Δευτέρα 29 Δεκεμβρίου 2008

2009: Η ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΥΦΕΣΗΣ, αλλά η κρίση είναι βαθιά!!!

Εικοσιεπτά ειδικοί αναπτύσσουν τις απόψεις τους για το μέλλον της οικονομίας τη χρονιά που έρχεται. ΓΡΑΦΟΥΝ Χ. Αλμούνια, Γ. Αλογοσκούφης, Ι. Αλαβάνος, Ν. Αγγελόπουλος, Κ. Αντωνόπουλος, Τ. Αράπογλου, Δ. Ασημακόπουλος, Θ. Βάρδας, Γ. Γράτσος, Γ. Ζάββος, Γ. Ζανιάς, Τρ. Κολλίντζας, Δ. Κούτρας, Ι. Κωστόπουλος, Δ. Μαντζούνης, Ν. Νανόπουλος, Μ. Παπαγεωργίου, Π. Παπασταύρου, Γ. Προβόπουλος, Γ. Ρωμανιάς, Πλ. Σακελλάρης, Μιχ. Σάλλας, Θ. Σκυλακάκης, Αρ. Σπηλιωτόπουλος, Ι. Στουρνάρας, Ι. Τζαβάρας, Χρ. Φώλιας [ΤΟ ΒΗΜΑ, 28/12/2008]

Κυριακή 28 Δεκεμβρίου 2008

Υπάρχει πολιτική χωρίς ευθύνη;

Η πρόσφατη ανάληψη από τον πρωθυπουργό κ. Κ.Καραμανλή της πολιτικής ευθύνης για το σκάνδαλο του Βατοπαιδίου επανέφερε στο προσκήνιο κρίσιμα ερωτήματα που παραμένουν αναπάντητα, ενώ δεν θα έπρεπε, στην Ελλάδα. Υπάρχει πολιτική χωρίς ευθύνη; Και αν ναι, ποιες είναι οι κυρώσεις όταν αυτή η ευθύνη στοιχειοθετείται;

ΝΕΕΣ ΕΠΟΧΕΣ, ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 28 Δεκεμβρίου 2008




Σάββατο 27 Δεκεμβρίου 2008

Πέθανε ο Αμερικανός πολιτειολόγος Σάμιουελ Χάντινγκτον

http://www.archipelag.ru/images/authors/236.jpg

Ο Αμερικανός πολιτειολόγος Σάμιουελ Χάντινγκτον, συγγραφέας του δοκιμίου «Σύγκρουση των Πολιτισμών» πέθανε στις 24 Δεκεμβρίου, σε ηλικία 81 ετών στη Μασαχουσέτη, ανακοίνωσε σήμερα το πανεπιστήμιο Χάρβαρντ στην ιστοσελίδα του.

Καθηγητής στο πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, ο Σάμιουελ Χάντινγκτον δεν σταμάτησε να διδάσκει παρά το 2007, ύστερα 58 χρόνια προσφοράς, διευκρίνισε το αμερικανικό πανεπιστήμιο.

Ο Χάντινγκτον έχει συγγράψει και επιμεληθεί 17 βιβλία και 90 επιστημονικά άρθρα για την αμερικανική πολιτική, τον εκδημοκρατισμό, τη στρατιωτική πολιτική, τη στρατηγική, την αναπτυξιακή πολιτική, διευκρίνισε το Χάρβαρντ.

Ο Σάμιουελ Φίλιπς Χάντινγκτον γεννήθηκε στις 18 Απριλίου του 1927 στη Νέα Υόρκη. Αποφοίτησε από το πανεπιστήμιο Γέιλ σε ηλικία 18 ετών. Άρχισε να διδάσκει στο Χάρβαρντ σε ηλικία 23 ετών.

Το σημαντικότερο από τα δεκάδες βιβλία και άρθρα του που τον ανέδειξαν σε έναν από τους πιο πολυδιαβασμένους αλλά και αμφιλεγόμενους πολιτικούς επιστήμονες των τελευταίων ετών είναι «Η σύγκρουση των πολιτισμών και ο ανασχηματισμός της παγκόσμιας τάξης», το οποίο κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ το 1996 και μεταφράστηκε σε 39 γλώσσες. Το βιβλίο βασίζεται σε ένα ομότιτλο άρθρο του Χάντινγκτον που δημοσιεύτηκε το 1993 στην επιθεώρηση «Foreign Affairs».

Biographical Note:

Samuel P. Huntington is the Albert J. Weatherhead III University Professor. He graduated with distinction from Yale at age 18, served in the Army, and then received his Ph.D. from Harvard and started teaching there when he was 23. He has been a member of Harvard’s Department of Government since 1950 (except for a brief period between 1959 and 1962 when he was associate professor of government at Columbia University). He has served as chairman of the Government Department and of the Harvard Academy for International and Area Studies. His principal interests are: national security, strategy, and civil military relations; democratization and political and economic development of less-developed countries; cultural factors in world politics; and American national identity. During 1977 and 1978 he worked at the White House as coordinator of security planning for the National Security Council. He was a founder and coeditor for seven years of the journal Foreign Policy. His principal books include The Soldier and the State: The Theory and Politics of Civil-Military Relations (1957); The Common Defense: Strategic Programs in National Politics (1961); Political Order in Changing Societies (1968); American Politics: The Promise of Disharmony (1981); The Third Wave: Democratization in the Late Twentieth Century (1991); The Clash of Civilizations and Remaking of World Order (1996); and Who Are We? The Challenges to America’s National Identity (2004).

Δευτέρα 22 Δεκεμβρίου 2008

7 διανοούμενοι γράφουν για την εξέγερση των νέων

Συγγραφείς, ηθοποιοί και τραγουδιστές «μιλούν» με την πένα τους για τα γεγονότα των τελευταίων δύο εβδομάδων που συγκλονίζουν τη χώρα μας. Η εξεγερμένη νεολαία της πατρίδας μας εκφράζει προβληματισμούς, ανησυχίες, την απόλυτη απογοήτευση για την πολιτική κατάσταση και τη βαθύτατη απαισιοδοξία για το μέλλον της. Την αγωνιώδη κραυγή της αφουγκράζονται και ερμηνεύουν καλλιτέχνες, που ο καθένας με τον μοναδικά αυθεντικό του τρόπο αγγίζει την ψυχή των νέων.

