Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Ιδέες. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Ιδέες. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Σάββατο 24 Οκτωβρίου 2009

Δημιουργία χωρίς ιδιοκτησία

  • Tου Πασχου Μανδραβελη, Η Καθημερινή, 25/10/2009

O Τζον Πέρι Μπάρλοου δηλώνει συνταξιούχος αγελαδοτρόφος. Στο βιογραφικό του θα δούμε ότι υπήρξε στιχουργός του μεγάλου συγκροτήματος των σίξτις, «Grateful Dead». H διαδικτυακή κοινότητα τον γνωρίζει ως τον «νονό του κυβερνοχώρου». Ηταν ο Τζον Πέρι Μπάρλοου που στις αρχές της δεκαετίας του ’90 δανείστηκε τον όρο cyberspace από το βιβλίο του Γουίλιαμ Γκίμπσον «Nευρομάντης», για να περιγράψει τον νέο ηλεκτρονικό χώρο. Tότε, επίσης, στο εμβρυακό στάδιο της δικτυακής επανάστασης μαζί με τον Μιτς Κάπορ (ιδρυτή της εταιρείας «Λότους») έφτιαξαν το Electronic Frontier Foundation (EFF) την πρώτη οργάνωση υπεράσπισης των δικαιωμάτων στον κυβερνοχώρο. Σήμερα ο αγελαδοτρόφος Τζον Πέρι Μπάρλοου διδάσκει και γράφει για την ψηφιακή επανάσταση.

Aπό το 1994 ήταν κατηγορηματικός. Mε το άρθρο «H Oικονομία των Iδεών», που σήμερα διδάσκεται σε όλα τα πανεπιστήμια του κόσμου, σημείωσε τη μεγάλη αντίφαση της ψηφιακής εποχής: «H πληροφορία», έγραψε «δεν μπορεί να έχει ιδιοκτησία». Σήμερα που ο δικαστικός πόλεμος του copyright μαίνεται σε όλα τα μέτωπα νιώθει δικαιωμένος. Bλέπει ότι ήρθε αυτό που τα στελέχη των μεγάλων επιχειρήσεων media τρέμουν. H επανάσταση της ελεύθερης ροής πληροφοριών έχει κερδίσει. Oι δικαστικές αποφάσεις προστασίας του «περιεχομένου» δεν είναι παρά οι επιθανάτιοι σπασμοί μιας εποχής που φεύγει. Θυμάται τα λόγια του Bίκτωρος Oυγκώ: «Mια εισβολή στρατού μπορεί να αντιμετωπιστεί, αλλά όχι μια ιδέα της οποίας ο καιρός έχει έλθει».

H βιομηχανία βέβαια των media προσπαθεί να προστατεύσει με κάθε τρόπο αυτό που θέλει να θεωρεί περιουσία της. Nομοθετικά μέτρα υπήρξαν πολλά που αποδείχθηκαν μάταια. Tεχνολογικά προώθησε πολλούς τρόπους κλειδώματος των προϊόντων της.

1. Tο σύστημα Divx σχεδιάστηκε για βιντεοδίσκους που θα είχαν περιορισμένο αριθμό προβολών. Πέθανε πριν γεννηθεί.

2. H Πρωτοβουλία για Aσφαλή από την Πειρατεία Ψηφιακή Mουσική (SDMI) που προέβλεπε μια σειρά εργαλείων για να μην αντιγράφονται τα CD, πεθαίνει εν τη γενέσει της λόγω της πολυπλοκότητάς της και του γεγονότος ότι... παραβιάζει πατέντες πολλών εταιρειών.

3. Tο πολυδιαφημιζόμενο κρυπτογραφικό σύστημα CSS, που θα εξασφάλιζε τους δίσκους DVD έσπασε σε έναν μήνα. Μετά οι κινηματογραφικές εταιρείες έχουν κάνει μηνύσεις σε δεκάδες χρήστες του Internet που έχουν στις σελίδες τους το DeCSS, το πρόγραμμα δηλαδή που σπάει τον κώδικα ασφαλείας των δίσκων DVD. Το 2000 εκδικάστηκε η πρώτη προσφυγή. Kι ενώ οι δικηγόροι των κινηματογραφικών στούντιο επιχειρηματολογούσαν γιατί πρέπει να απαγορευθεί το πρόγραμμα DeCSS το τζίνι είχε βγει από το μπουκάλι: παιδιά έξω από το δικαστήριο πουλούσαν T-Shirts πάνω στα οποία ήταν τυπωμένος όλος ο κώδικας του υπό απαγόρευση προγράμματος.

«Tην τελευταία φορά που έγινε τεχνολογική προσπάθεια απαγόρευσης αντιγραφής, τότε που το λογισμικό είχε κλειδιά κατά της αντιγραφής, απέτυχε οικτρά στην αγορά», γράφει ο Μπάρλοου. «Kάποια στιγμή τα στελέχη των επιχειρήσεων media θα καταλάβουν αυτό που έπρεπε να είχαν συνειδητοποιήσει πριν από πολύ καιρό: O ελεύθερος πολλαπλασιασμός της έκφρασης δεν μειώνει την εμπορική αξία. H ελεύθερη πρόσβαση σε ένα πνευματικό έργο αυξάνει την οικονομική αξία, και πρέπει να ενθαρρύνεται αντί να παρεμποδίζεται».

Yπάρχει ιστορικό προηγούμενο πίσω από αυτό το σκεπτικό. Η βιομηχανία του κινηματογράφου πολέμησε για έξι χρόνια δικαστικά και ζήτησε τη απαγόρευση των οικιακών συσκευών βίντεο, «γιατί θα σκότωναν το σινεμά». Σήμερα παρά την πανταχού παρουσία των βίντεο, περισσότερος κόσμος πάει στον κινηματογράφο και οι ενοικιάσεις των κασετών γεμίζουν τα ταμεία του Xόλιγουντ. Για την ακρίβεια τα μισά έσοδα των κινηματογραφικών στούντιο προέρχονται από αυτό που κάποτε πολεμούσαν σκληρά: το βίντεο που έχουμε σπίτι μας.

