Κυριακή, 25 Δεκεμβρίου 2011

Ερικ Χόμπσμπομ: Ο μαρξισμός μπορεί να φανεί και πάλι χρήσιμος για να ξεπεράσετε την κρίση

Ο μεγάλος ιστορικός απευθύνει χαιρετισμό στο ελληνικό κοινό επ' αφορμή της δημοσίευσης της ελληνικής έκδοσης του βιβλίου του Πώς να αλλάξουμε τον κόσμο. Ιστορίες του Μαρξ και του μαρξισμού που παρουσιάστηκε την Τρίτη 20.12 στην Στοά του Βιβλίου


Πώς να αλλάξουμε τον κόσμο: Ιστορίες του Μαρξ και του μαρξισμού

Η ΑΥΓΗ: 25/12/2011


Το βιβλίο Πώς να αλλάξουμε τον κόσμο. Ιστορίες του Μαρξ και του μαρξισμού του Έρικ Χομπσμπάουμ κυκλοφόρησε μόλις στα ελληνικά (μετάφραση: Μάνια Μεζίτη, εκδόσεις Θεμέλιο), λίγους μήνες μετά την αγγλική του έκδοση. Το έργο, μια επισκόπηση της διαδρομής της σκέψης του Μαρξ και των ιστορικών πραγματώσεών της, από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα, παρουσίασαν, στη Στοά του Βιβλίου, την Τρίτη 20.12 ο Σπύρος Ι. Ασδραχάς, ο Γιάννης Βούλγαρης, ο Παναγιώτης Ιωακειμίδης, ο Νίκος Καραπιδάκης, ο Ηλίας Νικολακόπουλος και ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς. Δημοσιεύουμε σήμερα --και θα επανέλθουμε σε επόμενο φύλλο-- τον χαιρετισμό που έστειλε ο Έρικ Χομπσμπάουμ και διαβάστηκε στην εκδήλωση.

του Ερικ Χομπσμπάουμ
Είναι μεγάλη τιμή για μένα να συγκεντρώνονται τόσοι πολλοί διακεκριμένοι έλληνες συνάδελφοί μου στην ιστορία και στις πολιτικές επιστήμες για να παρουσιάσουν την ελληνική έκδοση του βιβλίου μου Πώς να αλλάξουμε τον κόσμο. Θέλω να εκφράσω την ικανοποίησή μου που το βιβλίο αυτό, μια συλλογή από μελέτες για την ιστορία του Μαρξ και του μαρξισμού, γραμμένες σε διάφορες περιόδους ανάμεσα στο 1957 και το 2010, εκδίδεται σε μια ιστορική στιγμή κατά την οποία η μεγαλύτερη κρίση μετά τη δεκαετία του 1930 στο παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα αποδεικνύει, για άλλη μια φορά, τη σπουδαιότητα της ανάλυσης του καπιταλισμού από τον σημαντικότερο επικριτή του. Για σαράντα περίπου χρόνια, η οικονομική θεωρία και η πολιτική των περισσότερων κυβερνήσεων ασπάζονταν την πεποίθηση, ότι μια ελεύθερη αγορά που δεν συγκρατείται από τη δημόσια δράση ή από το ενδιαφέρον για την ευημερία του ανθρώπου θα παρήγαγε ένα σύστημα οικονομικής ανάπτυξης που, αφενός, θα σταθεροποιούνταν από μόνο του και, αφετέρου, όλοι θα ωφελούνταν από αυτό. Καθώς κάτι τέτοιο δεν ήταν μόνο θεωρητικά αστήρικτο αλλά και εντελώς μη ρεαλιστικό στην πράξη, οι αυξανόμενες αστάθειες της οικονομίας και οι συγκλονιστικά αυξανόμενες οικονομικές ανισότητες συγκαλύπτονταν από τη γιγάντια έξαρση της οικονομικής κερδοσκοπίας και του χρέους.

Πέμπτη, 22 Δεκεμβρίου 2011

Εποχή κατάρρευσης ουτοπιών

  • Tου Ηλια Μαγκλινη, Η Καθημερινή, 21/12/2011

Είναι βέβαιο ότι, δυστυχώς, ζούμε ιστορικές στιγμές. Δυστυχώς, διότι την Ιστορία είναι πιο ευχάριστο να τη μελετάς παρά να τη ζεις. Και ειδικά σήμερα, είναι όλα τόσο ρευστά που ο καθένας μας αισθάνεται ότι προσπαθεί να διασχίσει μια απέραντη κινούμενη άμμο. Σε κάθε αποφασιστικό βήμα, νιώθουμε ότι βουλιάζουμε ακόμα πιο βαθιά. Αναπόφευκτα, αναζητούμε καταφύγιο στα περασμένα, αναζητούμε την ασφάλεια στην Ιστορία, εκλαμβάνοντάς την ως κάτι κυκλικό, που επαναλαμβάνεται αενάως. Π.χ., «σήμερα ζούμε μια Βαϊμάρη» ή «ζούμε ξανά έναν Μεσοπόλεμο», προβλέποντας μάλιστα καταστροφές και πολέμους. Είναι όμως έτσι;

Οι επιρρεπείς στη συνωμοσιολογία έχουν έτοιμες τις δικές τους απαντήσεις. Θεωρούν ότι όλα είναι προσχεδιασμένα. Δεν ξέρω αν έχουν δίκιο, αλλά αναρωτιέμαι με τι κουράγιο σηκώνονται κάθε πρωί απ’ τα κρεβάτια τους - από τη στιγμή που κινούνται με μια βεβαιότητα ότι κάποια αόρατη, ομιχλώδης «επιτροπή» αφανών εξουσιαστών έχει προσχεδιάσει το μέλλον όλων μας.

Για τον Νίκολο Μακιαβέλλι, από τον Θάνο Βερέμη




Μακιαβέλλι, ένας σύγχρονος στοχαστής (Ι)
Του Θανου Βερεμη*
Η άσκηση του Νίκολο Μακιαβέλλι (1469-1527) στην τέχνη της πολιτικής αποτελεί μια από τις εισόδους στη νεώτερη πολιτική σκέψη. Οι καινοτομίες που το έργο του μεγάλου Φλωρεντινού εκφράζει είναι πολλές και όχι πάντοτε φανερές. Ο ρεαλισμός, ο εμπειρισμός, η ανάδυση του έθνους-κράτους και ο ουμανιστικός ατομικισμός, ενδημούν στο έργο του.
Πέρα όμως από την τέχνη της εξαπάτησης των αντιπάλων, για την οποία είναι περισσότερο γνωστός ο Μακιαβέλλι, υπάρχει στον «Ηγεμόνα» (1513) του η εντυπωσιακή έκκληση για τον μετασχηματισμό της νοοτροπίας των συγχρόνων του. Ζητάει, από τους συμπατριώτες του να διευρύνουν την αφοσίωσή τους από την τοπική στην εθνική τους πατρίδα, από την πόλη-κράτος στο έθνος-κράτος. Η διεύρυνση αυτή που επικαλείται ο Μακιαβέλλι, προαναγγέλλει τη συγκέντρωση των εξουσιών στο νεώτερο κράτος και την ισορροπία δυνάμεων στις διεθνείς σχέσεις. Πρόκειται για μνημειώδες όραμα ενός νέου κόσμου που βρισκόταν ακόμα στο μέλλον του 17ου αιώνα.
Η γλωσσική ενότητα της δημοτικής ιταλικής την οποία επεξεργάστηκε ο Ντάντε, διακόσια περίπου χρόνια νωρίτερα, συνέβαλε στη δημιουργία μιας γλωσσικής κοινότητας που ενσωμάτωσε ή εξαφάνισε την ποικιλία των διαλέκτων, οι οποίες χώριζαν τους Ιταλούς και κατακερμάτιζαν την Ιταλία. Η ιταλική χερσόνησος την εποχή του Μακιαβέλλι βρισκόταν πλησιέστερα στο ιδανικό της εδαφικής ενοποίησης και της δημιουργίας ενιαίου κράτους, όμως ο οικουμενικός ρόλος του παπικού θεσμού ήταν ακόμα ισχυρός. Στο τελευταίο κεφάλαιο του «Ηγεμόνα», που φέρει τον τίτλο «Προτροπή για την απελευθέρωση της Ιταλίας από τους βαρβάρους», ο Μακιαβέλλι ζητάει από τους συμπατριώτες του να ενώσουν και πάλι την Ιταλία και να επαναφέρουν τη δόξα της αρχαίας Ρώμης.

