Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Διατροφή. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Διατροφή. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Κυριακή 22 Φεβρουαρίου 2009

Αγροτική νεοαποικιοκρατία

  • Του IGNACIO RAMONET
Μία από τις μεγαλύτερες μάχες του 21ου αιώνα θα είναι εκείνη της διατροφής. Πολλές χώρες εισαγωγείς διατροφικών αγαθών χτυπήθηκαν τον τελευταίο καιρό από την κρίση και την άνοδο των τιμών. Οι πλούσιες άντεξαν καλύτερα, αλλά ανησύχησαν από τον προστατευτισμό των παραγωγών χωρών, οι οποίες, από την άνοιξη του 2008, πήραν μέτρα περιορισμού των εξαγωγών τους. Από τότε, οι χώρες που δεν έχουν αρκετές γεωργικές πηγές και νερό, αλλά διαθέτουν χρήματα, αποφάσισαν να ελέγξουν τις σοδειές, αγοράζοντας μεγάλες αγροτικές εκτάσεις στο εξωτερικό.

Την ίδια ώρα, οι επενδυτές ξεκίνησαν ν' αγοράζουν σε ολόκληρο τον κόσμο αγροτικές εκτάσεις για κερδοσκοπία, πεπεισμένοι ότι η διατροφή θα είναι ο μαύρος χρυσός του μέλλοντος. Υπολογίζουν δε ότι μέχρι το 2050 η παραγωγή των διατροφικών ειδών πρέπει να διπλασιαστεί για να ικανοποιήσει την παγκόσμια ζήτηση.

Ο σουηδικός όμιλος Black Earth Farming απέκτησε 330.000 εκτάρια στη Ρωσία, ενώ το ρωσικό hedge fund, Renaissance Capital επένδυσε σε έκταση στην Ουκρανία, όπου ο βρετανικός όμιλος Landkom αγόρασε 100.000 εκτάρια σιτοβολώνα. Η αμερικανική τράπεζα Morgan Stanley αγόρασε χιλιάδες εκτάρια στη Βραζιλία, μια χώρα όπου βρίσκεται ήδη εγκατεστημένος ο γαλλικός αγροδιατροφικός όμιλος Louis Dreyfus, με στόχο την καλλιέργεια ζαχαροκάλαμου και την κατασκευή διυλιστηρίων παραγωγής αιθανόλης.

Σ' αυτόν τον αγώνα δρόμου ανάμεσα σε κράτη και κερδοσκόπους για την αγορά γόνιμων εδαφών κερδίζουν τα κράτη, αφού διαθέτουν το κίνητρο της γεωπολιτικής. Ιδίως τα έθνη που κατέχουν τα μεγαλύτερα αποθέματα συναλλάγματος ή πετροδολαρίων. Ετσι, συνολικά 8 εκατ. εκτάρια αγοράστηκαν ή ενοικιάστηκαν πρόσφατα. Ολόκληρες περιοχές με χαμηλή δημογραφική πυκνότητα, των οποίων οι κυβερνήτες δέχτηκαν να παραχωρήσουν ένα μέρος της εθνικής τους κυριαρχίας, πέρασαν υπό τον έλεγχο ξένων δυνάμεων.

Σχεδόν χωρίς καλλιεργήσιμη γη και γλυκό νερό, οι χώρες του Κόλπου ήταν οι πρώτες που μπήκαν στην κούρσα. Το Κουβέιτ, το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία ψάχνουν αγροτικές ιδιοκτησίες παντού στον κόσμο. «Εχουμε τα χρήματα, έχουν τη γη», εξηγούν οι αρχές τους.

Ωστόσο, ο πιο φανατικός αγοραστής είναι η Κίνα, η οποία πρέπει να θρέψει 1,4 δισ. κατοίκους, δηλαδή το 22% του παγκόσμιου πληθυσμού, και διαθέτει μόνο το 7% των γόνιμων εδαφών του πλανήτη. Μία κατάσταση που γίνεται ακόμα πιο δύσκολη αφού η βίαιη βιομηχανοποίηση και αστικοποίηση των τελευταίων δεκαετιών έχουν ήδη καταστρέψει περίπου 8 εκατ. εκτάρια χωραφιών, ενώ η κλιματική αλλαγή έχει προκαλέσει σημαντική ερημοποίηση. Η Κίνα έχει υπογράψει τριάντα συμφωνίες με κυβερνήσεις που της παραχώρησαν γη.

Η Νότια Κορέα ελέγχει στο εξωτερικό καλλιεργήσιμη γη έκτασης μεγαλύτερης από τη δική της. Το Νοέμβριο του 2008, ο κορεατικός όμιλος Daewoo υπέγραψε σκανδαλώδη συμφωνία με την κυβέρνηση του Μαρκ Ραβαλομανάνα - πρώην διευθυντή της Tiko, κολοσσού στον αγροδιατροφικό τομέα, ο οποίος έγινε πρόεδρος της Μαδαγασκάρης - για την ενοικίαση 1,3 εκατ. εκταρίων, δηλαδή της μισής γόνιμης γης του νησιού.