Τα αγαθά copies κτώνται

H προσωπική εμπειρία του Τζον Πέρι Μπάρλοου ενισχύει τα παραπάνω. «Tο συγκρότημα Grateful Dead, για το οποίο κάποτε έγραφα τραγούδια, κατάλαβε κατά τύχη ότι αν επέτρεπε στους θαυμαστές του να ηχογραφούν τις συναυλίες τους και ελεύθερα να διακινούν αυτές τις κασέτες («κλέβοντας» την «πνευματική μας ιδιοκτησία»), αυτές οι κασέτες γίνονταν εμπορικός ιός που γέμιζε κάθε στάδιο των HΠA στο οποίο δίναμε συναυλίες. Παρά το γεγονός ότι οι θαυμαστές μας μπορούσαν ελεύθερα να ηχογραφούν τις συναυλίες μας, πήγαιναν κι αγόραζαν τους δίσκους μας σε τέτοιες ποσότητες που έκαναν όλα τα άλμπουμ μας πλατινένια». Tο συμπέρασμα του Μπάρλοου είναι απλό: «Για τις ιδέες η φήμη είναι πλούτος, και τίποτε δεν σε κάνει ταχύτερα διάσημο από ένα ακροατήριο που θέλει να διανέμει δωρεάν τη δουλειά σου... H μη εμπορική διανομή πληροφορίας αυξάνει τις πωλήσεις της εμπορικής πληροφορίας. H αφθονία φέρνει αφθονία». Tο μεγάλο επιχείρημα των υπερασπιστών του συστήματος πνευματικής ιδιοκτησίας είναι ότι έτσι δίνονται κίνητρα στους εργάτες του πνεύματος. «Λάθος», απαντά ο Μπάρλοου. «Oι περισσότερες θέσεις εργασίας σήμερα παράγουν πνευματικό έργο. Oι γιατροί, οι αρχιτέκτονες, τα στελέχη και οι σύμβουλοι επιχειρήσεων, δικηγόροι κ. ά. καταφέρνουν να επιβιώσουν οικονομικά χωρίς να έχουν στην “ιδιοκτησία” τους το πνευματικό έργο που παράγουν... Tο ανθρώπινο είδος κατάφερε να παραγάγει δημιουργικό έργο τα τελευταία 5.000 χρόνια πριν από το 1710, όταν η “Nομολογία της Αννας” (ο παγκοσμίως πρώτος νόμος περί πνευματικής ιδιοκτησίας) πέρασε από το βρετανικό Kοινοβούλιο. O Σοφοκλής, ο Δάντης, ο Λεονάρντο ντα Bίντσι, ο Mποτιτσέλι, ο Mιχαήλ Αγγελος, ο Σαίξπηρ, ο Nεύτων, O Θερβάντες, ο Mπαχ, όλοι είχαν κάποιον καλό λόγο να σηκωθούν από το κρεβάτι τους για να δημιουργήσουν χωρίς να περιμένουν να κατέχουν τα έργα που δημιούργησαν...».

  • Ιnfo

- Ronald V. Bettig και Herbert I. Schiller, «Copyrighting Culture: The Political Economy of Intellectual Property», εκδ. Westview Press.

- Lawrence Lessig, «Free Culture: How Big Media Uses Technology and the Law to Lock Down Culture and Control Creativity», εκδ. Penguin (διατίθεται και δωρεάν για μη εμπορική χρήση από το www. lessig.org).

Κυριακή 14 Σεπτεμβρίου 2008

Η υπέρβαση της «μη πολιτικής»

ΤΟ ΝΟΜΙΜΟ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΗΘΙΚΟ;


Σ. ΧΑΤΖΗΓΑΚΗΣ

Στη σημερινή κρίση είναι καιρός να χαράξουμε έναν καθαρό δρόμο, ο οποίος θα προσδιορίζεται από ορισμένες ιδεολογικές παραμέτρους.

Ι) Η θεωρία της «συγκράτησης»

Είναι καιρός να καθορίσουμε μια στρατηγική «συγκράτησης» (κατά το «containment» του Τζορτζ Κέναν της δεκαετίας του '50 απέναντι στο κομμουνιστικό στρατόπεδο), σε σχέση με την παγκοσμιοποίηση. Οι δεχόμενοι την παγκοσμιοποίηση ως ένα αναπόδραστο φαινόμενο ούτε αφελείς είναι ούτε βέβαια «συμβιβασμένοι», όπως θέλουν να το παρουσιάσουν ορισμένα «όψιμα» επαναστατημένα αριστερά κόμματα του κατεστημένου. Απλώς υποστηρίζουν μια ρεαλιστική θέση, σύμφωνα με την οποία δέχονται μεν τις νέες αλλαγές, προτείνουν όμως παράλληλα και ορισμένες δράσεις αντιμετώπισης των δυσμενών συνεπειών, οι οποίες προκύπτουν από τη νέα παγκόσμια τάξη. Ανάλογες επιθέσεις δέχονταν από ορισμένους «επαναστατημένους υπερσυντηρητικούς» - κατά τη δεκαετία του '50 - εκείνοι που τότε υποστήριζαν την πολιτική της «συγκράτησης» (containment) απέναντι στην επερχόμενη παγκόσμια εξουσία της Σοβιετικής Ενωσης.

Η σημερινή λοιπόν «συγκράτηση» (containment) της τρομακτικής ορμής της παγκοσμιοποίησης μπορεί να επιτευχθεί ως έναν βαθμό αφενός μεν με την προώθηση συγκεκριμένων κοινωνικών μέτρων και την επιβολή ασφαλιστικών κοινωνικών δικλίδων, αφετέρου δε με τη σφυρηλάτηση των «εθνικών μας ταυτοτήτων», ώστε να είναι ανθεκτικές στα νέα προβλήματα και στις παγκόσμιες αλλαγές. Συγχρόνως όμως θα πρέπει να εκπαιδευτούν οι λαοί, ώστε να μπορούν να ζουν σε έναν κόσμο με διαφορετικές ταυτότητες, χωρίς ρατσισμούς, αλλά και με σεβασμό στις εθνικές κοινωνίες και στους πολιτισμούς τους.

«Συγκράτηση» όμως απέναντι στις νέες ελεύθερες παγκόσμιες κοινωνίες σημαίνει κυρίαρχα οικονομική στήριξη των ασθενέστερων κοινωνικών ομάδων. Αυτό μπορεί να γίνει με μια δέσμευση φορολογικών εσόδων ορισμένων ισχυρών, κατά βάση ολιγοπωλιακών, επιχειρήσεων και με την απόδοση αυτών σε δράσεις (π.χ. για την παιδεία, την υγεία, το περιβάλλον), οι οποίες ωφελούν μεν το σύνολο των κοινωνικών ομάδων της χώρας, κυρίως όμως τη φτωχή και τη μεσαία τάξη. Διότι αυτές πλήττονται ιδιαίτερα από τη σημερινή διεθνή οικονομική κρίση και την παγκόσμια οικονομική τάξη πραγμάτων.

Αλλωστε σε μια περίοδο οικονομικής στασιμότητας, μια επεκτατική πολιτική που θα πραγματοποιείται με την ενίσχυση των οικονομικά ασθενέστερων νοικοκυριών είναι απόλυτα επιβεβλημένη.