7 διανοούμενοι γράφουν για την εξέγερση των νέων

Το «Έθνος της Κυριακής» ζήτησε από τους ίδιους να μοιραστούν μαζί μας τις προσωπικές σκέψεις και κρίσεις τους για τα τεκταινόμενα.

ΜΕΝΗΣ ΚΟΥΜΑΝΤΑΡΕΑΣ (Συγγραφέας)
Είναι θετικό ότι τα παιδιά αντιδρούν έτσι

Δεν θέλει και πολλή φιλοσοφία. Ο κόσμος είναι θυμωμένος και μάλιστα ο νέος κόσμος των 15 και των 20 χρόνων. Αφήστε στην μπάντα τις καταστροφές -ξέρετε καμιά εξέγερση χωρίς καταστροφές;-, την υποκριτική θλίψη του Σαρκοζί και την εκ του ασφαλούς εξομολόγηση του Καραμανλή και κοιτάξτε την ουσία. Είναι θετικό ότι τα παιδιά αντιδρούν έτσι. Το αντίθετο θα ήταν αποκαρδιωτικό. Και λέω τα παιδιά διότι εμείς οι μεγάλοι είμαστε λίγο - πολύ βολεμένοι. Αυτή είναι η αλήθεια. Ομολογώ ότι δεν είμαι πάντα ευτυχής να έχω ένα ανήλικο που να μου λέει τι πρέπει να κάνω, μου έρχεται να του ρίξω καμιά σφαλιάρα, μα από σφαλιάρες έχουν χορτάσει. Εργο των κυβερνώντων είναι η εικόνα που παρουσιάζουν. Εχετε καμιά αμφιβολία γι αυτό;

Οι ξαγρυπνισμένοι στην πίεση των 800 ευρώ άνδρες των ΜΑΤ, που κατά τύχη μόνο έχουν βρεθεί από τη μεριά του νόμου, ας το χωνέψουν: Είναι η μεσαία τάξη τα παιδιά των γραμμάτων που ξεσηκώθηκαν. Τα καλόπαιδα των σχολείων και των πανεπιστημίων. Αν θέλουμε ξανά τάξη και ασφάλεια, η αντιπολίτευση τουλάχιστον ας το διαχειριστεί σοβαρά. Οι μεν από τ αριστερά να αφήσουν τις «παπατσίπριες» αψιμαχίες, οι δε άλλοι της αξιωματικής να εγκαταλείψουν την παθητική στάση που τηρούν, περιμένοντας πότε θα βρωμίσει το κουφάρι της Νέας Δημοκρατίας.

Οσο για μας, αν ρωτάτε, τους ανθρώπους των Γραμμάτων, δεν είμαστε τόσο αδιάφοροι όσο μας κατηγορούν καμιά φορά. Ο καθρέπτης μας είναι τα βιβλία μας. Οποιος θέλει ας κοιταχτεί.

ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΡΥΣΤΙΑΝΗ (Συγγραφέας)
Πολιτεία και κοινωνία χρειάζονται νέο προσανατολισμό

Ο φόνος έριξε άπλετο φως. Σε μια νύχτα πήραν χαμπάρι τα πάντα. Και τα παιδιά που έως τότε τα βλέπαμε με τα πάνινα αρκουδάκια και τα ελεφαντάκια που εξέχουν από τα σακίδια στην πλάτη τους, τώρα πάνε κι έρχονται στους δρόμους σαστισμένα από τον θάνατο, ζαλισμένα από τα χημικά, εξαγριωμένα, φοβισμένα προκαταβολικά για τη ζωή που τα περιμένει.

Τα παιδιά από τα φτωχά στρώματα βλέπουν μπροστά τους την ανέχεια, τα παιδιά από τα πλούσια σπίτια καταλαβαίνουν ότι μια ζωή μόνο για τις λαμπερές καριέρες και τα λεφτά δεν αξίζει μία. Οι νέοι έχουν πήξει από το δούλεμα και ξεφωνίζουν το σύστημα κι εμείς δεν γίνεται να παριστάνουμε πως ακούμε κάτι άλλο, επειδή αυτό το ξεφώνημα μας τρομάζει ή δεν μας συμφέρει.

Τώρα λέγονται πολλά: Ομολογίες αποτυχίας, καταθέσεις συντριβής, θυμωμένες κορώνες, συμβουλές συνετισμού, ψύχραιμες τοποθετήσεις, πιασάρικες-ανέξοδες ατάκες, αναλύσεις εδώ, αναλύσεις εκεί. Οι μεγάλοι, όποια ιδιότητα κι αν έχουμε, δεν μπορούμε να υποδείξουμε στα παιδιά τι θα κάνουν, μιλάμε άλλη γλώσσα κι εξάλλου δεν μας περιμένουν, αργήσαμε να αναλάβουμε τις ευθύνες μας και μας το χρεώνουν. Ισως ο μόνος τρόπος για να μας εμπιστευθούν είναι να αντιδράσουμε επιτέλους, να βρεθούμε κοντά στις αγωνίες και στους αγώνες τους.

Η διαφθορά δεκαετιών, οι βάρβαροι νόμοι της αγοράς, τα πολιτικοοικονομικά παιχνίδια των ΜΜΕ, οι χρυσοπληρωμένοι του συστήματος, τα σκάνδαλα και η ατιμωρησία, αυτά είναι που καταστρέφουν τον τόπο, που δεν αφήνουν τίποτα όρθιο μέσα μας. Μακάρι η οργή των νέων για τη δολοφονία του 15χρονου Αλέξανδρου να γίνει ένα συγκλονιστικό Ναι στη ζωή, Ναι σ' ένα καλύτερο αύριο.

Πολιτεία και κοινωνία χρειάζονται νέο προσανατολισμό. Κυβέρνηση, αντιπολίτευση και λοιποί αρμόδιοι πήραν το μήνυμα, πρέπει να πιάσουν αμέσως δουλειά, αποφασισμένοι να συμβάλουν στην αντιμετώπιση των προβλημάτων.