Κυριακή, 20 Νοεμβρίου 2011

Τα οικονομικά της ευτυχίας

  • Επτά, Κυριακή 20 Νοεμβρίου 2011
  • ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΣΗ ΓΙΑΛΚΕΤΣΗ
ΣΤΟΝ 18ο ΑΙΩΝΑ, τον καιρό της γέννησης της Πολιτικής Οικονομίας, οι πρώτοι οικονομολόγοι υποστήριζαν ότι ο κύριος στόχος της οικονομικής πολιτικής έπρεπε να είναι η μεγιστοποίηση της ευτυχίας των πολιτών μιας κοινωνίας. 
Και στις αρχές του 19ου αιώνα, ο άγγλος φιλόσοφος Τζέρεμι Μπένθαμ, ο θεωρητικός πατέρας του ωφελιμισμού, έλεγε ότι καλύτερη κοινωνία είναι εκείνη στην οποία τα άτομα είναι περισσότερο ευτυχισμένα. Και επομένως καλύτερη πολιτική είναι εκείνη που ευνοεί τη μεγαλύτερη ευτυχία για τον μεγαλύτερο αριθμό προσώπων. Αυτή η θέση στηριζόταν φυσικά στην υπόθεση ότι η ευτυχία ήταν κάτι που μπορούσε να μετρηθεί και να υπολογιστεί με τρόπους που θα αντιστοιχούσαν στην αληθινή εμπειρία των υποκειμένων. Στην πορεία ωστόσο η νέα οικονομική επιστήμη ακολούθησε μιαν άλλη κατεύθυνση. 
Επικράτησε έτσι και μεταξύ των οικονομολόγων η ιδέα ότι η έννοια της ευτυχίας είναι μάλλον υπερβολικά υποκειμενική και επομένως είναι δύσκολο να υπολογιστεί και να μετρηθεί. Στο βαθμό λοιπόν που η πολιτική οικονομία θέλει να είναι μια αυστηρή επιστήμη, πρέπει να επεξεργάζεται έννοιες που μπορούν να εκφραστούν με μαθηματικές διατυπώσεις και επομένως οφείλει να χρησιμοποιεί ποσοτικά μετρήσιμα δεδομένα. Κυριάρχησε έτσι η θέση του Ανταμ Σμιθ ότι η επιδίωξη του ατομικού συμφέροντος απολήγει στην εξυπηρέτηση του συλλογικού συμφέροντος. Στη δεκαετία του 1930 υιοθετήθηκε και στη συνέχεια καθιερώθηκε η έννοια του κατά κεφαλήν εισοδήματος ως ένα θεμελιώδες κριτήριο για τη μέτρηση της οικονομικής προόδου. 

Εχει ζωή η ευρωζώνη; Εχει θέση η Ελλάδα μέσα σ' αυτήν;

Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Κυριακή 20 Νοεμβρίου 2011
  • Γράφουν οι: James Galbraith Jacques Sapir Ansgar Belke Ευκ. Τσακαλώτος Π. Πετράκης Κ. Λαπαβίτσας Στ. Σκαπέρδας Γ. Βαρουφάκης, Jean-Paul Fitussi Stefan Collignon Γ. Δραγασάκης Χρ. Πολυχρονίου Benedicta Marzinotto Γ. Σταθάκης Δ. Παπαδημητρίου Giuliano Amato Marcello de Cecco
Στην αρχή ήταν η Ελλάδα, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία. Ακολούθησαν η Ισπανία, η Ιταλία. Τώρα η κρίση χτύπησε την πόρτα της Γαλλίας, του Βελγίου, της Αυστρίας... Τα δομικά προβλήματα της ευρωζώνης έχουν αναδειχθεί σε όλο τους το μεγαλείο, θέτοντας πλέον σε αμφισβήτηση ακόμη και την ύπαρξη του ενιαίου νομίσματος και δείχνοντας με τον πλέον καθαρό τρόπο ότι οι λύσεις που επελέγησαν από τους ευρωπαίους ηγέτες, όχι μόνο δεν αντιμετώπισαν την κρίση αλλά συνέβαλαν στην επέκτασή της.

