Κυριακή 22 Φεβρουαρίου 2009

Αγροτική νεοαποικιοκρατία

  • Του IGNACIO RAMONET
Μία από τις μεγαλύτερες μάχες του 21ου αιώνα θα είναι εκείνη της διατροφής. Πολλές χώρες εισαγωγείς διατροφικών αγαθών χτυπήθηκαν τον τελευταίο καιρό από την κρίση και την άνοδο των τιμών. Οι πλούσιες άντεξαν καλύτερα, αλλά ανησύχησαν από τον προστατευτισμό των παραγωγών χωρών, οι οποίες, από την άνοιξη του 2008, πήραν μέτρα περιορισμού των εξαγωγών τους. Από τότε, οι χώρες που δεν έχουν αρκετές γεωργικές πηγές και νερό, αλλά διαθέτουν χρήματα, αποφάσισαν να ελέγξουν τις σοδειές, αγοράζοντας μεγάλες αγροτικές εκτάσεις στο εξωτερικό.

Την ίδια ώρα, οι επενδυτές ξεκίνησαν ν' αγοράζουν σε ολόκληρο τον κόσμο αγροτικές εκτάσεις για κερδοσκοπία, πεπεισμένοι ότι η διατροφή θα είναι ο μαύρος χρυσός του μέλλοντος. Υπολογίζουν δε ότι μέχρι το 2050 η παραγωγή των διατροφικών ειδών πρέπει να διπλασιαστεί για να ικανοποιήσει την παγκόσμια ζήτηση.

Ο σουηδικός όμιλος Black Earth Farming απέκτησε 330.000 εκτάρια στη Ρωσία, ενώ το ρωσικό hedge fund, Renaissance Capital επένδυσε σε έκταση στην Ουκρανία, όπου ο βρετανικός όμιλος Landkom αγόρασε 100.000 εκτάρια σιτοβολώνα. Η αμερικανική τράπεζα Morgan Stanley αγόρασε χιλιάδες εκτάρια στη Βραζιλία, μια χώρα όπου βρίσκεται ήδη εγκατεστημένος ο γαλλικός αγροδιατροφικός όμιλος Louis Dreyfus, με στόχο την καλλιέργεια ζαχαροκάλαμου και την κατασκευή διυλιστηρίων παραγωγής αιθανόλης.

Σ' αυτόν τον αγώνα δρόμου ανάμεσα σε κράτη και κερδοσκόπους για την αγορά γόνιμων εδαφών κερδίζουν τα κράτη, αφού διαθέτουν το κίνητρο της γεωπολιτικής. Ιδίως τα έθνη που κατέχουν τα μεγαλύτερα αποθέματα συναλλάγματος ή πετροδολαρίων. Ετσι, συνολικά 8 εκατ. εκτάρια αγοράστηκαν ή ενοικιάστηκαν πρόσφατα. Ολόκληρες περιοχές με χαμηλή δημογραφική πυκνότητα, των οποίων οι κυβερνήτες δέχτηκαν να παραχωρήσουν ένα μέρος της εθνικής τους κυριαρχίας, πέρασαν υπό τον έλεγχο ξένων δυνάμεων.

Σχεδόν χωρίς καλλιεργήσιμη γη και γλυκό νερό, οι χώρες του Κόλπου ήταν οι πρώτες που μπήκαν στην κούρσα. Το Κουβέιτ, το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία ψάχνουν αγροτικές ιδιοκτησίες παντού στον κόσμο. «Εχουμε τα χρήματα, έχουν τη γη», εξηγούν οι αρχές τους.

Ωστόσο, ο πιο φανατικός αγοραστής είναι η Κίνα, η οποία πρέπει να θρέψει 1,4 δισ. κατοίκους, δηλαδή το 22% του παγκόσμιου πληθυσμού, και διαθέτει μόνο το 7% των γόνιμων εδαφών του πλανήτη. Μία κατάσταση που γίνεται ακόμα πιο δύσκολη αφού η βίαιη βιομηχανοποίηση και αστικοποίηση των τελευταίων δεκαετιών έχουν ήδη καταστρέψει περίπου 8 εκατ. εκτάρια χωραφιών, ενώ η κλιματική αλλαγή έχει προκαλέσει σημαντική ερημοποίηση. Η Κίνα έχει υπογράψει τριάντα συμφωνίες με κυβερνήσεις που της παραχώρησαν γη.

Η Νότια Κορέα ελέγχει στο εξωτερικό καλλιεργήσιμη γη έκτασης μεγαλύτερης από τη δική της. Το Νοέμβριο του 2008, ο κορεατικός όμιλος Daewoo υπέγραψε σκανδαλώδη συμφωνία με την κυβέρνηση του Μαρκ Ραβαλομανάνα - πρώην διευθυντή της Tiko, κολοσσού στον αγροδιατροφικό τομέα, ο οποίος έγινε πρόεδρος της Μαδαγασκάρης - για την ενοικίαση 1,3 εκατ. εκταρίων, δηλαδή της μισής γόνιμης γης του νησιού.