Αναρωτιέμαι: Είναι αδύνατον να τιμωρηθεί αστυνομικός που σκοτώνει εν ψυχρώ ή βιαιοπραγεί;

Είναι αδύνατον να μπει φρένο στην πλεονεξία των τραπεζών;

Είναι αδύνατον η Εκκλησία να κάτσει στ αβγά της; Είναι αδύνατον καναλάρχες και δημοσιογράφοι να πάψουν πια να καπελώνουν τους πολιτικούς; Είναι αδύνατον να καταργηθεί η παραπαιδεία, το μεγαλύτερο οικονομικό, διαχρονικό και εν τέλει διακομματικό σκάνδαλο που ξεπαραδιάζει τις οικογένειες και αλαλιάζει παιδάκια και εφήβους σε υπερωρίες εξουθένωσης;

Λοιπόν, οι νέοι βάρεσαν συναγερμό!

ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΤΣΑΚΝΗΣ (Τραγουδοποιός)
Πόση περισυλλογή θέλουμε για να σπάσουμε τη σιωπή

Δεν ξέρω σίγουρα, αλλά η σιωπή συνήθως είναι ή περισυλλογή ή συνενοχή. Ακόμα όμως κι αν δεχτούμε το πρώτο ως ένδειξη σοφίας έστω, πόσο καιρό αλήθεια χρειαζόμαστε για να τη σπάσουμε και να μιλήσουμε ανοικτά και καθαρά για όσα συμβαίνουν. Ολοι ίσως συμφωνούν πως το φονικό ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι.

Αυτό όμως από μόνο του σημαίνει πως το περιβόητο ποτήρι ήταν ήδη γεμάτο. Πότε επιτέλους θα συζητήσουμε για το περιεχόμενό του; Πότε θα απαντήσουμε από τι ήταν γεμάτο και γιατί το κοιτάζαμε -γεμάτο καθώς ήταν- σφυρίζοντας αδιάφορα μέχρι να γίνει το κακό;

Γιατί αναγκαστήκαμε να μιλήσουμε μόνο μετά από ένα τραγικό γεγονός, γιατί δεν προλάβαμε τα μικρά και μεγάλα εγκλήματα που διαπράττονται καθημερινά μπροστά στα μάτια μας;

Και τέλος, πόση ακόμα περισυλλογή χρειαζόμαστε για να σπάσουμε τη σιωπή που υπαγορεύεται από τον φόβο μην τυχόν και εκτεθούμε;

ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΡΜΕΝΗΣ (Ηθοποιός)
Τα ανένταχτα μυαλά μάς ανοίγουν καινούργιους δρόμους

Δεν ξέρω, αυτές τις μέρες έχω μια περίεργη θλίψη, κλαίω, συγκινούμαι εύκολα, φοβάμαι και βέβαια δεν μου δημιουργήθηκε από το αποτρόπαιο έγκλημα, της Ναβαρίνου. Αυτή η μελαγχολία υπήρχε χρόνια μέσα μου, αλλά τώρα μετατράπηκε σε θλίψη στην ψυχή, στο μυαλό, θλίψη και γι αυτούς που με κυβερνούν. Και εδώ προσθέτω και τον θυμό που ίσως δεν τολμούσα να τον εκφράσω αν θέλετε... Και τώρα που τα παιδιά, μέσα σε αυτήν την πουτάνα, την άδικη, την ανελέητη, την κυνική και τη φασιστική κοινωνία τόλμησαν και ύψωσαν το ανάστημά τους ξεφοβήθηκα και κατάλαβα «ότι το μικροαστικό οχυρό που είχα στήσει ήταν χάρτινο και άνευ ουδεμίας αξίας...», όπως έλεγε και ο θείος μου ο Πάνος ως παλιός κομμουνιστής, που πέθανε από μαρασμό μετά το 89 και τα ντολμαδάκια της Μαρίκας.

Και να μαι ανάμεσα στους νέους εγώ με άσπρα μαλλιά, με πορεία στους Λαμπράκηδες, στον Ανένδοτο, στο Κυπριακό, στα Ιουλιανά, στη δικτατορία, στο Πολυτεχνείο, στη Μεταπολίτευση, στους βομβαρδισμούς στη Γιουγκοσλαβία, στον Οτσαλάν και ενάντια στους ρασοφόρους που μαύρισε η Ελλάδα απ τις συγκεντρώσεις και τα λάβαρα των απογόνων.

Το Αρθρο «16» και όλα τ άλλα τα ευτράπελα απαξιώ να τα κατονομάσω, γιατί απλώς θα ναι σαν να παίρνω μέρος σ' αυτήν την ξεφτίλα που συντελείται στην όμορφη, γλυκιά μου πατρίδα, που λατρεύω, πιστεύω και θα την υπερασπιστώ, σε ό,τι άλλο σκέφτονται οι ξεφτίλες και οι προδότες οι δωσίλογοι, τα χαμένα κορμιά να τη διασύρουν. Θα είμαι έτοιμος και στη φωτιά να πέσω για να την κρατήσω ζωντανή, έτσι ώστε να μπορεί να ονειρεύεται, να ελπίζει, να πιστεύει σε άλλες αξίες, σε άλλη διακυβέρνηση, σε μια άλλη πατρίδα, χωρίς φοβισμένους πολιτικούς και πολίτες, όπως ακριβώς η νεολαία μας ξεχύνεται στους δρόμους χωρίς αρχηγούς, χωρίς κόμματα, χωρίς καθοδηγητές, χωρίς κομματικές σημαίες. Μην ανεχτείτε κανέναν κερατά. Τα πιο ελεύθερα, τα πιο έξυπνα μυαλά, τα πιο ανένταχτα, αυτά μας ανοίγουν καινούργιους δρόμους, αν εμείς δεν τους βλέπουμε κακό του κεφαλιού μας...

Υ.Γ. Γράφω θυμωμένος, γι' αυτό συγχωρέστε μου τις όποιες υπερβολές.

Με αγάπη, Ο Εξαρχειώτης, Γ. Αρμένης.

ΑΛΚΙΝΟΟΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ (Τραγουδοποιός)
Η φλόγα που άναψε ίσως μας οδηγήσει σ' έναν καλύτερο κόσμο

Δεν τρέφω αισθήματα εθνικής υπερηφάνειας. Το να καυχιέται κανείς για την καταγωγή του είναι το πρώτο βήμα προς τον ρατσισμό και δεν έχει σχέση με την αγάπη για τον τόπο του.