Οι νοτιοκορεατικές αρχές αγόρασαν και 21.000 εκτάρια στην Αργεντινή. Περίπου 10% της έκτασης της λατινοαμερικανικής χώρας -όσο είναι η Ιταλία- ανήκει σε ξένους επενδυτές. Ο μεγαλύτερος είναι ο ιταλικός όμιλος Benetton, που κατέχει 900.000 εκτάρια, τα οποία τον ανέδειξαν στο μεγαλύτερο ιδιώτη παραγωγό μαλλιού στον κόσμο.

Ηπαραχώρηση γης σε ξένες χώρες μεταφράζεται από την εκδίωξη των μικροκαλλιεργητών και την άνοδο της τιμής, γεγονός που επηρεάζει τους ακτήμονες αγρότες. Χωρίς να ξεχνάμε την αποδάσωση, αφού ένα εκτάριο δάσους αντιστοιχεί σε κέρδος 4.000-5.000 ευρώ το χρόνο εάν φυτέψουμε φοίνικες που παράγουν λάδι, 10-15 φορές περισσότερα απ' ό,τι η εκμετάλλευση του ξύλου1. Είναι ένας από τους λόγους που εξηγούν την εξαφάνιση των δασών της Αμαζονίας, του Κονγκό και του Βόρνεο.

Οι πρακτικές της «ληστείας» των γόνιμων γαιών αποτελεί μία απεχθή επιστροφή στις αποικιοκρατικές πρακτικές, και μια βραδυφλεγή βόμβα2. Γιατί ο πειρασμός των κρατών-αγοραστών είναι να καταληστέψουν τους φυσικούς πόρους με βραχυπρόθεσμη οπτική...

Ωστόσο η αντίσταση οργανώνεται. Τον περασμένο Ιανουάριο στη Μαδαγασκάρη, ο πρόεδρος Μαρκ Ραβαλομανάνα κατηγορήθηκε ότι ξεπουλάει τη χώρα και το σχέδιο ενοικίασης γαιών στην κορεατική Daewoo καταγγέλθηκε. «Για τους Μαλγκάς, στους οποίους ανήκει "η γη των προγόνων τους", η παραχώρηση στους Κορεάτες είναι υπέρτατη προδοσία των θείων κι ακόμα χειρότερα αφού ο Ραβαλομανάνα έκρυψε την υπόθεση από τον πληθυσμό»3. Το νησί ξεσηκώθηκε και ο απολογισμός είναι 68 νεκροί.

Στο Πακιστάν, οι χωρικοί κινητοποιούνται ενάντια στην υποχρεωτική μετακίνηση χωριών στο Παντζάμπ, εξαιτίας της αγοράς της γης από το Κατάρ. Η Παραγουάη ψήφισε νόμο που απαγορεύει την πώληση εκτάσεων σε ξένους. Η Ουρουγουάη και η Βραζιλία σκέφτονται να κάνουν το ίδιο. Η αγροτική νεοαποικιοκρατία πολλαπλασιάζει τους κινδύνους της εξαθλίωσης των χωρικών, των ακραίων κοινωνικών εντάσεων και της αστικής βίας. Η γη είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο θέμα, και το να αγγίξεις ένα τέτοιο σύμβολο μπορεί να έχει άσχημη κατάληξη.

1. «Le Nouvel Observateur», Παρίσι, 23-12-2008.

2. «Le Monde,» Παρίσι, 23-11-2008.

3. Jean-Luc Raharimanana, «Les raisons de la colere contre le president malgache », Rue 89 (www.rue89.com), Παρίσι.



ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 22/02/2009

Δευτέρα 16 Ιουνίου 2008

ΤΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΑΓΟΡΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

The Guardian / Η Καθημερινή


http://www.illustrators.net/gothard/images/globalization.jpg

H αλματώδης αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού δεν σημαίνει απλά ότι πρέπει να σιτιστούν περισσότεροι άνθρωποι. Ταυτόχρονα προμηνύει τη μεταβολή των διατροφικών επιλογών ανά την υφήλιο καθώς τα αναπτυσσόμενα κράτη γίνονται όλο και πιο πλούσια. Ενώ η ζήτηση τροφίμων αυξάνεται σε όλο τον κόσμο, η προσφορά προσπαθεί να ανταποκριθεί στις διαρκώς μεταβαλλόμενες απαιτήσεις, κάτι που πιθανώς θα έχει καταστροφικές συνέπειες για κάθε κράτος. Εάν δεν ληφθούν άμεσα τα απαραίτητα μέτρα, οι φτωχοί του κόσμου θα υποφέρουν ακόμα περισσότερο από ό,τι σήμερα. Για να γίνει πιο εύκολα κατανοητή η σημασία των αλλαγών σε Ε.Ε. και Βρετανία, το Βασιλικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων ανέπτυξε τέσσερα σενάρια που ενδεχομένως να επικρατήσουν μελλοντικά όσον αφορά την παγκόσμια προσφορά τροφίμων.