Εξάλλου πιστεύουμε ότι τα οικονομικά αδιέξοδα σχεδόν πάντοτε έχουν κοινωνικές αιτίες. Γιατί, όταν σε μια κοινωνία επικρατούν συνθήκες ανισότητας και αδικίας - ή όταν οι πολίτες εισπράττουν έτσι την οικονομική και πολιτική κατάσταση -, τότε δεν είναι δυνατόν να προοδεύσει η κοινωνία αυτή, ούτε σε οικονομικό ούτε σε οποιοδήποτε δημιουργικό επίπεδο. Είναι ανάγκη, συνεπώς, να αρθούν οι ανισότητες.

ΙΙ) Το «πάντρεμα» δύο ρευμάτων

Στις ημέρες μας είναι ανάγκη να επιχειρηθεί μια βαθιά εκπαίδευση των πολιτών, ώστε να επικρατήσουν στην κοινωνία μας το φιλελεύθερο πνεύμα και τα πρόσωπα που διαθέτουν κοινωνική ευαισθησία.

Η λύση, σε ιδεολογικό και πολιτικό επίπεδο, είναι το πάντρεμα των δύο ρευμάτων του φιλελευθερισμού και του σοσιαλισμού: των δύο συνομιλητών του 20ού αιώνα, κατά τον νομπελίστα συγγραφέα Οκτάβιο Παζ. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί αντλώντας επιλεκτικά όλα εκείνα τα στοιχεία που είναι μεταξύ τους συμβατά και εκφράζουν τις νέες προοπτικές και τις ανάγκες του 21ου αιώνα. Χρειάζεται λοιπόν ένας συνδυασμός μιας φιλελεύθερης πολιτικής με μια παράλληλη στροφή προς την κοινωνία, με σεβασμό στον άνθρωπο. Είναι ένας δρόμος που περνάει μέσα από ριζοσπαστικές αλλαγές και μεταρρυθμίσεις.

Το γνωμικό του νομπελίστα συγγραφέα Οκτάβιο Παζ ότι η νέα πολιτική πρόταση του 21ου αιώνα θα πρέπει να «πατάει» και στους δύο συνομιλητές του 20ού αιώνα (στον φιλελευθερισμό και στον σοσιαλισμό), μας προτρέπει να ακολουθήσουμε ορισμένα προστάγματα, απορρίπτοντας τις ιδέες και τις πολιτικές ενός «νεοσυντηρητικού» ρεύματος, καθώς και ενός «ουτοπικού νεοαριστερισμού». Γιατί και οι δύο αυτές θεωρίες εκφράζουν σήμερα ξεπερασμένα και επικίνδυνα δόγματα.

Ο μεν «νεοσυντηρισμός» μάς οδηγεί σε καταστρατήγηση του «κοινωνικού» δικαιώματος, θεοποιώντας το «ατομικό», το οποίο ανάγει ως υπέρτατο και μοναδικό αγαθό στη ζωή του ανθρώπου. Συχνά, μάλιστα, φθάνει στα άκρα, ανακαλύπτοντας διάφορους «κινδύνους», έτσι ώστε να καταφεύγει στη συνέχεια στον αυταρχισμό και σε σκληρά αντικοινωνικά μέτρα διαφύλαξης, δήθεν, της έννομης τάξης και των ατομικών δικαιωμάτων.

Από την άλλη πλευρά, ο «ουτοπικός νεοαριστερισμός» στο όνομα του λαού και της κοινωνίας, «κλείνει τα μάτια» στην πραγματικότητα και στα σύγχρονα υπαρκτά προβλήματα. Ετσι απορρίπτει, για παράδειγμα, την παγκοσμιοποίηση, χωρίς όμως ταυτόχρονα να προτείνει τρόπους και πολιτικές επιβίωσης δεκάδων κρατών και εκατομμυρίων πολιτών, οι οποίοι ούτε την οικονομική αυτάρκεια έχουν ούτε μπορούν να αποφύγουν την επίδραση των παγκόσμιων ρευμάτων και επιρροών.

Με την επίκληση του μαρξισμού - ένα αναμφίβολα χρήσιμο και αναλυτικό εργαλείο σκέψης -, το ιδεολογικό αυτό ρεύμα δεν λαμβάνει υπόψη την πραγματική εξουσία των παγκόσμιων αγορών, την κατάρριψη των συνόρων, την ελεύθερη και ταχύτατη διακίνηση του χρήματος και τη δραματική δύναμη της πληροφορίας. Στο όνομα μάλιστα της «δημοκρατίας» και της «λαϊκής κυριαρχίας», φθάνει στο άκρο να αρνείται την υπεράσπιση κάθε έννομης τάξης και τελικά προβάλλει ως «θεό» τη λαϊκίστικη ισοπέδωση των θεσμών και την ουσιαστική αμφισβήτησή τους. Ολα αυτά «στο όνομα του λαού»! Του λαού, βέβαια, ο οποίος δεν το εμπιστεύεται και απορρίπτει τέτοια πειράματα του «νεοαριστερισμού»...


Η αναστροφή του κλίματος

Για να μπορέσουμε να ξεπεράσουμε τη σημερινή κρίση, θα πρέπει να εντοπίσουμε τα στοιχεία εκείνα που προάγουν τις σημερινές αδικίες και ανισότητες.

Ενα μεγάλο μέρος της αύξησης των κοινωνικών αδικιών και ανισοτήτων προέρχεται κατ' αρχάς από την αυξανόμενη εξειδίκευση στην εργασία, η οποία έχει προκληθεί από τις σημερινές τεχνολογικές αλλαγές. Τις αλλαγές αυτές δεν μπορεί - οικονομικά και εκπαιδευτικά - να τις παρακολουθήσει ένα σημαντικό ποσοστό του ανθρώπινου δυναμικού, συνήθως εκείνο που είναι οικονομικά ασθενέστερο.

Η ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων θα βοηθούσε σε έναν σημαντικό βαθμό την αντιμετώπιση των νέων οικονομικών δυσκολιών από έναν αρκετά μεγάλο αριθμό νέων, οι οποίοι δεν έχουν σήμερα τις οικονομικές δυνατότητες να προσφύγουν σε πανεπιστήμια εκτός Ελλάδας, από τη στιγμή που η χώρα μας υστερεί - τουλάχιστον αριθμητικά - σε σύγχρονους και ανταγωνιστικούς εκπαιδευτικούς τομείς.

Οι ανισότητες όμως - σε όλες σχεδόν τις χώρες της Δύσης - προέρχονται και από το άνοιγμα της ψαλίδας των αμοιβών. Υπάρχουν ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων (managers, executives, διοικητές και διευθυντές μεγάλων οικονομικών μονάδων κτλ.), των οποίων οι αμοιβές είναι ανεξέλεγκτες. Τα «απογειωμένα», βέβαια, εισοδήματά τους δεν οφείλονται σε κάποιες συγκεκριμένες δεξιότητες - που τάχα μόνον αυτοί διαθέτουν, ενώ άλλοι δεν τις έχουν - αλλά είναι το αποτέλεσμα ορισμένων λανθασμένων αποφάσεων και υπερεκτιμημένων συμπερασμάτων.