Και να ήθελα όμως, ελάχιστα πράγματα νομίζω πως θα έβρισκα να παινευτώ για τη σημερινή Ελλάδα, τον πολιτισμό της κι εμένα τον ίδιο. Γιατί δεν είναι πολιτισμός το να είσαι (ή να πιστεύεις πως είσαι) δισέγγονο του Σωκράτη, ενώ ταυτόχρονα αποτελείς μνημείο στην ανθρώπινη βλακεία. Ούτε το να ζεις σε μια χώρα προικισμένη απ τη φύση και να την κάνεις σκουπιδότοπο.

Ούτε το να ψηφίζεις αυτόν που θα βρίζεις την επόμενη τετραετία. Πολιτισμένος δεν είναι ο τόπος όπου ένας ανάπηρος δεν μπορεί να πάει ούτε μέχρι το περίπτερο, πόσω μάλλον να λειτουργήσει κοινωνικά σαν πολίτης. Μέσα στο απάνθρωπο αυτό τοπίο, στην άθλια αισθητική σχολείων, ΜΜΕ, ψηφοφόρων και κυβερνήσεων, μέσα στο γκρίζο, τη συνήθεια, την υποταγή, τα γεγονότα που ακολούθησαν τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου, παρ όλες τις αστοχίες, υπερβολές και φαιδρότητές τους, μου δίνουν ελπίδα.

Ελπίδα για τη διατήρηση μιας φλόγας, που δεν πηγάζει αποκλειστικά από οργή και αγανάχτηση, αλλά και από αγάπη και όνειρο.

Μιας φλόγας που, σε εποχή άλλη, καταλληλότερη, πιο έτοιμη, ίσως επιτέλους κάψει τη φοβισμένη ανάγκη μας για εξουσία οποιουδήποτε είδους, εξαφανίζοντας μαζί τις στολές, τα διαβατήρια, τα χρήματα, τα κράτη και χαρίζοντάς μας έναν κόσμο που σήμερα καταδικάζεται σαν ουτοπικός (μα, πού αλλού μπορεί να είναι στραμμένο τ όνειρο εκτός από την Ουτοπία;). Μιας φλόγας που θα καταργήσει κάθε αρχή και μαζί κάθε διαφθορά.

Διεφθαρμένος κι εγώ, ανησυχώ για τα παιδιά μου. Η καθαρότητα του βλέμματός τους κάνει πιο οδυνηρή την επερχόμενη ενσωμάτωσή τους σ' ένα σύστημα που υπηρετώ και σιχαίνομαι. Οι μέρες του Αλέξη, μαζί με τον μεγάλο πόνο για το αδικοχαμένο παιδί, μας επιτρέπουν να στοχεύουμε σ' έναν κόσμο όχι απλά καλύτερο, αλλά τέλειο.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΣ (Συγγραφέας)
Το σάπιο σύστημα δεν έχει άλλο όπλο από τη βία

Βαρέθηκα να ακούω τα ίδια και τα ίδια, χρόνια τώρα, από τους ίδιους και τους ίδιους, φύλακες και απολογητές του συστήματος. Και τότε μας λέγανε αλήτες, αναρχοκομμουνιστές, εξτρεμιστές, αριστεριστές, προβοκάτορες, τσόγλανους που δεν σεβόμασταν την ασφάλεια και την «τάξη» που επέβαλλε η δικτατορία.

Σήμερα έχουμε κοινοβουλευτική αντιπροσωπευτική, ολιγαρχική δημοκρατία που νομιμοποιεί την εγκληματική, διεφθαρμένη πολιτική της, στο όνομα της δημοκρατίας, επιδιώκοντας να μας καταστήσει συνένοχους, φοβισμένους και υποταγμένους.

Το σύστημα είναι σάπιο και γι αυτό επικίνδυνο, λόγω της κατάρρευσής του, εν απογνώσει ευρισκόμενο, δεν έχει άλλο όπλο από τη βία. Ο φόβος καλλιεργείται γιατί βολεύει τις εξουσίες και στρώνει τον δρόμο στον εκφασισμό.

Ο μικροαστός, ο μικροϊδιοκτήτης, ο νοικοκυραίος δικαίως διαμαρτύρεται και αγανακτεί εναντίον ποιων; Των παιδιών που βλέπουν το μέλλον τους μαύρο ή των γονιών τους που συναρθρώνουν μια άρρωστη κοινωνία με φανταχτερές βιτρίνες και εικονική ψεύτικη ζωή, κλείνοντας το μάτια σ' αυτούς που ζουν από τα σκουπίδια. Οποιος ερμηνεύει την οργή και την εξέγερση των νέων ως διαμαρτυρία απλή στη μνήμη του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου δεν έχει καταλάβει πόσο εκρηκτικά βράζει το καζάνι που κανείς, ούτε ο Καραμανλής ούτε ο Παπανδρέου μπορούν να σηκώσουν το καπάκι της εκτόνωσης.

Το πρόβλημα είναι η διαμάχη της Αριστεράς και η συμπεριφορά του ΚΚΕ, που κρύβεται πίσω από τους κουκουλοφόρους γιατί δεν μπορεί να υπερασπιστεί την εξέγερση των νέων, που δεν τους ελέγχει και δεν βρίσκονται κάτω από την καθοδήγησή του. Δυστυχώς δεν συμμορφώνεται. Τα ίδια έκανε και με την εξέγερση του Πολυτεχνείου που στο 8ο φύλλο της Πανσπουδαστικής μας αποκάλεσε «οι τριακόσιοι προβοκάτορες του Ρουφογάλη».

Τα παιδιά έχουν το δικαίωμα, άμα μας βρουν εμπόδιο μπροστά τους, να μας τσακίσουν. Τα όνειρά τους δεν φυλακίζονται, δεν φοράνε κουκούλες, ζητάνε και θα πάρουν εκδίκηση. Το αίμα δεν γίνεται να πάει χαμένο. Είναι δικό τους και δικό μας, μπορούν να συνεχίσουν από εκεί που εμείς δεν φτάσαμε.

ΡΕΑ ΓΑΛΑΝΑΚΗ (Συγγραφέας)
Εφηβοι που τα έχουν όλα, μα στερούνται πολλά

Οι ξεσηκωμοί της δικής μου γενιάς ανήκουν πια στην «αρχαιολογία των εξεγέρσεων». Εχω την αίσθηση ότι τα τελευταία γεγονότα αποκρυσταλλώνουν έναν καινούργιο κώδικα αναταραχών. Για μένα είχαν ξεκάθαρες, αλλά και ασαφείς πλευρές.

