλουν να μην ανέχονται καμία έκφραση αυθαιρεσίας και τρομοκρατίας, όποιον ιδεολογικό μανδύα και αν φέρουν.
Ο Δεκέμβρης έκανε, για πρώτη φορά ίσως στη Μεταπολίτευση, τόσο πολλούς ανθρώπους από τον χώρο των γραμμάτων και της επιστήμης να σπάσουν το φράγμα της σιωπής και να αντισταθούν στο παραλήρημα της αυτοαποκαλούμενης επαναστατικής βίας. Μάλιστα κάποιοι από αυτούς το πλήρωσαν ήδη, με επιθέσεις και με απειλές ενάντια στη ζωή τους. Υπό το παραπάνω πρίσμα, αν κάτι έχει νόημα να μείνει από τον Δεκέμβρη είναι το: Ποτέ πια Δεκέμβρης!
Τα γεγονότα που ξεκίνησαν με αφορμή τον τραγικό θάνατο του Αλέξη Γρηγορόπουλου οδήγησαν τότε μερικούς να προφητεύσουν μια «κοινωνική Δευτέρα Παρουσία» όπου όλοι οι αμαρτωλοί θα έπρεπε να μετανοήσουμε. Αρκετοί άλλοι νόμιζαν πως παρακολουθούσαν μια μεγάλη κοινωνική έκρηξη με μακροχρόνιες και απρόβλεπτες συνέπειες. Γελάστηκαν. Σε αρκετούς κόστισε σε αξιοπιστία. Ο ΣΥΡΙΖΑ, το πολιτικό μόρφωμα που νόμιζε πως βρήκε μια πολιτική ευκαιρία προς αξιοποίηση, έχασε σε πολιτική επιρροή και έκτοτε αντιμετωπίζει μια ισχυρή, πιθανόν διαλυτική, κρίση ταυτότητας.
Στην εξέγερση-φάρσα, που είχε τις αιτίες της στον κουτσαβακισμό κάποιων οργάνων της τάξης και στην ανικανότητα του κράτους από τη μια και στην κυρίαρχη «λαϊκο-δημοκρατική» κουλτούρα της Μεταπολίτευσης, που ευνοεί συστηματικά καλυμμένες υπό επαναστατικό μανδύα ανομικές συμπεριφορές, από την άλλη, συμμετείχαν τέσσερις κυρίως ομάδες: οι συνήθεις αναρχικοί/αριστεριστές, οι κινητοποιημένοι πενηντάρηδες της «καθεστωτικής Αριστεράς», οι μαθητές/φοιτητές και ένας αριθμός από μετανάστες.
Από τις τέσσερις αυτές ομάδες οι δύο πρώτες συμμετέχουν ανελλιπώς σε κάθε ανάλογη κοινωνική εκδήλωση τα τελευταία τριάντα χρόνια εκφράζοντας τον βίαιο ριζοσπαστισμό τους οι πρώτοι και τις ειρηνικές επαναστατικές ευαισθησίες τους οι δεύτεροι. Οι δύο αυτές ομάδες επιχείρησαν να επιβάλουν στις εξελίξεις την οργανωτική τους κουλτούρα: τη βίαιη και μάλλον απολιτική στάση τους οι πρώτοι, την υπερ-πολιτικοποιημένη, «λαϊκο-δημοκρατικών» καταβολών, και με πρόσβαση στους διαμορφωτές της κοινής γνώμης, κουλτούρα τους οι δεύτεροι. Οι πρώτοι, πολύ νεότεροι, ζούσαν τα γεγονότα με την ένταση αυτού που πενθεί ένα στενό του πρόσωπο. Εμπειρότεροι οι δεύτεροι, αντιμετώπιζαν την κατάσταση όπως οι μακρινοί συγγενείς το μνημόσυνο: με ελεγχόμενη συγκίνηση και με δεύτερες σκέψεις για την «κληρονομιά».
Οι μαθητές, πάλι, κουβαλώντας έναν συναισθηματισμό μαζί με μια αίσθηση του χαβαλέ- απολύτως φυσικά και τα δύο για την ηλικία τους-, με τις διαδηλώσεις και τις καταλήψεις έκαναν ένα ευχάριστο διάλειμμα από το βαρετό και μίζερο σχολείο. Εκτόνωσαν την εφηβική τους ορμή σε πετροπολέμους εναντίον αστυνομικών τμημάτων, συχνά με τις μαμάδες τους από πίσω, ιδιαίτερα εκεί στα κινητοποιημένα βόρεια προάστια.