1. Στιγμιαίο φαινόμενο: Η αύξηση των τιμών πυροδοτεί αύξηση των επενδύσεων στην παραγωγή. Σε 2-3 χρόνια αποκαθίσταται η παγκόσμια παραγωγή χάρη στις ευνοϊκές καιρικές συνθήκες. Καθώς μειώνεται η τιμή του πετρελαίου και βελτιώνονται οι γεωπολιτικές συνθήκες, οι τιμές των τροφίμων μπορεί να υποχωρούν αλλά παραμένουν ευμετάβλητες. Αυτό το σενάριο υποδεικνύει πόσο θα πρέπει να μεταβληθούν ευνοϊκά οι παράγοντες που καθορίζουν τις τιμές ώστε να πέσουν στα «γνώριμα» επίπεδα.

2. Διατροφικός πληθωρισμός: Αυξάνεται η ζήτηση τροφίμων παγκοσμίως με ρυθμούς που ξεπερνούν την παραγωγή. Επενδύσεις στην τεχνολογία που βοηθούν την παραγωγή των διατροφικών ειδών εξασφαλίζουν την κάλυψη των αναγκών, αλλά το ποσοστό του προσωπικού εισοδήματος που δαπανάται στην αγορά τροφίμων μειώνεται. Η οικονομική λογική που διέπει αυτό το σενάριο αποτελεί θέμα συζήτησης μεταξύ επενδυτών. Η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε μία περίοδο ύφεσης και φυσιολογικά έπρεπε να μειώνονται οι τιμές των αγαθών εξαιτίας του αναμενόμενου περιορισμού της οικονομικής δραστηριότητας – κι όμως θα παραμένουν υψηλές. Η διατήρηση του πληθωρισμού στις τιμές των τροφίμων θα επιφέρει σειρά προκλήσεων, ενώ όλοι οι τομείς θα δυσκολευτούν να υπολογίσουν τις απαραίτητες επενδύσεις που απαιτούνται ώστε να ανταποκριθούν στην αναγκαία αύξηση της παραγωγής.

3. Στη Νέα Εποχή: Η επιδείνωση της κλιματικής μεταβολής και η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου διατηρεί τις τιμές των τροφίμων σε πολύ υψηλά επίπεδα. Μειώνεται η κατά κεφαλήν παραγωγή. Είναι πλέον αναπόφευκτη η μεταβολή στην παραγωγή τροφίμων και όχι μόνο. Το νέο σενάριο απαιτεί την ανάπτυξη νέων αρχών προσφοράς, τη χάραξη νέων πολιτικών και τη δημιουργία καινούργιων δομών που θα στοχεύουν στην τεχνολογική εξέλιξη και καινοτομία. Η προώθηση σημαντικών αγροτικών επενδύσεων προκαλεί ανησυχία. Για να επιτευχθεί αύξηση της παραγωγής θα πρέπει να μεταβληθούν άρδην τα υπάρχοντα πρότυπα παραγωγής ειδών διατροφής, όπως, εξάλλου, και της παράδοσής τους. Οι νέες συνθήκες θα απαιτούν τη δημιουργία διαφορετικών μοντέλων ανταγωνισμού στη βιομηχανία, τέτοιων ώστε να επιτρέπουν την κατάκτηση της πρωτοκαθεδρίας στην αγορά, κάτι που θα επιτυγχάνεται με την υιοθεσία οικολογικών προγραμμάτων όπως και προγραμμάτων κοινωνικής ευθύνης.

4. Διατροφική κρίση: Εμφανίζονται σημαντικές ελλείψεις σε τρόφιμα εξαιτίας των νέων ασθενειών σε καλλιέργειες και ζώα. Αυτό προκαλεί σοκ στην κοινή γνώμη και πανικό στους πολιτικούς. Μοναδικός στόχος, ακόμα και στον ανεπτυγμένο κόσμο, είναι να μην πεινάσει ο κόσμος. Με τις τιμές να εκτινάσσονται στα ύψη η αντιμετώπιση της κρίσης προκαλεί ένα νέο και μη δοκιμασμένο μοντέλο προσφοράς. Η επιλογή και οι αγορές με βάση την αξία δεν αποτελούν άμεση προτεραιότητα του καταναλωτικού κοινού. Η επιτυχία ή αποτυχία των επιχειρήσεων θα βασίζεται αποκλειστικά στην ικανότητά τους να εξασφαλίσουν προμήθειες και στη δύναμη των εμπορικών τους συμμαχιών. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να λάβουν πολύ δύσκολες αποφάσεις σχετικά με το πότε αλλά και με το «πόσο» θα πρέπει να επέμβουν.