Στις ξεκάθαρες ανήκει πρώτα απ όλα το πολύπλευρο δίκιο των παιδιών. Ο τρόπος που αντέδρασαν κρατώντας λουλούδια ή απλώνοντας αφίσες μπροστά στα παρατεταγμένα ΜΑΤ. Τα καθαρά μα κι οργισμένα ακάλυπτα πρόσωπά τους. Η σχεδόν παντελής έλλειψη βίας. Εφηβοι που συνήθως «τα έχουν όλα», μα στερούνται πάρα πολλά μέσα στις με καινούργιο τρόπο καταπιεστικές οικογένειές τους, ανάμεσα στον μαθησιακό τους μόχθο και την απαξίωση των γραμμάτων, την έλλειψη προοπτικής, τη διαφθορά των κυβερνώντων. Στα παιδιά θα πρέπει να εστιαστεί το ενδιαφέρον στο εξής, χωρίς να αποτελεί κι αυτό πανάκεια.

Στις ξεκάθαρες πλευρές ανήκει η βία και η ατιμωρησία της σημερινής, της χθεσινής, της αιώνιας Αστυνομίας στην Ελλάδα. Ο εκφασισμός ολόκληρης της δημοκρατικής μας κοινωνίας δεν είναι πια κρυφός, και τα ακραία στοιχεία του Σώματος, επίκτητα ή εγγενή, έχουν εδώ πρωταγωνιστικό ρόλο. Ο εκάστοτε εκτελεστής ξέρει καλά ότι ποτέ και πουθενά δεν είναι μόνος του.

Στις ασαφείς, τις σκοτεινές μάλλον πλευρές ανήκει η σχεδόν μαθηματική εκτροπή της δίκαιης αφορμής σε καταστροφική λαίλαπα. Ανήκουν τα πρόσωπα όσων δειλών κρύβουν το πρόσωπό τους σε κουκούλες, με σκοπό να κάψουν και να λεηλατήσουν εκ του ασφαλούς. Ανήκει η κουκούλα που μετατρέπει τις όποιες ομαδοποιήσεις σε μεμονωμένα και απολιτικά άτομα, σ' ένα είδος χούλιγκαν, παρά τις δικαιολογίες που μπορούν να επινοήσουν και να επικαλεστούν κατ ιδίαν - δεν υπάρχει για μένα δικαιολογία για την πυρπόληση πόλεων ή επιχειρήσεων, για την ανανδρία και την τυφλότητα της βίας, αλλά και για την επί τόσα χρόνια κρατική ατιμωρησία της βίας. Κατά τις αλλεπάλληλες Νύκτες Κρυστάλλων που ζήσαμε μάθαμε ότι οι κουκουλοφόροι προέρχονται από ποικίλες κατηγορίες ανθρώπων, ηλικιών, επαγγελμάτων, «ιδεολογιών». Σαφήνεια και ασάφεια μαζί.

Η δύναμη, τέλος, της καινούργιας τεχνολογίας, να κινητοποιεί σε ελάχιστο χρόνο κάθε είδους κόσμο, είναι μεν απίστευτα δημοκρατική, όσο και απίστευτα επικίνδυνη, καθώς ούτε προέρχεται ούτε ελέγχεται από θεσμούς. Η θέση της όμως στις νέου τύπου αναταραχές είναι πια αναμφισβήτητη.

Επιμέλεια: ΜΑΡΙΝΑ ΖΙΩΖΙΟΥ

Κυριακή 21 Δεκεμβρίου 2008

Ποιο νόημα έχει σήμερα η γιορτή των Χριστουγέννων;


Ποιο νόημα έχει σήμερα στην αναπτυγμένη Δύση η γιορτή των Χριστουγέννων; Στο ερώτημα αυτό δίνει τη δική του απάντηση ο ιταλός φιλόσοφος Ουμπέρτο Γκαλιμπέρτι στο κείμενο που ακολουθεί.

Τα Χριστούγεννα είναι ακόμα μια χριστιανική γιορτή; Παρατηρώντας τις χριστουγεννιάτικες πρακτικές των αγορών και της κατανάλωσης φαίνεται ότι στην κουλτούρα μας τα Χριστούγεννα είναι ήδη άθεα ή αν προτιμάτε αγνωστικιστικά και σίγουρα βαθιά κοσμικά. Χριστιανικό παρέμεινε μόνο το τελετουργικό που επαναλαμβάνεται, η γιορτή, η οποία, όσο καμιά άλλη, είναι αληθινά «επιβεβλημένη».

Επιβεβλημένη από ποιον; Από την οικονομία μας, φυσικά, η οποία, όσο και αν βρίσκεται σε κρίση, παραμένει μια οικονομία της αφθονίας, με φανερή σε όλους την κατανάλωση και τη σπατάλη.

Πώς μπορούμε λοιπόν να συμφιλιώσουμε τη χριστιανική κουλτούρα, που συνηθίσαμε να αναγνωρίζουμε ως μορφή της Δύσης, με το επίπεδο πλούτου και αφθονίας το οποίο πέτυχαν οι δυτικές κοινωνίες; Από το σπήλαιο όπου γεννήθηκε ο Ιησούς το νόημα των Χριστουγέννων μεταφέρθηκε πράγματι στη λάμψη των καταστημάτων, στην υπεραφθονία των σουπερμάρκετ, στις εξορμήσεις που υπόσχονται τα ταξιδιωτικά πρακτορεία, με αποτέλεσμα το ερώτημα να μην είναι «τι νόημα έχει η γιορτή των Χριστουγέννων για έναν λαϊκό», αλλά «τι νόημα αυτή μπορεί ακόμα να έχει για έναν χριστιανό», ο οποίος ζει στη «χριστιανική» Δύση, σε έναν ριζικά εκκοσμικευμένο πολιτισμό της αφθονίας;

Δεν αρκεί η ύπαρξη λίγου εθελοντισμού, που είναι πάντοτε ωφέλιμος αλλά εντελώς ανεπαρκής, για να μειωθούν τα εμπόδια που γεννιούνται από τη σιδερένια λογική της αγοράς, η οποία δεν προβλέπει το δώρο αλλά τη σκληρή διαπραγμάτευση. Οπως δεν αρκεί το να προσφέρουμε «δώρα» τα Χριστούγεννα, για να συγκαλυφθεί ο οικονομικός νόμος του κέρδους που κυβερνά τη Δύση. Οχι, δεν αρκεί.