Τέλος, υπήρξαν οι μετανάστες και οι άλλοι κοινωνικά αποκλεισμένοι που συμμετείχαν στην ουρά της πορείας πρωταγωνιστώντας στο πλιάτσικο. Ανθρωποι που πρόβαραν γυαλιά Gucci στους καθρέπτες των λεηλατημένων καταστημάτων την ώρα του χαλασμού. Φθόνος και λαχτάρα μαζί για την κοινωνία της αφθονίας που απλωνόταν επιδεικτικά μπροστά τους χωρίς να μπορούν να την αγγίξουν.
Ολοι οι παραπάνω σχημάτισαν ένα αμάλγαμα μέσα σε ένα τοπίο όπου κυριαρχούσαν ο θόρυβος και τα χρώματα. Αυτό εντυπωσίασε και τα media που ενίσχυσαν τον ναρκισσισμό των συμμετεχόντων στα επεισόδια δίνοντας την αίσθηση ότι συμμετέχουν σε ένα είδος ελληνικού Μάη του ΄68.
Παρά τις αγωνιώδεις, από κά ποιους, προσπάθειες να φανεί ότι τα γεγονότα άνοιγαν ένα παράθυρο στο μέλλον, στην πραγματικότητα όλα θύμιζαν ένα ξεπερασμένο παρελθόν. Προέκυψε μάλιστα μια κακή αντιγραφή των λαϊκο-δημοκρατικών ιδεοληψιών του ΄70 και του ΄80. Το σύνολο των αιτημάτων και των συνθημάτων ανέδυε το φοιτητικό κλίμα της Μεταπολίτευσης ενδεδυμένο με έναν φορτισμένο από την τραγωδία απολιτικό μελοδραματισμό. Ο Γρηγορόπουλος, εξάλλου, ως σύμβολο δεν ήταν ούτε ο Κουμής ούτε καν ο Καλτεζάς. Η «εξέγερση» του Δεκέμβρη δεν παρήγαγε ούτε μια καινούργια ιδέα, δεν γέννησε ούτε ένα νέο αίτημα, δεν υιοθέτησε νέα αισθητικά πρότυπα, δεν παρήγαγε έναν νέο πολιτικό λόγο. Ισως γι΄ αυτό θυμόμαστε ελάχιστα πράγματα, πέρα από τις σπασμένες τζαμαρίες και τις καμένες βιβλιοθήκες. Ισως για αυτό όταν θα ακούμε τη φράση «να κρατήσουμε ζωντανό τον Δεκέμβρη» θα καταλαβαίνουμε κυρίως πως κάποιες βιτρίνες θα σπάσουν ακόμη, κάποιοι καθηγητές θα γιαουρτωθούν ή θα ξυλοφορτωθούν, κάποιοι αστυνομικοί μπορεί να πέσουν νεκροί.
Αν έμεινε κάτι από τα γεγονότα, βρίσκεται στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση που οι υμνητές του Δεκέμβρη φαντάζονται. Βιώσαμε ως πολίτες την αξία του κράτους δικαίου. Συνειδητοποιήσαμε ότι το «επαναστατικό δίκαιο» είναι στην πράξη η εξύμνηση της αυθαιρεσίας και της εξαχρείωσης που οδηγεί στον εξευτελισμό του ατόμου και σε κάθε μορφής ολοκληρωτισμό. Κατανοήσαμε πως, όταν καταστρέφονται περιουσίες και απειλείται η ανθρώπινη ζωή, διαλύεται ο κοινωνικός ιστός και εκβαρβαριζόμαστε. Αντιληφθήκαμε ότι οι πολίτες οφείλουν να μην ανέχονται καμία έκφραση αυθαιρεσίας και τρομοκρατίας, όποιον ιδεολογικό μανδύα και αν φέρουν.
Ο Δεκέμβρης έκανε, για πρώτη φορά ίσως στη Μεταπολίτευση, τόσο πολλούς ανθρώπους από τον χώρο των γραμμάτων και της επιστήμης να σπάσουν το φράγμα της σιωπής και να αντισταθούν στο παραλήρημα της αυτοαποκαλούμενης επαναστατικής βίας. Μάλιστα κάποιοι από αυτούς το πλήρωσαν ήδη, με επιθέσεις και με απειλές ενάντια στη ζωή τους. Υπό το παραπάνω πρίσμα, αν κάτι έχει νόημα να μείνει από τον Δεκέμβρη είναι το: Ποτέ πια Δεκέμβρης!
- Ο κ. Νίκος Μαραντζίδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.