Ο κόμπος έφθασε στο χτένι, αφού τα spreads των 10ετών ομολόγων της Ιταλίας, της Ισπανίας, του Βελγίου, της Γαλλίας και της Αυστρίας εκτινάχθηκαν στα μέσα της εβδομάδας, θέτοντας επιτακτικά το ερώτημα για το μέλλον της ευρωζώνης και εντείνοντας την ανησυχία για το αν η Ελλάδα, που είναι ο αδύνατος κρίκος, έχει μέλλον στο ευρώ.
Παρά την παγκόσμια ανησυχία, η πολιτική διάσταση για το πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί ριζικά η κρίση παραμένει, με τη Γαλλία και τη Γερμανία να έχουν εντελώς διαφορετική προσέγγιση.
* Η Γαλλία υποστηρίζει ότι πρέπει να ενεργοποιηθεί με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία έχει απεριόριστες δυνατότητες αγοράς ομολόγων και δανεισμού, τυπώνοντας χρήμα ώστε να σταματήσουν οι πιέσεις των αγορών στα κρατικά ομόλογα. Αυτή την άποψη συμμερίζονται και οι Αμερικανοί, αφού η δική τους κεντρική τράπεζα έχει κάνει το ίδιο. Η Γαλλία έχει προτείνει επίσης ως εναλλακτική λύση να μετρατραπεί ο προσωρινός ευρωπαϊκός μηχανισμός (EFSF) σε τράπεζα, εξασφαλίζοντας κεφαλαια από την ΕΚΤ.
* Κατηγορηματικά αντίθετη με τέτοιου είδους εμπλοκή της ΕΚΤ είναι η Γερμανία, η οποία επιθυμεί περιορισμένες αγορές ομολόγων στη δευτερογενή αγορά από την κεντρική τράπεζα (όπως κάνει τους τελευταίους μήνες) αλλά είναι αντίθετη στο τύπωμα χρήματος και στον απευθείας δανεισμό χωρών. Επικαλείται δε το καταστατικό της ΕΚΤ, στο οποίο προβλέπεται ότι η κεντρική τράπεζα δεν μπορεί να δανείζει χώρες, παρά μόνο τράπεζες και διεθνείς οργανισμούς.
Με βάση αυτή την πρόβλεψη βρίσκεται στο τραπέζι η πρόταση για δανεισμό του ΔΝΤ από την ΕΚΤ και στη συνέχεια το Ταμείο να μπορεί να δανείζει ευρωπαϊκές χώρες. Από το Βερολίνο συνεχίζουν να υπάρχουν ενστάσεις για δύο λόγους: α) φοβούνται την αύξηση του πληθωρισμού, παρότι πολλοί οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι αυτή τη στιγμή το πρόβλημα δεν είναι ο πληθωρισμός αλλά η ύφεση και β) πιστεύουν ότι οι νομισματικές λύσεις θα χαλαρώσουν τη δημοσιονομική λιτότητα και την ανάγκη για διαρθρωτικές αλλαγές.
Η Αγκελα Μέρκελ τόνισε σε ομιλία της στο Βερολίνο ότι «μόνο πολιτικές λύσεις μπορούν να μας βγάλουν από τη σημερινή κατάσταση. Οι πολιτικοί κάνουν λάθος αν νομίζουν ότι η ΕΚΤ μπορεί να επιλύσει την κρίση της ευρωζώνης». Η γερμανίδα καγκελάριος προχώρησε περισσότερο καλώντας τις εθνικές κυβερνήσεις να είναι έτοιμες για δημοσιονομική πολιτική που θα υπακούει περισσότερο σε αποφάσεις που θα λαμβάνονται στις Βρυξέλλες. Σ' αυτό το πλαίσιο η βρετανική «Daily Telegraph», δημοσιεύει στοιχεία γερμανικού εγγράφου το οποίο κάνει λόγο για «ευρωπαϊκό υπερκράτος». Επίσης θα δημιουργηθεί «ειδικό σώμα» με αποστολή την επέμβαση στις οικονομίες προβληματικών κρατών.
Σύμφωνα με την πρόταση, θα υπάρχει ενιαία δημοσιονομική πολιτική, ενώ για τις χώρες που παραβιάζουν τους κανόνες θα προβλέπονται αυστηρές ποινές. Ηδη κουβεντιάζεται και η πρόβλεψη για έξοδο από την ευρωζώνη με πρώτη υποψήφια της Ελλάδα.
Οι διαβουλεύσεις μεταξύ των χωρών (ιδίως ανάμεσα σε Γαλλία και Γερμανία) δίνουν και παίρνουν. Μια πρώτη γεύση για το πού καταλήγουν οι συζητήσεις θα δοθεί σε συνεδρίαση του Eurogroup ώς το τέλος Νοεμβρίου, ενώ οι τελικές αποφάσεις αναμένονται στη σύνοδο κορυφής της Ε.Ε., στις 9 Δεκεμβρίου.
Παράλληλα με τη διαμόρφωση της νέας δομής της ευρωζώνης, αλλάζει το πολιτικό τοπίο και στον ευρωπαϊκό Νότο. Στην Ελλάδα η κυβέρνηση συνεργασίας έχει επωμιστεί το καθήκον να περάσει με μεγάλη πλειοψηφία τις ευρωπαϊκές αποφάσεις. Στην Ιταλία η, επίσης συμμαχική, κυβέρνηση του Μ. Μόντι πέρασε με την ψήφο της κεντροαριστεράς νέο πακέτο λιτότητας ενώ στην Ισπανία, ο πιθανότερος νικητής των σημερινών εκλογών, ηγέτης του δεξιού Λαϊκού Κόμματος Μ. Ραχόι μιλάει για μεγάλες περικοπές ώστε να μειωθεί το δημοσιονομικό έλλειμμα στο 4,4% το 2012. Δεσμεύτηκε ωστόσο ότι δεν θα περικόψει τις συντάξεις.
Η μέχρι τώρα πορεία έχει δείξει ότι η Ε.Ε. κινείται πάντα με συμβιβασμούς, οι οποίοι δεν έχουν αποδειχθεί επαρκείς ώστε να αντιμετωπιστεί η κρίση. Η γερμανική εμμονή, ότι η μόνη συνταγή είναι η δημοσιονομική πειθαρχία έχει ως αποτέλεσμα την επέκταση της φωτιάς με κίνδυνο να οδηγηθεί σε διάλυση η ευρωζώνη, παρασύροντας σε νέα καταστροφή την παγκόσμια οικονομία ή να δημιουργηθεί ευρωζώνη δύο ταχυτήτων. Θεμελιώδη ερωτήματα, που ήταν εκτός ατζέντας τα προηγούμενα χρόνια ξανάρχονται στην επιφάνεια. «Εχει μέλλον η ευρωζώνη;». «Εχει μέλλον η Ελλάδα στο ευρώ;». Οι απαντήσεις δεν είναι ούτε αυτονόητες, ούτε μονοσήμαντες. Στο 10σέλιδο αφιέρωμα της «Κ.Ε.» διαπρεπείς οικονομολόγοι από χώρες της Ε.Ε., τις ΗΠΑ και την Ελλάδα, με τις διαφορετικές απόψεις τους φωτίζουν κρίσιμες πτυχές της σημερινής κρίσης και διατυπώνουν προτάσεις για το ευρωπαϊκό μέλλον, αλλά και για το μέλλον της ελληνικής οικονομίας το οποίο άλλοι βλέπουν εντός κι άλλοι εκτός ευρώ.


Σάββατο, 19 Νοεμβρίου 2011

Περνάμε από μια μορφή καπιταλισμού σε μιαν άλλη


  • Ο ΙΤΑΛΟΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΚΟΝΣΤΑΝΤΣΟ ΠΡΕΒΕ ΜΙΛΑ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΥΡΩΠΗ-ΤΕΡΑΣ

Ελευθεροτυπία, Σάββατο 19 Νοεμβρίου 2011
* ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στη ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΛΑΖΟΥ

Είμαστε σε φάση μετάβασης από μια μορφή του καπιταλισμού σε μια άλλη μορφή του, γενικότερη και παγκοσμιοποιημένη. Περνάμε στον απόλυτο καπιταλισμό. Η Ελλάδα είναι μόνο ένας αδύναμος κρίκος, το καλύτερο πειραματόζωο πριν από την Ιταλία και την Ισπανία. Αυτό τονίζει ο Ιταλός μαρξιστής φιλόσοφος Κονστάντσο Πρέβε σε συνέντευξή του στην «Ε».

Σήμερα υπάρχει η προοπτική της εθνικής απελευθέρωσης, όπως έγινε στην περίοδο του Β' Παγκοσμίου, λέει ο ελληνομαθής Ιταλός φιλόσοφος Κονστάντσο ΠρέβεΣήμερα υπάρχει η προοπτική της εθνικής απελευθέρωσης, όπως έγινε στην περίοδο του Β' Παγκοσμίου, λέει ο ελληνομαθής Ιταλός φιλόσοφος Κονστάντσο ΠρέβεΥπογραμμίζει ότι ο ελληνικός λαός θα έπρεπε να αποδεχτεί το δημοψήφισμα και να ψηφίσει όχι, για να αντισταθεί σε μια Ευρώπη-τέρας. Τάσσεται υπέρ μιας ομοσπονδίας ευρωπαϊκών λαών και στηλιτεύει την απουσία των διανοούμενων.
**Κύριε Πρέβε, κατά την αντίληψή σας, τι είναι αυτό που βιώνουμε στην Ελλάδα τα δύο τελευταία χρόνια που ξέσπασε η κρίση;
**Στην Ελλάδα υπάρχει τώρα μια μεγάλη κρίση του καπιταλισμού, αλλά εγώ δεν πιστεύω ότι είναι σωστή η ορολογία κρίση του καπιταλισμού. Είμαστε σε φάση μετάβασης από μια μορφή του καπιταλισμού σε μια άλλη μορφή του, γενικότερη και παγκοσμιοποιημένη. Γι' αυτό πιστεύω ότι θα περάσουμε από μια μορφή του καπιταλισμού σε μιαν άλλη. Από έναν ευρωπαϊκό καπιταλισμό, κεϊνσιανό, του Μπίσμαρκ, του Ντε Γκολ, των συνδικάτων, σε μια καθαρή μορφή του καπιταλισμού, αγγλοσαξονική, αμερικανική, σε έναν απόλυτο καπιταλισμό. Η Ελλάδα είναι μόνο ένας αδύναμος κρίκος, το καλύτερο πειραματόζωο, για να περάσουμε μετά στην Ιταλία και κατόπιν στην Ισπανία. Η Πορτογαλία είναι ιδιαίτερη περίπτωση γιατί είναι μια αγροτική κοινότητα συνηθισμένη στη φτώχεια. Οχι στη μιζέρια, στη φτώχεια.

Παρασκευή, 18 Νοεμβρίου 2011

«Είναι η Ελλάδα χώρα της Ευρώπης;» ρωτάει με ειρωνεία ο Monde



Η γαλλική εφημερίδα γράφει ότι είμαστε λιγότερο Ευρωπαίοι από όσο φαινόμαστε
ΤΟ ΒΗΜΑ:  17/11/2011



Ενα ξεκάθαρο ερώτημα θέτει ο γαλλικός Μοnde στους αναγνώστες του: «Είναι η Ελλάδα χώρα της Ευρώπης»; Σε ένα δισέλιδο «αφιέρωμα» η εφημερίδα σημειώνει ότι η έξοδος από το ευρώ δεν είναι ταμπού και διηγείται την αμφιλεγόμενη ιστορία δύο αιώνων, μιας χώρας που ίσως είναι λιγότερο ευρωπαϊκή από όσο φαίνεται.