Στην προκειμένη περίπτωση ίσως θα έπρεπε να ληφθούν δύο βασικά μέτρα:

Πρώτον, να μην υπάρχει κανένας μισθός υψηλότερος από αυτόν του Πρωθυπουργού.

Δεύτερον, ο φορολογικός συντελεστής, για όποιον έχει μισθό που υπερβαίνει αυτό το πλαφόν, να φθάνει το 70% ή και το 80% των αποδοχών.

Σε τελική ανάλυση, τα «απογειωμένα» εισοδήματα αυτών των ανώτερων στελεχών δεν συνδέονται με καμία οικονομική τους απόδοση, αλλά βασίζονται στη γνωστή θεωρία της «πλεονεξίας» ως μοχλού ανάπτυξης... Τέτοιες όμως «καινοφανείς» θεωρίες - που έχουν σήμερα αναστρέψει κάθε κοινωνικό και πολιτικό κανόνα - θα πρέπει να αλλάξουν. Γιατί ούτε οικονομικά ούτε κοινωνικά βοηθούν.

Ενα άλλο μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα αποτελεί επίσης η δημιουργία - κυρίως στους νέους - ενός κλίματος «δυστυχίας», «απαισιοδοξίας» και «ανασφάλειας».

Αυτό το κλίμα συχνά υπερτερεί των ουσιαστικών προβλημάτων, όπως είναι αυτά που προέρχονται από τη δυνητικά ανεπαρκή λειτουργία του τομέα της οικονομίας.

Η αναστροφή αυτού του κλίματος μπορεί να επιτευχθεί σε έναν ικανοποιητικό βαθμό με τη δημιουργία της πεποίθησης στους πολίτες ότι οι θεσμοί και το δημοκρατικό μας πολίτευμα λειτουργούν δίκαια και εύρυθμα.

Οταν, λόγου χάρη, ο πολίτης αισθάνεται ότι η Δικαιοσύνη εκτελεί σωστά το καθήκον της, ή όταν αυτός εισπράττει ότι η πολιτεία εφαρμόζει δίκαια συστήματα αναδιανομών και κοινωνικής δικαιοσύνης, ή όταν διαπιστώνει ότι τα πρόσωπα που τον κυβερνούν ή που συναπαρτίζουν τον κρατικό μηχανισμό είναι άξια, έντιμα και με προσόντα, ή όταν η πολιτεία εφαρμόζει μέτρα υπέρ της ελεύθερης βούλησης και κατά της διαφθοράς, τότε οι πολίτες μπορούν να αισθάνονται ασφαλείς και ικανοποιημένοι.

Εμείς στο υπουργείο Δικαιοσύνης προσπαθούμε να ανταποκριθούμε σε μια τέτοια ριζοσπαστική αποστολή. Ετσι προχωρούμε όχι μόνο στα θεσμικά καθήκοντα της Δικαιοσύνης, αλλά επιπλέον και στον κοινωνικό και παιδευτικό ρόλο τον οποίο έχει.

  • Ο κ. Σωτήρης Χατζηγάκης είναι υπουργός Δικαιοσύνης.


Το ΒΗΜΑ, 14/09/2008

Κλέφτης Ρομπέν ή επιχειρηματίας Υπουργός;

ΤΟ ΝΟΜΙΜΟ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΗΘΙΚΟ;


Γ. ΓΙΑΤΡΟΜΑΝΩΛΑΚΗΣ

Αν όντως αληθεύει το θρυλούμενο ότι ο Ρομπέν των Δασών όσα έκλεβε από τους πλούσιους τα έδινε στους φτωχούς, τότε έχουμε μια προφανή σύγκρουση αξιών: από τη μια ο ήρωας παρανομεί στο επίπεδο της λειτουργίας των θεσμών, από την άλλη όμως, σύμφωνα τουλάχιστον με τη χριστιανική ηθική, διαπράττει θεάρεστη πράξη. Υποθέτουμε πως όταν κάποια στιγμή επανέκτησε το βασίλειό του, έδωσε τέλος σε αυτή την πρακτική. Δεν είχε πια λόγο να κλέβει τους πλούσιους (πιθανώς τους φορολογούσε αγρίως), αλλά είχε ήδη αναλάβει την υποχρέωση να συντρέχει τους αναξιοπαθούντες, τους μικροσυνταξιούχους, τη φτωχολογιά. Υπό αυτή την έννοια συνδύαζε, ως κυβερνήτης πλέον, νομιμότητα και ηθική, ή κάτι τέτοιο, τελοσπάντων.