Επομένως, ας μην το κρύβουμε: η Δύση ίσως δεν είναι πλέον χριστιανική και η πλήρης εκκοσμίκευση των Χριστουγέννων, της κατ' εξοχήν χριστιανικής γιορτής, είναι μόνο μια επιβεβαίωση του ότι ο χριστιανισμός στην αληθινή ουσία του, που είναι η αγάπη για τον πλησίον, όσο κοντινός ή μακρινός και αν είναι, δεν έχει πλέον θέση στη Δύση, ούτε εκκλησία, ούτε τόπο στον οποίο θα μπορούσε να εκφραστεί. Αυτό δεν αποδεικνύει η φτώχεια του κόσμου που δεν βρίσκει έκφραση στις συνειδήσεις της Δύσης και που είναι μια είδηση χαμένη ανάμεσα σε τόσες άλλες οι οποίες, μέσα στη γενική αδιαφορία, φτάνουν από τόπους που η Δύση θεωρεί ξένους;

Ο χρόνος της ελπίδας, που ο χριστιανισμός εγκαινίασε, έγινε τόσο μακρινός ώστε να φαίνεται ξένος στο βλέμμα μας, επειδή ήδη έχουμε αποδεχθεί την τυχαιότητα της ύπαρξής μας. Κι ωστόσο, στο σπήλαιο της Βηθλεέμ, για τους χριστιανούς, το θεϊκό έγινε γήινο και η Γη έγινε η κατοικία του Θεού. Τότε ο χρόνος διαιρέθηκε στα δύο: προ Χριστού και μετά Χριστόν. Η φύση και ο κύκλος της παραχώρησαν τη θέση τους στο μέλλον και στην επαγγελία του.

Ο χρόνος, που έγινε πλήρης νοήματος, έπαψε να είναι καθαρό και αδιάφορο «γίγνεσθαι» και έγινε «ιστορία». Με αυτόν τον τρόπο ο χριστιανισμός διαχωρίστηκε από τις αρχέγονες μυθολογίες, οι οποίες ερμήνευαν τον χρόνο ξεκινώντας από το «παρελθόν», από μια χρυσή εποχή ή έναν απολεσθέντα παράδεισο, στον οποίο βρίσκει καταφύγιο η νοσταλγία, επειδή ο χριστιανισμός προβάλλει τη σωτηρία σε εκείνο το εφικτό «μέλλον» με το οποίο συνδέονται τόσο η ουτοπία όσο και η επανάσταση. Οπότε η νέα μορφή του χρόνου, που εγκαινιάζει ο χριστιανισμός, διασταυρώνεται με τον αθεϊσμό της ελπίδας. Οσο μακρινές και αν φαίνονται η ουτοπία, η πρόοδος και η επανάσταση είναι χριστιανικά γεγονότα, ανήκουν στον χρόνο «μετά Χριστόν», βαθαίνουν τον λόγο της ελπίδας, εξερευνούν δυνατότητες σωτηρίας, πιστεύουν ότι η ιστορία έχει νόημα, βλέπουν με δυσπιστία τον νιτσεϊκό «χρόνο χωρίς σκοπό».

Η Δύση σαγηνεύθηκε από αυτό το νέο μοντέλο χρονικότητας και στη χριστιανική, ουτοπική ή επαναστατική εκδοχή της, εξύμνησε στα Χριστούγεννα όχι τον ρυθμό της «επιστροφής» αλλά την ατμόσφαιρα της «αναγέννησης», τον ενθουσιασμό αυτού που ακόμα είναι σε θέση να υπόσχεται το μέλλον: την επαγγελία του χρόνου. Κυκλοφορεί ακόμα αυτή η επαγγελία που είναι εντελώς χριστιανική; Κατά τη γνώμη μου, όχι. Από τότε που το χρήμα έγινε στη Δύση ο μοναδικός συμβολικός γεννήτορας όλων των αξιών και η τεχνική έγινε το μέσο για την επιδίωξή τους, το μέλλον δεν εμφανίζεται ως ελπίδα. Τα γνωρίσματά του μοιάζουν να είναι μάλλον εκείνα της αβεβαιότητας και του ανεξιχνίαστου.

Τότε λοιπόν τι απέγινε ο χριστιανισμός, ο οποίος εισέβαλε στον χρόνο αναγγέλλοντας το μέλλον ως ελπίδα; Στη Δύση έχουν χαθεί τα ίχνη του. Δεν γνωρίζω αν αυτό είναι καλό ή είναι κακό. Απλώς έτσι είναι. Αν όμως αναγνωρίζουμε ότι ο πολιτισμός μας ρυθμίζεται μόνον από τον σκληρό νόμο της αγοράς και είναι διατεθειμένος να φιλοξενεί μόνο κάποια παρέκκλιση με τη μορφή ελεημοσύνης, φιλανθρωπίας ή εθελοντικής δράσης (που χρησιμεύουν περισσότερο για να αμβλύνουν το αίσθημα ενοχής που συνδέεται με τα προνόμιά μας, παρά για να μετασχηματίζουν τις πιο καταστροφικές συνθήκες του κόσμου), τότε ας αποφεύγουμε τουλάχιστον αυτή την ψευδή συνείδηση που μας οδηγεί να ταυτίζουμε τη Δύση με τον χριστιανισμό. Ποτέ άλλοτε οι δύο πολιτισμοί δεν χωρίζονται από τόσο αβυσσαλέα απόσταση όσο σήμερα. Και ο τρόπος με τον οποίο γιορτάζουμε κάθε χρόνο τα Χριστούγεννα σηματοδοτεί καθαρά αυτή την αντίφαση.