To άρθρο ξεκινά με τη ρήση του Βαλερί Ζισκάρ Ντ' Εστέν στα χρόνια του 1970: «Δεν μπορούμε να κλείσουμε την πόρτα στον Πλάτωνα», θέλοντας με αυτό τον τρόπο να δώσει το στίγμα της Ευρώπης και της άμεσης σχέσης που έχει με τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό.Στη συνέχεια παρατίθεται η σύγχρονη ελληνική ιστορία και η γέννηση μιας μικρής, αγροτικής χώρας στην άκρη της Ευρώπης, μιας χώρας που επέλεξε για συμβολικούς λόγους την Αθήνα για πρωτεύουσα, μιας χώρας που πέρασε πολέμους, διχασμούς, τη «Μεγάλη Ιδέα», την καταστροφή της Μικράς Ασίας, την πείνα της κατοχής, το αντάρτικο, την απελευθέρωση, τη δικτατορία των Συνταγματαρχών και τη Μεταπολίτευση.

«Το στάτους κβο του κράτους και των κομμάτων έχει ήδη αποσυντονισθεί»



  • Ο Αλέξανδρος Κιτροέφ ιστορικός που ειδικεύεται στη μελέτη της νεοελληνικής συνείδησης και ταυτότητας μιλάει στο «Βήμα»
  • Γιάννης Ν. Μπασκόζος, ΤΟ ΒΗΜΑ: Σάββατο 19 Νοεμβρίου 2011

Ο Αλέξανδρος Κιτροέφ, ιστορικός που ειδικεύεται στη μελέτη της νεοελληνικής συνείδησης και ταυτότητας διαπιστώνει ότι η κρίση μας βάζει στον αστερισμό ενός νέου συσχετισμού δυνάμεων, στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο. Οι ΗΠΑ θα χάσουν την αυτοκρατορική ηγεμονία τους και το ελληνικό πολιτικό σύστημα όπως το ξέραμε θα καταρρεύσει. Μιλάει για τους «αγανακτισμένους» των ΗΠΑ και συγκρίνει την κρίση στην Ελλάδα με παλιότερες κρίσεις. Ο καθηγητής ιστορίας και διευθυντής του Κέντρου Ειρήνης και Παγκοσμιοποίησης του Haverford College στην Πενσυλβάνια των ΗΠΑ μίλησε για τις διαφορές στην ελληνική ομογένεια την Τρίτη 15 Νοεμβρίου στο Αμερικάνικο Κολλέγιο Αθηνών με τίτλο «From Μπρούκληδες to Brooklynites- a Greek American History.

Κυριακή, 16 Οκτωβρίου 2011

Σλαβόι Ζίζεκ: Ο γάμος του καπιταλισμού με τη δημοκρατία έχει τελειώσει


Η ΑΥΓΗ: 16/10/2011



Του Σλαβόι Ζίζεκ

Ομιλία στη γενική συνέλευση των Αμερικανών "αγανακτισμένων"
Μας αποκαλούν αποτυχημένους αλλά οι πραγματικοί αποτυχημένοι βρίσκονται εκεί κάτω στη Γουόλ Στριτ. Διασώθηκαν χάρη στα δικά μας χρήματα. Μας αποκαλούν σοσιαλιστές αλλά σε αυτή τη χώρα υπάρχει πάντα σοσιαλισμός για τους πλούσιους. Μας λένε ότι δεν σεβόμαστε την ιδιωτική ιδιοκτησία. Όμως η κρίση του 2008 έχει καταστρέψει ιδιωτική ιδιοκτησία που ακόμη και αν θέλαμε να καταστρέψουμε θα έπρεπε να εργαζόμαστε νυχθημερόν για εβδομάδες. Μας αποκαλούν ονειροπαρμένους. Όμως οι πραγματικοί ονειροπαρμένοι είναι εκείνοι που νομίζουν ότι τα πράγματα θα παραμείνουν έτσι για πάντα. Δεν είμαστε ονειροπαρμένοι. Είμαστε το ξύπνημα από ένα όνειρο που μετατρέπεται σε εφιάλτη.
Δεν καταστρέφουμε τίποτε. Γινόμαστε μόνο μάρτυρες του τρόπου με τον οποίο το σύστημα καταστρέφει τον εαυτό του. Όλοι γνωρίζουμε την κλασική σκηνή από τα κινούμενα σχέδια. Η γάτα περνά τον γκρεμό και συνεχίζει να περπατά αγνοώντας το γεγονός ότι δεν πατάει πια στο έδαφος. Μόνο όταν κοιτάει κάτω και συνειδητοποιεί πού βρίσκεται αρχίζει να πέφτει. Αυτό συμβαίνει σήμερα. Λέμε στους τύπους της Γουόλ Στριτ “Ε, κοιτάξτε κάτω!”.

Δευτέρα, 5 Σεπτεμβρίου 2011

Παιδαγωγική, Πολιτισμός, Πολιτικές: Ο Διάλογος της Εκπαίδευσης


Διεθνές Συνέδριο με θέμα Παιδαγωγική, Πολιτισμός, Πολιτικές: Ο Διάλογος της Εκπαίδευσης9-10 Σεπτεμβρίου 2011 διοργανώνεται από το Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του ΑΠΘ, το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών και το Διδασκαλείο «Δημήτρης Γληνός»
Παρασκευή 9  Σεπτεμβρίου 2011 στο κτίριο της Επιτροπής Ερευνών, «Κέντρο Διάδοσης Ερευνητικών Αποτελεσμάτων»και το Σάββατο 10 Σεπτεμβρίου 2011 στο θέατρο «Μελίνα Μερκούρη» Μεταμορφώσεως 9, στην Καλαμαριά.

Στόχος του Συνεδρίου είναι η ανταλλαγή απόψεων σχετικά με τις αλλαγές που προβάλλονται από τη νέα παγκόσμια πραγματικότητα στα κρίσιμα θέματα που αφορούν στην Παιδαγωγική, τον Πολιτισμό και τις Πολιτικές. Τα θέματα επικεντρώνονται στον τρόπο που οι παγκόσμιες και τοπικές κρίσεις και οι μετατοπίσεις των προσεγγίσεων επηρεάζουν την παιδαγωγική και τη χάραξη πολιτικών και επαναφέρουν στο προσκήνιο κεντρικά ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης, ισότητας και αλληλεγγύης σε σύγχρονα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα.

Το Συνέδριο απευθύνεται σε φοιτητές και φοιτήτριες, σε εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, σε πανεπιστημιακούς και σε γονείς.
Συγκεκριμένα θέματα:
-Η έννοια της πολιτισμικής επάρκειας και πως αυτή μπορεί να αξιοποιηθεί προκειμένου να αποδομηθούν δομές και πρακτικές μέσω των οποίων οι εμπειρίες και οι ταυτότητες συγκεκριμένων ομάδων περιθωριοποιούνται στα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα
-Ο ρόλος της επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών στην ανάπτυξη παιδαγωγικής της ένταξης
-Η προοπτική της συμμετοχής των ίδιων των παιδιών στην προσπάθεια ανάπτυξης ενταξιακής εκπαιδευτικής πολιτικής με έμφαση στα δικαιώματα και τις φωνές των παιδιών
-Η ανάγκη αναδιαμόρφωσης των ριζοσπαστικών εναλλακτικών παιδαγωγικών πρακτικών υπό το φως της τρέχουσας κρίσης
-Η διαδικασία γραμματισμού παιδιών από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες που στηρίζεται στη συνοικοδόμηση της γνώσης και έχει στόχο την ενδυνάμωσή τους. Ο επαναπροσδιορισμός της σχέσης εκπαιδευτικού-μαθητών/-τριών ως κριτικά εγγράμματων υποκειμένων που συνδιαμορφώνουν – και δεν υλοποιούν απλώς – τις αρχές του εκάστοτε προγράμματος
-Οι προοπτικές ένταξης παιδιών με αναπηρία στο σχολείο
-Οι προκλήσεις και η πολυπλοκότητα της ισότιμης ένταξης παιδιών Ρομά στην εκπαιδευτική διαδικασία
- Πρακτικές και στρατηγικές που δημιουργούν ενταξιακές δομές στην εκπαίδευση όλων των παιδιών.
Συμμετοχή ελεύθερη