Από την άλλη, αν σήμερα ένας πάμπλουτος Υπουργός επιθυμεί (όπως κάθε θνητός) να αυξήσει την περιουσία του και να διασφαλίσει (όπως κάθε οικογενειάρχης) το μέλλον των παιδιών του και προκειμένου να πληρώνει λιγότερους φόρους ιδρύει προς τούτο μια δική του εταιρεία, μπορούμε να ισχυρισθούμε πως διαπράττει κάποιο αδίκημα νομικής τάξεως; Οχι. Οι πράξεις του είναι, ή εμφανίζονται να είναι, νόμιμες, ή, έστω, νομιμοποιημένες. Αναμφίβολα λοιπόν ο Υπουργός δεν έχει καμία σχέση με τις δραστηριότητες του Ρομπέν των Δασών. Ούτε τους πλούσιους κλέβει, αλλά ούτε και έρχεται αρωγός (ως δημόσιο πρόσωπο, φυσικά) στους φτωχούς. Πάει καλά. Εξετάζοντας όμως το πράγμα βαθύτερα θα μπορούσαμε να πούμε πως ο Υπουργός «κλέβει» τους φτωχούς (είναι σαφές τι εννοώ!) καθώς, σύμφωνα με όσα τού προσάπτουν, με το να στήσει μια εταιρεία δεν καταβάλλει τους ίδιους φόρους που θα κατέβαλε ως ιδιώτης. Αλλά ακόμη και έτσι ο Υπουργός είναι εντός της, ας πούμε, «νομιμοποιημένης νομιμότητας». Κάνει ό,τι ακριβώς θα έκανε και ένας καλός και προκομμένος επιχειρηματίας: κερδίζει κάτι παραπάνω από τους άλλους. Στο «Βήμα» της προηγούμενης Κυριακής (7.9.08, σελ. Α12) ο πρώην υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας αναφερόμενος στις δραστηριότητές του λέει: «Δεν είναι φοροαποφυγή γιατί και οι εταιρείες πληρώνουν φόρο. Είναι μια λογιστική επιλογή. Δεν την εφηύρα εγώ, δεν είναι δική μου πατέντα».
Αυτή η «λογιστική επιλογή», αυτή δηλαδή η «πατέντα» να γλιτώνουμε φόρους, ήταν, για να συνεχίσουμε τον φαινομενικά αυθαίρετο παραλληλισμό, παντελώς άγνωστη στον Ρομπέν των Δασών. Η πατέντα του Ρομπέν δεν αποσκοπούσε σε ίδιον όφελος. Είχε να κάνει, θα λέγαμε, με το συμφέρον των πολλών. Μείωνε κατά κάποιο τρόπο τις κοινωνικές αδικίες και διαφορές. Το ερώτημα λοιπόν ύστερα από όλα αυτά είναι, ποιος από τους δύο είναι πολιτικώς ορθότερος; Ο κλέφτης Ρομπέν, ή ο τίμιος επιχειρηματίας Υπουργός;
Για τους ρομαντικούς η επιλογή είναι σίγουρα ο Ρομπέν. Για τους νομοταγείς νεοφιλελεύθερους ο κ. Υπουργός. Ομως για τους πολλούς, για όλους εκείνους που αρνούνται την πολιτική αυθαιρεσία και τον πολιτικό φαρισαϊσμό, ούτε ο ένας τύπος ούτε ο άλλος χρειάζεται. Ωστόσο αν έπρεπε σώνει και καλά να διαλέξουμε έναν, η επιλογή του Ρομπέν (υπό την προϋπόθεση βέβαια ότι τα θρυλούμενα είναι αληθή) θα ήταν προτιμότερη. Παρά ταύτα η απόρριψη του Υπουργού δεν πρέπει να στηρίζεται στο γεγονός ότι (τάχα) παρανομεί ή φοροδιαφεύγει (τι ρήμα κι αυτό!). Ο Υπουργός απορρίπτεται όχι διότι ξεπέρασε τη θεσμοθετημένη νομιμοποίηση του κέρδους. Η «πατέντα» του (είπαμε) είναι νόμιμη, ή έστω νομιμοποιημένη, παρά το γεγονός πως ελέγχεται πολιτικώς μη ορθή. Ο Υπουργός πρέπει να απορριφθεί, σε σύγκριση με τον Ρομπέν των Δασών, διότι περιφρόνησε ή αγνόησε ένα ουσιώδες συστατικό της δημοκρατικής ηθικής: την ισότητα στις ευκαιρίες. Και αυτός και όσοι άλλοι Υπουργοί, σύζυγοι, κουμπάροι και συγγενείς υπουργών ή βουλευτών δεν θα κέρδιζαν τόσα (νόμιμα, έστω) αν ήσαν απλοί πολίτες. Ολοι τους διευκολύνθηκαν, στον ένα βαθμό ή στον άλλο, φανερά ή υπόγεια, πλαγίως ή ευθέως από τη δημόσια θέση τους. Είναι κανείς που μπορεί να το αμφισβητήσει; Σε σχετικό πίνακα που δημοσιεύθηκε πρόσφατα (μετά το «πόθεν έσχες» των πολιτικών) φαίνεται πως οι περισσότεροι βουλευτές ή υπουργοί, όλου του πολιτικού φάσματος, αύξησαν κατακόρυφα την προσωπική τους περιουσία με την πάροδο του καιρού. Προφανώς δεν έκλεψαν, προφανέστατα όμως είχαν περισσότερες ευκαιρίες από όλους τους υπόλοιπους.
Στον βαθμό λοιπόν που οι πολιτικοί μας διευκόλυναν εαυτούς ή άλλους να πλουτίσουν μέσα στα όρια μιας νομιμοποιημένης «πατέντας», σε αυτό τον βαθμό πρέπει να ελεγχθούν, να ζυγισθούν κι όσοι βρεθούν λειψοί να απορριφθούν. Και φυσικά ούτε η ηθική παρανομία του Ρομπέν των Δασών μας χρειάζεται, ούτε η ανήθικη νομιμότητα των πολιτικών μας. Υπάρχει ένας καλύτερος δρόμος, ο δρόμος της ηθικής νομιμότητας. Υπάρχει ο δρόμος της δημοκρατικής ηθικής. Οσο και να έχει χορταριάσει, εξακολουθεί και υπάρχει. Και εύκολα μπορεί κανείς να τον περπατήσει. Αρκεί να θέλει.

  • Ο κ. Γιώργης Γιατρομανωλάκης είναι καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας και συγγραφέας.

Το ΒΗΜΑ, 14/09/2008

...μα ξέχασες μια λέξη: την πολιτική ηθική

ΤΟ ΝΟΜΙΜΟ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΗΘΙΚΟ;

Θ. Δ. ΠΑΠΑΓΓΕΛΗΣ

Οι πιθανότητες να βγει είδηση αυξάνονται δραματικά όταν οι πολιτικοί βρεθούν σε αφύλακτη διάβαση. Πρωτοκλασάτος ήταν αυτός ο οποίος, πριν από μερικά χρόνια, πυροδότησε βαθυστόχαστη γκρίνια με μια παλικαρίσια διάκριση ανάμεσα σε δραστήρια «πολιτικά ζώα» και ποιητές-λαπάδες· πρωτοκλασάτος, και υπουργεύων, ο Γιώργος Βουλγαράκης, εν μέρει σε ψυχικό βρασμό και εν μέρει σε νόμιμη άμυνα, καπάρωσε τις προάλλες την επικαιρότητα, εξισώνοντας το νόμιμο με το ηθικό. Η εξίσωση δεν προτάθηκε σε συνέδριο πολιτικής φιλοσοφίας, αλλά ως αποχρών λόγος για φοροελαφρυντικές μανούβρες - γι' αυτό είναι έτσι κι αλλιώς είδηση, ακόμη κι αν δεν συνυπολογίσει κανείς την πολιτική ιδιότητα του ανδρός. Ωστόσο, ο Γιώργος Βουλγαράκης, αν και παραιτηθείς, πρωταγωνιστεί επάξια στις σημερινές «Νέες Εποχές» επειδή από τη θέση του εν ενεργεία πολιτικού αιτιολόγησε με φιλοσοφικούς όρους τις επιδόσεις του ως επιχειρηματία, δίνοντας μια νέα, μεταμοντέρνα τροπή στο πολυκαιρισμένο αξίωμα του Πλάτωνα, σύμφωνα με το οποίο προκοπή θα δούμε μόνο όταν βασιλεύσουν οι φιλόσοφοι και αντιστρόφως.