Από τον ΘΑΝΑΣΗ ΓΙΑΛΚΕΤΣΗ, ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ / 7 - 21/12/2008

Παρασκευή 19 Δεκεμβρίου 2008

ΔΙΑΛΟΓΟΙ για τις σχέσεις κράτους και αγοράς


Η παγκόσμια οικονομική κρίση σαρώνει όλα τα δόγματα του νεοφιλελεύθερου φονταμενταλισμού με πρώτο ανάμεσά τους το δόγμα της αυτορύθμισης της ελεύθερης αγοράς. Σηματοδοτεί ταυτόχρονα μιαν επιστροφή του κράτους στο πεδίο της οικονομίας. Βλέπουμε, έτσι, τις περισσότερες κυβερνήσεις να υιοθετούν διάφορες μορφές κρατικής παρέμβασης, αναθέτοντας στο κράτος την ευθύνη για την αποκατάσταση μιας πιο αποτελεσματικής λειτουργίας του οικονομικού συστήματος. Καθώς, μάλιστα, η σημερινή κρίση συγκρίνεται εύλογα με εκείνη του 1929, όλοι υποχρεώνονται να θυμηθούν το μάθημα της ιστορίας: ο κόσμος βγήκε από την ταραχή της δεκαετίας του '30 με κεϊνσιανές στρατηγικές που προσανατόλιζαν την κρατική παρέμβαση όχι μόνο στον περιορισμένο ρόλο της θέσπισης «κανόνων», αλλά και σε θετικά προγράμματα δημόσιας δράσης, δημόσιων επενδύσεων στα συλλογικά αγαθά, οικοδόμησης του κράτους πρόνοιας, τόνωσης της ενεργού ζήτησης κ.ά.

Στις σχέσεις κράτους και αγοράς αναφέρονται με τις αναλύσεις τους τρεις γνωστοί μελετητές:

*Ο Πολ Σάμουελσον είναι ένας από τους κορυφαίους αμερικανούς οικονομολόγους. Εχει διδάξει στο Massachusetts Institute of Technology και σε άλλα πανεπιστήμια και έχει τιμηθεί με το Νόμπελ Οικονομίας το 1970.

*Ο Μαρτσέλο Ντε Τσέκο είναι καθηγητής της Οικονομικής Ιστορίας στην Scuola Normale Superiore της Πίζας.

*Ο Τζόρτζιο Ρούφολο, ιστορικό στέλεχος της ιταλικής αριστεράς, είναι οικονομολόγος και ιδρυτής του Ευρωπαϊκού Κέντρου Ερευνών.


ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 14/12/2008

Η ιστορία μιας δύσκολης σχέσης


Του ΜΑΡΤΣΕΛΟ ΝΤΕ ΤΣΕΚΟ


Κυρίαρχα κράτη και αγορές συμβιώνουν εδώ και μερικές χιλιετίες. Τα εθνικά κράτη υπάρχουν, όμως, μόνον εδώ και μερικές εκατοντάδες χρόνια, αν και έχουμε συνηθίσει να τα βλέπουμε σαν μέρος του φυσικού τοπίου. Και τις αγορές, που έχουν τουλάχιστον την ίδια ηλικία με τα κυρίαρχα κράτη, έχουμε ακόμα τη συνήθεια να τις σκεφτόμαστε έγκλειστες μέσα στα σύνορα των εθνικών κρατών, όταν, αντίθετα, ορισμένες από αυτές τείνουν σχεδόν από τη φύση τους να τα υπερβαίνουν, να έχουν διαστάσεις που μερικές φορές συμπίπτουν με ολόκληρο τον κόσμο.

*Οταν στην Ευρώπη επικράτησαν τα εθνικά κράτη, οι μονάρχες προσπάθησαν με κάθε τρόπο να θέσουν τις αγορές στην υπηρεσία της πολιτικής της ισχύος που είχε γίνει η κυριότερη εμμονή τους. Αυτή η δραστηριότητα πήρε το όνομά της από τον Κολμπέρ, τον υπουργό του Λουδοβίκου ΙΔ', που την εφάρμοσε πιο ολοκληρωμένα, με αποτελέσματα που άλλοι θεωρούν εξαιρετικά και άλλοι κατακριτέα ή και μηδαμινά.

*Μια αμυντική και μυπωπική παρέκκλιση του κολμπερτισμού είναι το κλειστό εμπορικό κράτος του γερμανού φιλοσόφου Γιόχαν Φίχτε, που περιορίζει τις αγορές αυστηρά στην εθνική διάσταση, σε έναν στατικό και αιώνιο προστατευτισμό.

*Μοιάζει λίγο με αυτό που θα είχε θελήσει ο Πλάτων, ένας από τους πιο οξυδερκείς αναλυτές των αγορών που ήταν και ανελέητος εχθρός τους. Θαυμαστής της Περσικής αυτοκρατορίας και της σπαρτιατικής πολιτείας, όπου το κράτος ήταν το παν, ο Πλάτων μισούσε το αθεράπευτα εμπορικό πνεύμα των αθηναίων συμπολιτών του και προσπάθησε να το περιορίσει και να το καταστήσει μειονοτικό στην ιδεώδη πολιτεία του, που τη σκέφτηκε να λειτουργεί ως ένα είδος «αντι-Αθήνας».

Αυτή η πολιτεία έπρεπε να απομακρύνει τους εμπόρους σε κατοικίες γύρω από το λιμάνι να τους διαχωρίσει από την πόλη, να τους διατηρεί ξένους, για να αποτρέψει τον κίνδυνο η ηθική τους να διαφθείρει τους υπόλοιπους πολίτες της επικράτειας.

Εφτασε, μάλιστα, ο Πλάτων ώς το σημείο να ρυθμίσει αυτήν που σήμερα αποκαλούμε μικροδομή των αγορών: Επιτηρούμενοι από αυστηρούς κρατικούς λειτουργούς, οι έμποροι όφειλαν να διαπραγματεύονται μεταξύ τους και με τους πελάτες τους με τον λιγότερο θορυβώδη τρόπο, αναγγέλλοντας την τιμή του εμπορεύματος και αφήνοντας τον αγοραστή να την αποδεχθεί ή να την απορρίψει, αλλά χωρίς να επαναπροτείνουν ούτε έκπτωση ούτε αύξηση στην τιμή.

*Διαφορετική ήταν η στάση του σύγχρονού του Ξενοφώντα: Εμποροι και αγορές πρέπει να προσελκύονται μέσα στην πόλη, επειδή είναι αναγκαίοι για την ανάπτυξή της. Το κράτος πρέπει να κατασκευάζει με δικές του δαπάνες καράβια, αποθήκες και καταστήματα και να τα μισθώνει. Χρειάζεται να εκπαιδεύει τους εμπόρους να είναι καλοί πολίτες και να τους υποχρεώνει να υπηρετούν με δικά τους έξοδα στο ιππικό. Ετσι, παρακινεί τη δική τους θέληση για συμμετοχή στα κοινά και μειώνονται οι κρατικές δαπάνες για την άμυνα.