Έχει μέλλον ο Καπιταλισμός;


  • Ελευθέριος Τσουλφίδης


Οι μεγάλοι οικονομολόγοι του παρελθόντος (Σμιθ, Μαρξ, Κέυνς, Σουμπέτερ) προέβλεπαν τη στασιμότητα και εν τέλει την κατάρρευση του καπιταλισμού. Ο Σουμπέτερ έθεσε το ζήτημα με τον πλέον ευθύ τρόπο: «μπορεί να επιβιώσει ο καπιταλισμός;» και στην απάντησή του ήταν κατηγορηματικός: «όχι, δεν νομίζω ότι μπορεί». Γνωρίζουμε από την οικονομική ιστορία, ότι η εξέλιξη του καπιταλισμού κάθε άλλο παρά ευθύγραμμη είναι, καθώς περιοδικά ανακόπτεται από κρίσεις κερδοφορίας που μοιάζουν με καρδιακές αρρυθμίες και ενίοτε ανακοπές. Ωστόσο, στη διάρκεια της κρίσης τίθενται σε λειτουργία οι «καθαρτικοί μηχανισμοί» του συστήματος που συμπεριλαμβάνουν μεταξύ άλλων καινοτομίες μεγάλης κλίμακας και μειώσεις μισθών που αποκαθιστούν την κερδοφορία που απαιτείται για ένα νέο ανοδικό κύμα ανάπτυξης.

Ο καπιταλισμός εύκολα ή δύσκολα ξεπερνούσε τις μεγάλες κρίσεις του (1815-1845, 1873-1896, 1920-1940, 1970-1980) και η οικονομική άνθηση που ακολουθούσε είχε το δικό της αποτύπωμα. Π.χ. στην κρίση του 1930, η τόνωση της ζήτησης μέσω της κρατικής παρέμβασης, οι καινοτομίες (σε προϊόντα, διαδικασίες παραγωγής και θεσμούς) έθεσαν τις βάσεις για τη μεταπολεμική «χρυσή εποχή συσσώρευσης» που διήρκεσε μέχρι περίπου τα τέλη της δεκαετίας του 1960.

«Η τοξίνη τού Από»


  • ΤΑ ΝΕΑ, Σάββατο, 20 Αυγούστου 2011
  •  Γράφει ο Κώστας Γεωργουσόπουλος
Στα ομηρικά έπη πολύ συχνά, λόγω της βαθιάς και ποικίλης διαστρωμάτωσης του γλωσσικού υλικού, διαφαίνεται μια ενδιαφέρουσα καταγωγή ενός από τα μέσα του κλασικού λόγου.
Πολλές από τις γνωστές έως σήμερα στη διαχρονία μας προθέσεις προϋπήρχαν ως επιρρήματα. Η πρόθεση «από» π.χ. που στην αλεξανδρινή περίοδο γράφηκε και «άπω», πιθανόν από το «άπωθεν» = από μακριά. Σημειώστε, «Απω Ανατολή» σημαίνει συνήθως απομάκρυνση αλλά και άρνηση και απόρριψη, π.χ. απόδραση, απορρύθμιση.
Ετσι, εξετάζοντας μερικές από τις πλέον εκκωφαντικές νεοπλασθείσες έννοιες, σημειώνω ότι για χρόνια βρισκόμαστε στον αστερισμό της Απομυθοποίησης. Προίκα του ορθολογισμού και του Διαφωτισμού η τάση να απογυμνωθούν η ιστορία, τα ήθη και οι ιδέες από όλες τις μορφές που κατά καιρούς εκδόθηκαν για να αρέσουν, να διδάξουν, να φοβίσουν, να αποτρέψουν κυρίως το συλλογικό υποσυνείδητο των μαζών. Ναι, υπήρξαν στην ιστορία των κοινωνιών πολλοί μύθοι, μπαμπούλες και μορμολύκεια, αλλά συνάμα ήταν αυτά που είχαν στηρίξει και την ποίηση και τη γοητεία των μορφών. Οι μεγάλοι μύθοι της αρχαιότητας π.χ. προίκισαν την ιστορία των ιδεών και των αξιών με το τραγικό υλικό, αλλά από την ορθολογική ανάγνωση του Οιδίποδα από τον Φρόιντ έως τις ημέρες μας, το πράγμα έφτασε σε έναν πολιτιστικό μαζοχισμό.

Κυριακή, 4 Σεπτεμβρίου 2011

Στ. Ράμφος: «Με τα µυαλά που φτάσαµε στην κρίση δεν µπορούµε να βγούµε από αυτήν»



«Με τα παλιά µυαλά και τις παλιές σκέψεις» δεν µπορούµε να βγούµε από την κρίση, υποστηρίζει ο φιλόσοφος Στέλιος Ράµφος. Τον βρίσκουµε σκεπτικό αλλά αισιόδοξο. Πιστεύει ότι πρέπει να ξαναβρούµε τις έννοιες που θα δώσουν νόηµα στην πραγµατικότητά µας για να βγούµε από την κρίση. Κατά τον Στ. Ράµφο, φτάσαµε σε µια ζωή που στηρίζεται στην «άρνηση του νοήµατος», η οποία δηµιούργησε «µια αίσθηση ζωής και ένα είδος ηθικής ουδετερότητας, που έκανε τους διαχειριστές του πλούτου αδιάφορους για τις κοινωνικές προεκτάσεις του προβλήµατος». 

Βάση της κρίσης, όπως υποστηρίζει ο Στέλιος Ράµφος, είναι η «κρίση της µετανεωτερικότητας», η διάσταση της σηµασίας από την πραγµατικότητα. Οπως λέει:«Μετά το ‘70, οπότε αποσυνδέθηκε το χρήµα από τη ρήτρα χρυσού, άρχισε το χρηµατοπιστωτικό σύστηµα να αναπτύσσεται χωρίς να έχει εξάρτηση από την πραγµατικότητα. Μετά το ‘89, µε την πτώση του “υπαρκτού” σοσιαλισµού και τη ραγδαία ανάπτυξη των επικοινωνιών, δόθηκε η δυνατότητα µιας κυριαρχικής επιβολής του στοιχείου της ταχύτητας, οι επενδύσεις γίνονται γρήγορα, οπουδήποτε στον κόσµο, δηµιουργώνταςένα χρηµατοπιστωτικό σύστηµα που αναγνωρίζει ως µοναδική πραγµατικότητα τον χρόνο».Ετσι, συµπληρώνει, είχαµε ως συνέπεια «ανάλογα µε τις ταχύτητες να δηµιουργούνται και οι αξίες. ∆ηλαδή η ταχύτητα µπορεί να προλάβει την πραγµατικότητα, να δηµιουργήσει µιανέα δική της πραγµατικότητα, µε πλαστή αξία, δηλαδή ενδεχοµένως µια φούσκα. Αυτές οιταχύτητες κινούµενες τυφλά δηµιούργησαν στον σύγχρονο κόσµο συγκέντρωση υπερβολικού πλούτου από τη µία µεριά και µεγάλη φτώχεια από την άλλη».