Αλλά αν δεν ήταν Πλάτωνας, μπορεί να είναι Αριστοτέλης. Δεν ξέρω αν ο τελευταίος περιλαμβάνεται στη διδακτέα ύλη του Οικονομικού Πανεπιστημίου του Πειραιά, ξέρω, όμως, ότι ο νόμος ως εγγυητικό πλαίσιο για την άσκηση ηθικής συμπεριφοράς είναι μια από τις πιο ορατές πεποιθήσεις της πολιτικής φιλοσοφίας του Σταγειρίτη - ο οποίος, από την άποψη αυτή, απηχεί με τον δικό του εμπράγματο και ρεαλιστικό τρόπο μια μακρά παράδοση στοχασμού επάνω στη συμβιωτική σχέση ανθρώπινου νόμου και ένστικτης ηθικής συνείδησης. Ωστόσο, αν ο Αριστοτέλης «παίζει» στον συλλογισμό του πρώην υπουργού, αυτό που έχει εκπέσει εντελώς είναι η «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, όπου η τραγική ηρωίδα, με αρχετυπική σαφήνεια, κραυγάζει εδώ και αιώνες ότι το κατά νόμον δεν είναι αναγκαστικά ηθικό. Ας όψεται η κυρία Μαρία Χούκλη η οποία στη σχετική τηλεοπτική συνέντευξη δεν συνέτισε τον υπουργό με ένα-δυο καλά αποσπάσματα.


Ο κ. Γ. Βουλγαράκης σε επίσκεψή του στη Μονή Επανωσήφη, στην Κρήτη

Ο υπουργός θυμήθηκε με τη δέουσα χρονοκαθυστέρηση μια έννοια (το «ηθικό») που προφανώς δεν τον απασχόλησε ιδιαίτερα όσο στοχαζόταν το «νόμιμο», γι' αυτό θα ήταν εύκολο να θεωρήσει κανείς τη σχετική του δήλωση τεκμήριο υποκρισίας, αν δεν ήταν πιο εύκολο να δει σε αυτήν μια αντιφατικότητα στην οποία μοιάζει να είναι ευάλωτοι οι σημερινοί πολιτικοί σε ημεδαπή και αλλοδαπή: συχνά, και ανεξάρτητα από την ηθική τους πρόθεση, εμφιλοχωρούν σε ένα είδος έκτυπης ηθικής ρητορικής (ας πούμε τύπου «σεμνότητας και ταπεινότητας»), ενώ κατοικούν ένα «ποζιτιβιστικό» πολιτικό περιβάλλον όπου ο ορισμός του νόμιμου, μακριά από το να εμπλέκεται στους ουσιοκρατικούς και μεταφυσικούς δαιδάλους της Ηθικής, γίνεται εκ των πραγμάτων όλο και πιο «τεχνοκρατικός».

Είναι κάπως σχηματικό, αλλά μπορούμε να πούμε ότι αυτή η φιλοσοφία, η οποία κωδικοποιήθηκε με τον Jeremy Bentham και τους μαθητές του τον 19ο αιώνα και αντιμάχεται τις πιο «νατουραλιστικές» θεωρήσεις της σχέσης Νόμου και Ηθικής, είναι γνήσια «διαφωτιστική» και έχει τον άγιο σκοπό να ρυθμίσει ορθολογικά τα της κοινωνίας μέσα από τους μηχανισμούς του κοσμικού κράτους. Γι' αυτό επιμένει να συντάσσει και να αναλύει το νόμιμο ερήμην ιστορικών, κοινωνιολογικών και, κυρίως, ηθικών παραμέτρων. Σε αντίθεση με τον «νατουραλιστή» ο οποίος μπορεί να προβληματίζεται ανάμεσα στον «νόμο όπως είναι» και «όπως θα έπρεπε να είναι», ο ποζιτιβιστής εστιάζει στον δεδομένο, «κείμενο» (positum) νόμο. Αν αυτό ηχεί κυνικό, ο σύγχρονος πολίτης καλείται να αναγνωρίσει σ' αυτόν τον τεχνοκρατικό πραγματισμό το αναγκαίο κονίαμα της εξελιγμένης φιλελεύθερης δημοκρατίας με την πολυπολιτισμική και πολυεθνοτική της γόμωση· και καλείται επίσης να δείξει «κατανόηση» αν σε μια τέτοια τάξη πραγμάτων οι νόμοι χάνουν σε ηθική προοπτική αυτό που κερδίζουν σε τεχνική ουδετερότητα και ακρίβεια. Μόνο που τα όρια χρήσης και κατάχρησης, νομοθετικής παρεμβατικότητας και ατομικής αυτονομίας (το πιο εκμεταλλεύσιμο και καταχρήσιμο από τα φετίχ της νεωτερικότητας) δεν μπορεί να είναι τα ίδια για τον ιδιώτη και τον/την πολιτικό - και εδώ ακριβώς είναι που διασώζεται χώρος για την άσκηση ηθικής, πολιτικής ηθικής, με ή (κατά προτίμηση) χωρίς ρητορικά ακομπανιαμέντα. Και κάπου εδώ τα έκανε θάλασσα ο πρώην ναυτιλλόμενος υπουργός.
Αν το «ό,τι είναι νόμιμο είναι ηθικό» ήταν δήλωση εκπροσώπου υπεράκτιας εταιρείας κανένα αφτί δεν θα ίδρωνε στην πιάτσα. Και το ζήτημα είναι ότι η ίδια δήλωση από πρωτοκλασάτο πολιτικό, είτε το συνειδητοποιεί ο πρώην υπουργός είτε όχι, διακυβεύει το νόημα της δημόσιας-πολιτικής ηθικής με την έννοια ότι την κάνει υποπολλαπλάσιο της τεχνοκρατούμενης νομιμότητας. Δεν θα καταναλώσω την παράγραφο για να θεωρητικολογήσω, αλλά θα πω ότι πολιτική ηθική είναι τουλάχιστον τούτο: να μπορείς να σκέφτεσαι ανάμεσα σ' αυτό που είναι και σ' αυτό που θα έπρεπε να είναι - γιατί αλλιώς η νομιμότητα, όπως εύστοχα το διατύπωσε και ο Ν. Ξυδάκης στην «Καθημερινή» της προηγούμενης Κυριακής, εκχωρείται στη δικαιοδοσία δικηγόρων, συμβολαιογράφων και φοροτεχνικών.
Και για να κλείσουμε σε οικειότερη νότα. Ο ζορισμένος μέσος πολίτης που σεμνύνεται ότι «ντριμπλάρει» νόμιμα τον κρατικό φοροεισπράχτορα για να στερεώσει «το μέλλον των παιδιών του» μπορεί να ελπίζει στη συνένοχη δεκτικότητα των άλλων· ο πολιτικός εξουσίας που καταδέχεται τέτοια συναισθηματική έκκληση στη σημερινή συγκυρία, ακόμη κι αν δεν είναι τεχνικά παράνομος ή ανήθικος, προδίδει ελλειμματική αίσθηση μέτρου και περιστάσεων - που είναι, ή πρέπει να είναι, συστατικά της πολιτικής ηθικής.