*Σε έναν καιρό από πολλές απόψεις παρόμοιο με τον δικό μας, όπως ο Μεσαίωνας, έμποροι και αγορές συμβιώνουν δύσκολα με το φεουδαλικά κράτη. Σε τόπους όπως η Ιταλία και η Γερμανία εμφανίζονται εμπορικές πόλεις, κυριαρχούμενες από συντεχνίες οι οποίες διεκδικούν μια δική τους κυριαρχία και μιαν αυξανόμενη εξωτερικότητα ως προς τη φεουδαλική δομή.

Είναι χαρακτηριστικό ότι αυτές οι πολιτείες διεκδικούν και ένα πεδίο δράσης χωρίς σύνορα για τις δικές τους εξαγωγές μεταποιημένων προϊόντων και προσπαθώντας να περιορίσουν τις εισαγωγές ανεπεξέργαστων πρώτων υλών. Οι έμποροι φτάνουν, μάλιστα, να αυτοοργανωθούν σε ένα είδος διεθνούς πολιτείας, προικισμένης με έναν νόμο που δημιούργησαν οι ίδιοι, τη lex mercatoria, μητέρα του εμπορικού δικαίου, που διόλου τυχαία είναι εξαιρετικά προσφιλής στους νεοφιλελεύθερους.

Είναι σκόπιμο να σημειώσουμε επίσης ότι οι εμπορικές συντεχνίες περιορίζουν δραστικά την πρόβαση στα επαγγέλματά τους, ευνοώντας το οικογενειακό κανάλι και υπερασπιζόμενοι τα μονοπώλια της παραγωγικής και εμπορικής δραστηριότητάς τους.

Ετσι, ολόκληρος ο μηχανισμός συντεχνίες-lex mecratoria μπορεί να ιδωθεί και ως μια αμυντική δομή, σκοπός της οποίας είναι η διατήρηση των προνομίων όσων ανήκουν σε αυτόν. Ετσι τον έκρινε ο Ανταμ Σμιθ, ο πατέρας της σύγχρονης πολιτικής οικονομίας.

*Η έλευση της Βιομηχανικής Επανάστασης, με την κατίσχυση του εργοστασιακού συστήματος, με τη χρήση του ατμού και έπειτα της ηλεκτρικής ενέργειας και των κινητήρων που τροφοδούνται από παράγωγα του πετρελαίου, δίνει μια νέα διάσταση στις σχέσεις μεταξύ κρατών και αγορών.

Τα εργοστάσια είναι μεγάλες συγκεντρώσεις εργατών και μηχανών και πρέπει να λειτουργούν με ηρεμία και συνέχεια. Το εθνικό κράτος υπάρχει ήδη εδώ και τρεις αιώνες. Αυτό όχι μόνον εξασφαλίζει την ομαλή διεξαγωγή των οικονομικών δραστηριοτήτων, διατηρώντας τη δημόσια τάξη και ασφάλεια, αλλά συχνά υποκινεί άμεσα την εκβιομηχάνιση.

Και αυτό, άλλωστε, αποτελεί μέρος της πολιτικής της ισχύος. Οι σχέσεις ανάμεσα σε κράτη και αγορές γίνονται συμπληρωματικές και περισσότερο από πριν τίθεται το δίλημμα για την ιεραρχία μεταξύ αυτών των θεσμών. Ορισμένοι διανοούμενοι σκέφτονται ότι μπορούν να απαλλαγούν ή από τον ένα ή από τον άλλον: απόλυτος οικονομικός φιλελευθερισμός ή σχεδιασμένη οικονομία.

*Οταν η εκβιομηχάνιση επεκτείνεται σε ολόκληρο τον κόσμο και η παραγωγή, εξαιτίας της πτώσης του κόστους των επικοινωνιών και των μεταφορών, μπορεί να τεμαχιστεί και να παγκοσμιοποιηθεί, ακόμα και μερικοί συνταγματολόγοι αρχίζουν να αντιλαμβάνονται την επίπτωση που έχουν όλα αυτά πάνω στην παραδοσιακή έννοια της κρατικής κυριαρχίας. Υποστηρίζεται ότι η παγκοσμιοποίηση επιβάλλει το εμπορικό κράτος, έκφραση στην οποία το επίθετο κυριαρχεί πάνω στο ουσιαστικό.

Σε υποστήριξη αυτής της θέσης αναφέρονται μεταρρυθμίσεις που μετασχηματίζουν θεσμούς όπως τα δικαιώματα του πολίτη, το κράτος πρόνοιας, το φορολογικό σύστημα, προσαρμόζοντάς τους στη νέα πραγματικότητα της παγκόσμιας παραγωγής.

*Η τωρινή κρίση ξανανακάτεψε τα χαρτιά της τράπουλας, ανέτρεψε τις νέες βεβαιότητες και κατέδειξε πόσο άχρηστες είναι οι μεταρρυθμίσεις που εφαρμόστηκαν τόσο επώδυνα προκειμένου να δημιουργηθεί το εμπορικό κράτος. Οι νεοφιλελεύθεροι, που μέχρι χθες ήταν μέγα πλήθος, τώρα μετριούνται σε λίγες εκατοντάδες. Οι περισσότεροι έστριψαν, ακολουθώντας τη φορά του ανέμου.

Οι επιχειρηματίες, που ήταν πιο ριζοσπάστες και από τους ίδιους τους οικονομολόγους στον παγκοσμιοποιητικό νεοφιλελευθερισμό τους, τώρα ζητούν κρατικές παρεμβάσεις που θα τους προστατέψουν από τις επιπτώσεις της κρίσης.

Το κράτος, όμως, είναι σαν τη μητέρα: Υπάρχει μόνο μία μητέρα και, όταν την σκοτώνουμε ή όταν επιζεί γερασμένη από τα πολλά πλήγματα που δέχθηκε από τα απάνθρωπα παιδιά της, δεν μπορούμε να καταφεύγουμε πλέον στην αγκαλιά της.


ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 14/12/2008