Σάββατο, 3 Σεπτεμβρίου 2011

Η Ιστορία δεν μοιάζει με ήσυχο ποτάμι


Ο φιλόσοφος Πιέρ-Αντρέ Ταγκιέφ μιλά για την «εβραιοφοβία», τους «Αγανακτισμένους» και την Ακρα Δεξιά στην Ευρώπη
Συνέντευξη στον Ανδρεα Πανταζοπουλο

Ο φιλόσοφος, πολιτειολόγος και ιστορικός των ιδεών Πιέρ-Αντρέ Ταγκιέφ (Pierre-Andre Taguieff), γνωστός και στο ελληνικό κοινό για το έργο του, σχετικά με τον ρατσισμό, τον αντισημιτισμό, την Aκρα Δεξιά και τον λαϊκισμό, με την ευκαιρία της έκδοσης αυτές τις ημέρες στα ελληνικά, σε παγκόσμια πρώτη έκδοση, ενός νέου βιβλίου του για τον αντισημιτισμό (Πιέρ-Αντρέ Ταγκιέφ, Τι είναι αντισημιτισμός; - μετάφραση: Αναστασία Ηλιαδέλη-Ανδρέας Πανταζόπουλος, Αθήνα, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, σειρά Εστία Ιδεών, 2011), δέχθηκε να απαντήσει σε ορισμένα ερωτήματά μας για τη μορφή και το περιεχόμενο του νέου αντισημιτισμού. Με αφορμή και την πρόσφατη έκδοση στα γαλλικά ενός νέου του βιβλίου για το ίδιο θέμα (Israel et la Question Juive, Les Provinciales, 2011), ο Ταγκιέφ, στη συνέντευξη που ακολουθεί, συνοψίζει τα χαρακτηριστικά του ρατσιστικού μίσους κατά των Εβραίων και του Ισραήλ και, σχολιάζει τις κινητοποιήσεις των «Αγανακτισμένων» στην Ισπανία και την Ελλάδα, καθώς και τις εκλογικές επιτυχίες της άκρας δεξιάς στην Ευρώπη. 
- Kάνετε λόγο εδώ και είκοσι χρόνια για ένα νέο αντισημιτισμό που τον αποκαλείτε «εβραιοφοβία». Μπορείτε να μας δώσετε τα βασικά της χαρακτηριστικά; 
- Το αξίωμα της νέας εβραιοφοβίας είναι το ακόλουθο: οι Εβραίοι αποτελούν έναν περιττό λαό. Από την άποψη αυτή υπάρχει μια συνέχεια στις μορφές εχθρότητας κατά των Εβραίων. Η πρωταρχική διαφορά συνίσταται στην αντικατάσταση της περί «κοσμοπολιτισμού» ή «νομαδισμού» αιτίασης από τον «εθνικισμό» ή την «αποικιοκρατία»: στον παλιό πολιτικό αντισημιτισμό οι Εβραίοι ενσάρκωναν τον αντί-τύπο του «χωρίς-πατρίδα», σήμερα, στο πλαίσιο μιας εβραιοφοβίας με αντισιωνιστική βάση, ενσαρκώνουν τον αρνητικό τύπο του «εθνικιστή» (αποικιοκράτη, ακόμα και «ρατσιστή»). Συνεπάγεται ότι η ένταξη των Εβραίων στην κοινή ανθρωπότητα τίθεται εν αμφιβόλω, και, κατά τον ίδιο τρόπο, για τους ριζοσπάστες αντιεβραίους, αντικείμενο καθαρής άρνησης. Πράγμα το οποίο μπορεί να μεταφρασθεί με την ακόλουθη προσταγή: «Εβραίοι, πάψτε να είσθε Eβραίοι για να γίνετε άνθρωποι!». Οι Εβραίοι, για να γίνουν ανθρωπίνως αποδεκτοί, πρέπει να εξαφανισθούν ως Εβραίοι. Στη νέα όμως αντιεβραϊκή κοσμοαντίληψη, το πρώτο βήμα αυτής της εξαφάνισης δεν είναι άλλο από την καταστροφή του Ισραήλ. Η υλοποίηση αυτού του στόχου αποτελεί τη «λύση» του νέου «εβραϊκού ζητήματος», που είναι αποτέλεσμα του εξισλαμισμού του αντισιωνιστικού λόγου, ο οποίος αναμειγνύει επιχειρήματα εθνικιστικού ή εθνοτικο-εθνικιστικού τύπου με τα πολιτικο-θρησκευτικά θέματα του μουσουλμανικού φονταμενταλισμού. Το «αντισιωνιστικό» πρόγραμμα, στις ριζοσπαστικές εκδοχές του, έχει έναν ρητό στόχο: να «εκκαθαρίσει» ή να «ξεπλύνει» την Παλαιστίνη από τη «σιωνιστική παρουσία», που τη θεωρεί ως «εισβολή» η οποία κηλιδώνει μια παλαιστινιακή ή αραβική (για τους εθνικιστές) γη, ή μια γη του Ισλάμ (για τους ισλαμιστές). 
Τεχνικές προπαγάνδας 
- Τι πρεσβεύει η σημερινή εβραιοφοβία; Ποια είναι η φυσιογνωμία των ριζοσπαστών αντισιωνιστών; 
- Πέντε γνωρίσματα επιτρέπουν να ορισθεί το ύφος και το περιεχόμενο του λόγου των ριζοσπαστών αντισιωνιστών: α) ο συστηματικός χαρακτήρας της κριτικής του Ισραήλ, μια υπερβολική και διαρκής κριτική που παίρνει τη μορφή της δημόσιας καταγγελίας και προσφεύγει στις τεχνικές της προπαγάνδας (συνθήματα, αμαλγάματα, κλπ.), β) η πρακτική του «δύο μέτρα δύο σταθμά» έναντι του Ισραήλ, δηλαδή η προσφυγή στο «διπλό στάνταρντ». Αυτή η συστηματική πρακτική της κακοπιστίας, όταν πρόκειται για το εβραϊκό κράτος, οδηγεί στη μονομερή καταδίκη του Ισραήλ, ανεξαρτήτως κάθε ανάλυσης των γεγονότων\, γ) η δαιμονοποίηση του εβραϊκού κράτους, που αντιμετωπίζεται ως η ενσάρκωση του κακού, πράγμα που προϋποθέτει μια διαρκή κατηγορία της ισραηλινής πολιτικής. Η δαιμονοποίηση αυτή θεμελιώνεται σε έναν τριπλό αναγωγισμό: τον ρατσισμό/ναζισμό/απαρτχάϊντ, την εγκληματικότητα που επικεντρώνεται στον φόνο Παλαιστίνιων (ή μουσουλμανικών) παιδιών, και τη συνωμοσία, δ) η απονομιμοποίηση του εβραϊκού κράτους, η άρνηση του δικαιώματός του να υπάρχει, άρα, η άρνηση του δικαιώματος του εβραϊκού λαού να ζει όπως κάθε άλλος λαός μέσα σε ένα κυρίαρχο κράτος-έθνος, πράγμα το οποίο προϋποθέτει να απομονώνεται το κράτος του Ισραήλ σε όλα τα επίπεδα, οργανώνοντας κυρίως εναντίον του ένα γενικευμένο μποϋκοτάζ, ε) η επαναλαμβανόμενη κλήση για την καταστροφή του εβραϊκού κράτους, που προϋποθέτει την υλοποίηση ενός προγράμματος ριζικής «αποσιωνιστικοποίησης» ή, απλούστερα, έναν πόλεμο εξόντωσης, στον οποίον το πυρηνικό Ιράν θα έπαιζε τον πρωταρχικό ρόλο. 
Η υποκατάσταση 
- Στις αναλύσεις σας εμμένετε ιδιαιτέρως στην πολύ στενή σχέση του ριζοσπαστικού ισλαμισμού με τη νέα εβραιοφοβία, το επαναλαμβανόμενο θέμα της οποίας είναι η καταστροφή του Ισραήλ. Τίθεται όμως ένα ερώτημα. Πώς μπορεί κάποιος να ασκεί κριτική στο Ισραήλ χωρίς να είναι εβραιόφοβος; 