  • Ο κ. Θεόδωρος Δ. Παπαγγελής είναι καθηγητής του Τμήματος Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Το ΒΗΜΑ, 14/09/2008

Ο Ρουσό, ο Αριστοτέλης και ο... άλλος

ΤΟ ΝΟΜΙΜΟ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΗΘΙΚΟ;

Γ. ΒΩΚΟΣ

Η εξίσωση του νόμιμου με το ηθικό, στην οποία προέβη την περασμένη εβδομάδα ο τότε υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας, ήρθε να ταράξει τα νερά της... λογικής αλλά και της κυβέρνησης, αφού την Παρασκευή το μεσημέρι ο κ. Βουλγαράκης υπέβαλε την παραίτησή του η οποία και έγινε δεκτή. Η κίνηση αυτή του πρώην υπουργού σαφώς δεν ακυρώνει και μάλλον ενισχύει το ερώτημα του τίτλου του σημερινού αφιερώματος.

Οσο και αν θα ήταν το επιθυμητό, τουλάχιστον στα δημοκρατικά πολιτεύματα, οι ηθικές αρχές δεν κατοχυρώνονται διά της νομοθεσίας. Οι νόμοι «φροντίζουν» να διευκολύνουν τη συμβίωση των ανθρώπων χωρίς να ηθικολογούν. Η ηθική είναι προσωπική υπόθεση του καθενός. Η πολιτική ηθική, από την άλλη, είναι υποχρέωση που αναλαμβάνεται εθελοντικά.
Στις σημερινές κοινωνίες όπου η ελευθερία της γνώμης, του θρησκεύματος, των επιλογών κατοχυρώνεται συνταγματικά, περισσεύει μία «τυραννία» οιασδήποτε «ηθικοπλαστικής πλειοψηφίας». Δεν αναζητούνται Ιφιγένειες οι οποίες θα θυσιαστούν εν ονόματι της ηθικής του άλλου. Αλλά δεν μπορεί να νομιμοποιούνται και εκείνοι των οποίων η ηθική έχει αποκτήσει μεγάλη ελαστικότητα. Ο Πρωθυπουργός στην εφετινή ΔΕΘ απέφυγε, για πρώτη φορά, να επισημάνει ότι η κυβέρνηση συνεχίζει τον βηματισμό της στον δρόμο τού «σεμνά και ταπεινά», αφού η επιταγή αυτή δεν επήγαζε εκ του νόμου αλλά αφορούσε τον βηματισμό των στελεχών του σύμφωνα με την προσωπική τους ηθική. Οπως αναφέρεται και στο αφιέρωμα που ακολουθεί, οι φιλόσοφοι ανά τους αιώνες έχουν σκεφθεί πολύ και τα προβλήματα της ηθικής και εκείνα της πολιτικής απαντώντας στο ερώτημα αν το νόμιμο είναι και ηθικό.

Ας υποθέσουμε, έστω για μια στιγμή, ότι στον πυθμένα, εκεί που τα πράγματα συγκροτούνται, υπάρχει κενό. Ας υποθέσουμε ακόμη ότι στο κενό αυτό υπάρχει μόνη της, γυμνή και ωμή, η βία, που κυκλοφορεί με τον ασυνάρτητο βηματισμό μιας τρελής θεάς. Ας υποθέσουμε, τέλος, ότι ο κόσμος είναι έργο της. Ποιος δεν βλέπει πως στην περίπτωση που οι τρεις υποθέσεις ισχύουν, η ζωή θα ήταν απελπισία;

Απολύτως απελπισμένος, όμως, δεν μπορεί να ζήσει κανείς. Γι' αυτό είναι απαραίτητο να πάρουμε τα μέτρα μας. Τα πήραμε. Φτιάξαμε κοινωνίες, επιχειρήσαμε δηλαδή να δώσουμε νόημα στο χάος, φροντίζοντας όπως όπως τη συμβίωσή μας. Οι κοινωνίες ήταν φυσικό να διαφέρουν μεταξύ τους, μια και έπρεπε να λάβουμε υπόψη μας τα διαφορετικά ήθη των ανθρώπων. Μπορέσαμε να ονομάσουμε το τελικό προϊόν «ανθρωπότητα», γιατί παρατηρήσαμε ένα είδος σταθεράς, την οποία είπαμε ηθική ενότητα και τη θεωρήσαμε κοινό παρονομαστή των κοινωνιών.


Νικηφόρου Λύτρα «Η Αντιγόνη εμπρός στον νεκρό Πολυνείκη» (1865). Λάδι σε καμβά, Εθνική Πινακοθήκη της Ελλάδας - Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου

Ως προς το θέμα αυτό, ο Ρουσό τα είπε σταράτα στον Αιμίλιο: «Κοιτάξτε όλα τα έθνη του κόσμου, διατρέξτε όλες τις ιστορίες. Ανάμεσα σε τόσες απάνθρωπες και παράξενες λατρείες, ανάμεσα στην αξιοθαύμαστη διαφορά ηθών και χαρακτήρων, θα βρείτε παντού τις ίδιες ιδέες της δικαιοσύνης και της εντιμότητας, παντού τις ίδιες έννοιες του καλού και του κακού».