- Ο παλιός αντισημιτισμός επιβιώνει μέσω της απλής υποκατάστασης της λέξης «Εβραίος» από τη λέξη «σιωνιστής», κυρίως στους οπαδούς της συνωμοσιολογικής σκέψης: έτσι, η «διεθνής εβραϊκή συνωμοσία» αναβαπτίζεται στην «παγκόσμια σιωνιστική συνωμοσία». Ο εξισλαμισμός των «Πρωτοκόλλων των Σοφών της Σιών», στα οποία αναφέρεται ο Χάρτης της Χαμάς, αποτελεί τον πρωταρχικό της φορέα.Η διεθνής συνωμοσία ερμηνεύεται με παρανοϊκό τρόπο από τους ριζοσπάστες ισλαμιστές, ως μία μεγάλη συνωμοσία κατά του Ισλάμ και των μουσουλμάνων, η οποία καθοδηγείται από τους Εβραίους. Η ίδια η ύπαρξη του κράτους του Ισραήλ θεωρείται ως η απόδειξη της μεγα-συνωμοσίας. Αν το Ισραήλ πρέπει να καταστραφεί, είναι γιατί αυτό είναι το αποτέλεσμα μιας επιχείρησης που θεωρείται εγκληματική: της εγκατάστασης των Εβραίων σε μία υποτιθέμενη «γη του Ισλάμ».Ο εξισλαμισμός της παλαιστινιακής υπόθεσης καθιστά αδύνατη κάθε πραγματική διαπραγμάτευση που θα κατέληγε σε έναν συμβιβασμό. Σε όλο μου το έργο από τη δεκαετία του 1980, διακρίνω με σαφήνεια τον ριζοσπαστικό αντισιωνισμό από τη θεμιτή κριτική, εντός μιας φιλελεύθερης/πλουραλιστικής προοπτικής, προς την πολιτική της μιας ή της άλλης ισραηλινής κυβέρνησης, δεξιάς ή αριστερής. Η δημοκρατική κριτική της πολιτικής μιας κυβέρνησης, υπαγόμενη στη θεμιτή δημόσια αντιπαράθεση, δεν πρέπει να ταυτίζεται με την κλήση για την καταστροφή ενός κράτους-έθνους. Αυτή όμως η κλήση προς εξαφάνιση αποτελεί την καρδιά του προγράμματος του ριζοσπαστικού αντισιωνισμού. 
H «αγανάκτηση» έγινε μόδα 
- Σήμερα, στην Ελλάδα, αλλά και στην Ισπανία, έχει κάνει την αυθόρμητη εμφάνισή του ένα νέο κίνημα, οι «Αγανακτισμένοι». Στρέφεται κατά των «διεφθαρμένων» πολιτικών συστημάτων, κατά της «ολιγαρχίας». Πώς να ερμηνεύσουμε αυτές τις κινητοποιήσεις; Η «αγανάκτηση» είναι το άλλο όνομα ενός αριστερού λαϊκισμού; 
- Δεν πιστεύω ότι οι κινητοποιήσεις που φέρουν το όνομα «αγανακτισμένοι», στην Ισπανία ή στην Ελλάδα, είναι «αυθόρμητες». Βρήκαν το μοντέλο τους στις μαζικές διαδηλώσεις, οι οποίες, σε ορισμένες χώρες του Μαγκρέμπ ή του Μακρέκ, κατέληξαν σε αυτό που ο μιντιακός κόσμος, σε μια έξαρση λυρικής ψευδαίσθησης, βάφτισε «αραβική άνοιξη». Η μόνη αυθεντικότητά τους ήταν ότι άδραξαν τη μοδάτη λέξη που έθεσε σε κυκλοφορία ο ασήμαντος λίβελος του Στεφάν Εσσέλ, του ψευδο-συντάκτη της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.Η λέξη «αγανάκτηση» είναι πανσυλλεκτική. Μπορεί να μπει σε όλες τις σάλτσες. Ποιος δεν είναι «αγανακτισμένος» για τον έναν ή τον άλλο λόγο; Σε κάθε πολιτικό κίνημα πρέπει να διακρίνουμε τη ρητορική διατύπωση από τις βλέψεις ή τις πραγματικές προθέσεις. Η ρητορική διατύπωση των «αραβικών εξεγέρσεων» πρόκρινε τα μοτίβα της «ελευθερίας», της «δημοκρατίας» και της «δικαιοσύνης», καθώς και την καταγγελία της «διαφθοράς». Η πραγματική τους στόχευση ήταν να εκδιώξουν την ιθύνουσα ομάδα («Φύγε»!): το επίπεδο μηδέν του πολιτικού προγράμματος, έκφραση μιας απόρριψης συνοδευόμενης από διακίνηση φημών.Αυτές οι υποτιθέμενες «επαναστάσεις» δεν ήταν παρά πραξικοπήματα, ακριβέστερα, στρατιωτικά πραξικοπήματα μεταμφιεσμένα σε νίκες του «λαού» ή της «δημοκρατίας». Στις ευρωπαϊκές δημοκρατίες, για τους «αγανακτισμένους», το διακύβευμα είναι επιπλέον να πάρουν την εξουσία (αρνητικά οριζόμενη: να εκδιώξουν από την εξουσία τους «διεφθαρμένους» ή τους «κλέφτες»), αλλά ο εχθρός δεν ορίζεται με σαφήνεια, ούτε η ομάδα διαμαρτυρίας μπορεί με επάρκεια να ταυτοποιηθεί. Οι ηγέτες δεν είναι πολιτικά αξιόπιστοι. Το πρόγραμμα είναι και σε αυτό το σημείο υπερ-μινιμαλιστικό και πλήρως αρνητικό: ενάντια στους «διεφθαρμένους» κ. λπ.Ο Γάλλος μαρξο-λαϊκιστής Ζαν-Λυκ Μελανσόν διατύπωσε το σύνθημα: «Να φύγουν όλοι!». Η δαιμονοποίηση του εχθρού αντικαθιστά την ανάλυση της κατάστασης και τον στοχασμό για τους πολιτικούς στόχους. Τίποτα δεν είναι πιο αξιοθρήνητο από την προσφυγή των Ελλήνων «αγανακτισμένων» στα πιο τετριμμένα προπαγανδιστικά αμαλγάματα του τύπου «Ναζί-Ναζί/Μέρκελ-Σαρκοζί». Η ναζιστικοποίηση του αντιπάλου είναι ο νέος σοσιαλισμός των ηλιθίων. Θλίβεται κανείς μπροστά στη διανοητική μιζέρια μιας τέτοιας πολιτικής αμφισβήτησης.Η αγανάκτηση δεν συνιστά πολιτική, εικονίζει τη σημερινή τάση προς το απολίτικο, που αντικαθιστά τον πολιτικό στοχασμό από έναν χωρίς προοπτικές ηθικισμό, ή από αντικαπιταλιστικά αναθέματα διεπόμενα από το μαγικό φαντασιακό. Οσο για τη στρατηγική, αυτή ανάγεται στην πρωτογενή πολιτική έκφραση που είναι η διαδήλωση. Ακόμα μια φορά, η «οργή» του λαού ή των μαζών ιεροποιείται. Στο βάθος, όμως, πιστεύω ότι αυτές οι κινητοποιήσεις εκφράζουν έναν φόβο του μέλλοντος, που έγινε τελείως αδιαφανές. Το μεγάλο μήνυμα που ακούγεται σε αυτές τις συγκεντρώσεις των θυμάτων της χρηματιστικοποιημένης κρίσης, είναι το αναπάντητο ερώτημα: «τι θα απογίνουμε;». Πρόκειται για ερώτημα που τίθεται όταν κάποιος είναι απολιθωμένος από το αίσθημα ότι ζει την τελική παρακμή. Συνεπώς, δεν πρόκειται τόσο για διεκδικήσεις όσο για θρηνωδίες, ενδεχομένως συνοδευόμενες από βιαιότητες. Για μιζεραμπιλισμό μάλλον, παρά για λαϊκισμό. Για περισσότερο ή λιγότερο οργισμένες οιμωγές των «θυμάτων», παρά για πραγματικές εξεγέρσεις.Οι απογοητευμένοι του παρόντος εμφανίζονται την ίδια στιγμή ως οι αποκλεισμένοι του μέλλοντος. Η αλήθεια αυτών των κινητοποιήσεων είναι το αίσθημα μιας ολικής αδυναμίας των πολιτικών ιθυνόντων, που έχουν παρασυρθεί από τις ανεξέλεγκτες αναταράξεις μιας χρηματιστικοποιημένης οικονομίας. Αυτό που αποκαλείται παγκοσμιοποίηση, νέα φιγούρα του πεπρωμένου, απρόσωπη και ανελέητη. Καμία απάντηση δεν είναι πλέον αξιόπιστη στην ερώτηση «Τι να κάνουμε;». Αυτό που κερδίζει έδαφος είναι η απελπισία, δηλαδή το κατεξοχήν απολιτικό πάθος. Το μίσος κατά των «σάπιων» ή των «κλεφτών» μπορεί να οδηγήσει οπουδήποτε. Περιλαμβανομένης και μιας νέας μορφής δικτατορίας, μιας μετα-φιλελεύθερης δικτατορίας. 