Ο κοινός παρονομαστής, ωστόσο, δεν ήταν αρκετός: χρειάστηκε να πάρει συγκεκριμένες όψεις, να εξειδικευτεί, ώστε να γίνει αμέσως χρήσιμος και εφαρμόσιμος πρακτικά. Φτιάξαμε λοιπόν τα περίτεχνα και πολύπλοκα οικοδομήματα των νόμων, που μας επέτρεψαν να έχουμε στη διάθεσή μας και σε απόσταση χειρονομίας κάτι σαν προσομοίωση του ήθους και της αρετής, και οι προσομοιωτές αυτοί έδιναν την ψευδαίσθηση - χρήσιμη όμως και απαραίτητη - ότι η αρετή και το ήθος μπορούσαν πια να γίνουν αντικείμενα ποσοτικής εκτίμησης.
Βεβαίως οι υπολογισμοί μας δεν ήταν πάντοτε σωστοί. Υπήρχαν ελλείψεις και υπερβολές, οι οποίες τις περισσότερες φορές δεν φαίνονταν και τόσο αθώες: εξυπηρετούσαν και βόλευαν άλλους (συνήθως τους λιγότερους), ενώ άλλους τους αδικούσαν (συνήθως τους πολλούς). Οι διορθωτικές μετρήσεις που έγιναν ήταν πολλές και κάθε φορά άφησαν πίσω τους πολύ αίμα και ακόμη περισσότερο πόνο. Θεωρήσαμε πάντα ότι το δυσβάσταχτο κόστος άξιζε τον κόπο, γιατί το ζητούμενο ήταν αυτός ο περίφημος κοινός παρονομαστής χωρίς τον οποίο βρισκόταν σε κίνδυνο η ανθρωπότητα. Πληρώναμε το τίμημα με τα μάτια στραμμένα στη δικαιοσύνη, την τιμιότητα και την αρετή, γιατί μας ήταν δύσκολο να καταλάβουμε τι σόι ζωή θα ήταν η δική μας χωρίς αυτά που μας έκαναν να νιώθουμε ότι είμαστε και μείς άνθρωποι, ότι ανήκουμε και μείς στην ανθρωπότητα.
Αλλά ο κοινός παρονομαστής έμοιαζε με άπιαστο όνειρο: μας περίμενε με περιπαικτική διάθεση στη γωνία, κάθε φορά που διαπιστώναμε ότι οι νόμοι ήταν κατώτεροί του. Γιατί οι νόμοι είναι έργα των ανθρώπων. Ενώ ο κοινός παρονομαστής είναι έργο της ανθρωπότητας, δηλαδή έργο που ξεπερνά απείρως τις μικρούτσικες δικές μας μηχανορραφίες. Τίμιος δεν είναι αυτός που δεν κλέβει, επειδή φοβάται την τιμωρία που προβλέπει ο νόμος. Τίμιος είναι αυτός που δεν κλέβει, επειδή πιστεύει ότι η κλοπή δεν είναι σωστό πράγμα. Ο πρώτος πάντα θα βρει τρόπο να ξεγελάσει τον νόμο. Εχει συμβούλους, δικηγόρους, ακόμη και προστάτες, οι οποίοι ενίοτε μπορεί να είναι ή να νομίζουν ότι είναι πολύ ισχυροί. Ο δεύτερος, μπροστά στην πάνοπλη αγέλη που περιβάλλει τον πρώτο, είναι μόνος του. Βρίσκεται όμως πολύ κοντά στον κοινό παρονομαστή, το ξέρει, και αυτό του δίνει τη δύναμη να συνεχίσει μια απελπισμένη μάχη, με την πεποίθηση ότι πρέπει οπωσδήποτε να κερδηθεί ο πόλεμος.


Μαρμάρινη κεφαλή (διπλή προτομή) του Αριστοτέλη. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Ο Αριστοτέλης, κατά πώς λένε, έχει σκεφτεί πολύ και τα προβλήματα της πολιτικής και τα προβλήματα της ηθικής και τις δυσκολίες που αναφύονται στις σχέσεις τους. Οσοι ενδιαφέρονται μπορούν να διαβάσουν τις αντιλήψεις του στα Ηθικά Νικομάχεια, έργο δύσκολο αλλά απαραίτητο σήμερα όσο ποτέ. Γράφει εκεί ο μεγάλος Σταγειρίτης: «Κατέχουμε τις αρετές επειδή τις έχουμε ήδη ασκήσει, όπως συμβαίνει και με τις άλλες τέχνες. Γιατί τα πράγματα που πρέπει να τα μάθεις για να τα κάνεις, τα μαθαίνεις κάνοντάς τα, όπως γίνεσαι οικοδόμος χτίζοντας σπίτια και κιθαριστής παίζοντας κιθάρα. Με τον ίδιο τρόπο γινόμαστε δίκαιοι κάνοντας δίκαια πράγματα και σώφρονες κάνοντας σώφρονα και γενναίοι κάνοντας γενναία».

Δυστυχώς δεν μας κυβερνά ο Αριστοτέλης, αλλά ο άλλος. Τι να κάνουμε; Στον καθένα ο άρχοντας που του αξίζει. Εμείς, ως νομιμόφρονες πολίτες, θα σκύψουμε λίγο περισσότερο το κεφάλι και θα ακολουθήσουμε τον αρχηγό, χωρίς αυτό να σημαίνει οπωσδήποτε ότι αγνοούμε τον Αριστοτέλη. Απλώς ο άλλος μοιάζει να συμφέρει περισσότερο.

  • Ο κ. Γεράσιμος Βώκος είναι καθηγητής Φιλοσοφίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Το ΒΗΜΑ, 14/09/2008

Κυριακή 7 Σεπτεμβρίου 2008

ΔΙΑΛΟΓΟΙ Για την 11η Σεπτεμβρίου


ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΣΙΑΦΑΚΑΣ
Το «φάντασμα» της 11ης Σεπτεμβρίου στοιχειώνει επί επτά χρόνια τον πλανήτη. Η βία της τρομοκρατικής εκείνης επίθεσης αντιμετωπίστηκε με κρατική βία, αναίτιους αιματηρούς πολέμους και δραστικό περιορισμό των ατομικών ελευθεριών.

*Οπως γράφει στους «Διαλόγους» ο Π. Παναγιωτόπουλος, η τρομοκρατία του φονταμενταλιστικού ισλάμ οξυγόνωσε γενναιόδωρα τον πολιτισμό του πολέμου, ένα μέγεθος βαθιά ριζωμένο στην αμερικανική κοινωνία. Σ' αυτόν τον πολιτισμό στηρίζεται η ισχύς της υποψηφιότητας ΜακΚέιν και οι σοβαρές ελπίδες νίκης που συγκεντρώνει.

*Ο ευρωβουλευτής του ΣΥΝ Δημ. Παπαδημούλης αναλύει τις πολιτικές ασφαλείας που αναπτύχθηκαν τα τελευταία χρόνια στην Ε.Ε. Θεωρεί ότι αποτελούν προσχώρηση στην πολιτική Μπους, παρ' ότι κανένας από τους στόχους «του πολέμου κατά της τρομοκρατίας» δεν έχει επιτευχθεί. Σημειώνει ότι η πολιτική των ΗΠΑ και ο ισλαμικός φονταμενταλισμός είναι δύο αλληλοτροφοδοτούμενοι αντίπαλοι.

*Η Μαίρη Μπόση επιχειρεί μια αξιολόγηση της ελληνικής συμμετοχής στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας». Συμπεραίνει ότι έγινε μια «μετακίνηση» από την πολιτική της «διακριτικής παρουσίας», σε επιχειρησιακό επίπεδο (διότι πολιτικά υπήρξε ισχυρότερη ταύτιση με τις ΗΠΑ), σε πολιτική ενεργητικότερης εμπλοκής.

ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 07/09/2008