Ο λαϊκισμός και η Ακρα Δεξιά 
- Τον τελευταίο καιρό ιδιαίτερα, «η Ευρώπη της άκρας δεξιάς» κερδίζει έδαφος, όπως το είδαμε και με την περίπτωση των «Πραγματικών Φινλανδών». Στη Γαλλία, επίσης, η Μαρίν Λεπέν θέλει να καταστήσει σεβαστό το κόμμα της. Ποιες είναι οι αιτίες αυτής της νέας ώθησης; 
- Στη δεκαετία του 2000, γίναμε μάρτυρες της εξαφάνισης των καταστατικών στοιχείων του πεδίου της άκρας δεξιάς, όπως αυτό αναδιαμορφώθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι «νέο-» εξαφανίσθηκαν, αφήνοντας χώρο σε κινήματα ή αναδυόμενα κόμματα που δεν παρουσιάζονται ως κληρονόμοι μιας καλά προσδιορισμένης παράδοσης. «Νεο-ναζί» και «νεο-φασίστες» δεν είναι πλέον παρά φολκλορικές επιβιώσεις, έχοντας μεγαλύτερη σχέση με την «αντεργκράουντ» κουλτούρα των δεκαετιών του εξήντα και του εβδομήντα παρά με το Τρίτο Ράιχ.Ο, τι σήμερα εξακολουθούμε να αποκαλούμε «άκρα δεξιά», λόγω παλιάς γλωσσικής συνήθειας, συνομαδώνει και αμαλγαμοποιεί με καταχρηστικό τρόπο όλες τις περισσότερο ή λιγότερο ενορμητικές αντιδράσεις κατά της χρηματιστικής παγκοσμιοποίησης και του εξευρωπαϊσμού προς μια μεταεθνική κατεύθυνση. Αυτές όμως οι αντιδράσεις βαίνουν προς κάθε κατεύθυνση: μπορούν να ερμηνευθούν ως «πρόοδοι» ή ως «παλινδρομήσεις», νομιμοποιημένες ή μη «αντιστάσεις», αναδυόμενες μορφές ξενοφοβίας ή ταυτοτικές επιβεβαιώσεις που μένουν στο πλαίσιο του δημοκρατικού πλουραλισμού.Το συγκινησιακο-φαντασιακό τους φόντο είναι ο φόβος, που εντοπίζεται είτε στο παρόν (φόβος απώλειας κεκτημένων), είτε στο μέλλον (φόβος εθνοτικοποιημένων εμφυλίων πολέμων). Η διανοητική οκνηρία οδηγεί στο να ερμηνεύουμε όλες αυτές τις μαζικές αντιδράσεις αρνητικά, να τις δαιμονοποιούμε ανάγοντάς τες σε εκφράσεις μιας φαντασματικής «άκρας δεξιάς», η οποία είναι καταδικασμένη από το Νόημα της Ιστορίας. Αυτή είναι η μεγάλη ψευδαίσθηση, κληρονομιά του εγελιανο-μαρξιστικού 19ου αιώνα. Γιατί δεν υπάρχει Νόημα της Ιστορίας: η παγκοσμιοποίηση βαίνει προς κάθε κατεύθυνση, και προκαλεί αντιδράσεις που και αυτές οδεύουν προς κάθε κατεύθυνση.Η ενίσχυση της Ευρώπης δεν είναι περισσότερο πιθανή από την κατάρρευσή της μετά την εξαφάνιση του ευρώ, ακολουθούμενη από γενικευμένες επανεθνοτικοποιήσεις ή ανακερματισμούς, που μπορεί να ωφελήσουν τα παλιά κράτη-έθνη, αλλά που μπορεί και να ευνοήσουν τη διάλυσή τους. Το νέο «Εθνικό Μέτωπο» της Μαρίν Λεπέν εικονίζει καλά τα διφορούμενα των εθνικο-λαϊκιστικών κινημάτων: στον ιδεολογικό τους λόγο βρίσκουμε δάνεια τόσο από την ακροαριστερή αντι-παγκοσμιοποίηση όσο και στοιχεία που προέρχονται από εθνικιστικές παραδόσεις. Κάτι που τα καθιστά ταυτοχρόνως αταξινόμητα και ελκυστικά. Αλλά αυτό, ακριβώς, πρέπει να μας κάνει ώστε να τα ενσωματώσουμε στο «ομαλό» πολιτικό παιγνίδι.- Τι πρέπει να κάνουν οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες;- Οι νέοι ταυτοτικοί λαϊκισμοί ή οι λαϊκισμοί διαμαρτυρίας διαβρώνουν τις αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες εκ των έσω. Εκπροσωπούν γι' αυτές μια πρόκληση που πρέπει να την αντιμετωπίσουν με διαύγεια και κουράγιο. Αν η «εξομάλυνση» των λαϊκιστικών κινημάτων δεν επιχειρηθεί, τα παλιά κόμματα αριστεράς και δεξιάς κινδυνεύουν να χάσουν την ελκτικότητά τους, και να καταλήξουν να ταυτισθούν μέσα σε ένα αδιαφοροποίητο κέντρο έναντι του οποίου θα κατισχύσει το νέο στρατόπεδο της «αλλαγής» (μαγική λέξη σήμερα που προκρίνεται από τους δημαγωγούς), μονοπωλούμενης από τους δημαγωγούς της «αντιπαγκοσμιοποίησης».Αυτοί οι τελευταίοι θα βρίσκουν εύφορο έδαφος στο να καταγγέλλουν τη διεθνή «πλουτοκρατία» ή τις χρηματιστικές ολιγαρχίες, την ευρωπαϊστική «γραφειοκρατία», κλπ. Εδώ βρίσκονται τα στοιχεία του νέου λόγου της εξέγερσης «της γης των κολασμένων». Η κρίση να γενικευθεί ριζοσπαστικοποιούμενη, και οι νέοι δημαγωγοί που δεν θα αργήσουν να αναδυθούν, η πολιτική φύση εχθρεύεται το κενό, να παρουσιασθούν ως σωτήρες γοητεύοντας τα πελαγωμένα πλήθη. Αυτοί όμως οι δημαγωγοί δεν θα έχουν άλλη νομιμοποίηση από αυτή που θα τους αποδίδει το κυνηγητό των εικαζόμενων υπευθύνων των συμφορών του «λαού» τους, κυνήγι μαγισσών που θα μπορούσε να πάρει τη μορφή κλητεύσεων για εμφύλιο πόλεμο ή εκστρατειών σε περιφερειακούς πολέμους.Φυγή προς τα μπρος μέσα στο χάος. Τότε, η ειρωνεία της Ιστορίας θα μπορούσε να πάρει το πρόσωπο του τραγικού. Αλλά ποιος μπορεί να πιστεύει ότι η πορεία της Ιστορίας μοιάζει με αυτή ενός ήσυχου ποταμού; 
Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 16/08/2011