Οι νοτιοκορεατικές αρχές αγόρασαν και 21.000 εκτάρια στην Αργεντινή. Περίπου 10% της έκτασης της λατινοαμερικανικής χώρας -όσο είναι η Ιταλία- ανήκει σε ξένους επενδυτές. Ο μεγαλύτερος είναι ο ιταλικός όμιλος Benetton, που κατέχει 900.000 εκτάρια, τα οποία τον ανέδειξαν στο μεγαλύτερο ιδιώτη παραγωγό μαλλιού στον κόσμο.

Ηπαραχώρηση γης σε ξένες χώρες μεταφράζεται από την εκδίωξη των μικροκαλλιεργητών και την άνοδο της τιμής, γεγονός που επηρεάζει τους ακτήμονες αγρότες. Χωρίς να ξεχνάμε την αποδάσωση, αφού ένα εκτάριο δάσους αντιστοιχεί σε κέρδος 4.000-5.000 ευρώ το χρόνο εάν φυτέψουμε φοίνικες που παράγουν λάδι, 10-15 φορές περισσότερα απ' ό,τι η εκμετάλλευση του ξύλου1. Είναι ένας από τους λόγους που εξηγούν την εξαφάνιση των δασών της Αμαζονίας, του Κονγκό και του Βόρνεο.

Οι πρακτικές της «ληστείας» των γόνιμων γαιών αποτελεί μία απεχθή επιστροφή στις αποικιοκρατικές πρακτικές, και μια βραδυφλεγή βόμβα2. Γιατί ο πειρασμός των κρατών-αγοραστών είναι να καταληστέψουν τους φυσικούς πόρους με βραχυπρόθεσμη οπτική...

Ωστόσο η αντίσταση οργανώνεται. Τον περασμένο Ιανουάριο στη Μαδαγασκάρη, ο πρόεδρος Μαρκ Ραβαλομανάνα κατηγορήθηκε ότι ξεπουλάει τη χώρα και το σχέδιο ενοικίασης γαιών στην κορεατική Daewoo καταγγέλθηκε. «Για τους Μαλγκάς, στους οποίους ανήκει "η γη των προγόνων τους", η παραχώρηση στους Κορεάτες είναι υπέρτατη προδοσία των θείων κι ακόμα χειρότερα αφού ο Ραβαλομανάνα έκρυψε την υπόθεση από τον πληθυσμό»3. Το νησί ξεσηκώθηκε και ο απολογισμός είναι 68 νεκροί.

Στο Πακιστάν, οι χωρικοί κινητοποιούνται ενάντια στην υποχρεωτική μετακίνηση χωριών στο Παντζάμπ, εξαιτίας της αγοράς της γης από το Κατάρ. Η Παραγουάη ψήφισε νόμο που απαγορεύει την πώληση εκτάσεων σε ξένους. Η Ουρουγουάη και η Βραζιλία σκέφτονται να κάνουν το ίδιο. Η αγροτική νεοαποικιοκρατία πολλαπλασιάζει τους κινδύνους της εξαθλίωσης των χωρικών, των ακραίων κοινωνικών εντάσεων και της αστικής βίας. Η γη είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο θέμα, και το να αγγίξεις ένα τέτοιο σύμβολο μπορεί να έχει άσχημη κατάληξη.

1. «Le Nouvel Observateur», Παρίσι, 23-12-2008.

2. «Le Monde,» Παρίσι, 23-11-2008.

3. Jean-Luc Raharimanana, «Les raisons de la colere contre le president malgache », Rue 89 (www.rue89.com), Παρίσι.



ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 22/02/2009

Παρασκευή 20 Φεβρουαρίου 2009

Ο Δαρβίνος ήταν «λίγο αυτιστικός» και «εμπνευσμένος από το βουδισμό»




Ο Κάρολος Δαρβίνος σε μια από τις τελευταίες φωτογραφίες του το 1878

Αινιγματική μεγαλοφυία

ΤΟ ΒΗΜΑ, Παρασκευή 20 Φεβρουαρίου 2009

Διακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Δαρβίνου, η ιστορική προσωπικότητα συνεχίζει να εμπνέει θεωρίες: Ένας κορυφαίος ψυχίατρος προτείνει τώρα την ιδέα ότι ο Δαρβίνος ήταν αυτιστικός, ενώ ένας άλλος ψυχολόγος αναγνωρίζει στο έργο του επιρροές από το Βουδισμό.

Ο καθηγητής Ψυχιατρικής Μάικλ Φιτζέραλντ του Κολεγίου Τρίνιτι του Δουβλίνου ανακοίνωσε στο ετήσιο συνέδριο του Βασιλικού Κολεγίου Ψυχιάτρων ότι ο Δαρβίνος πιθανότατα έπασχε από το σύνδρομο του Ασπεργκερ, μια αυτιστική διαταραχή που σχετίζεται με τη δημιουργικότητα και την πρωτοτυπία.

Πολλοί από τους πάσχοντες αναπτύσσουν πάθος για τις λεπτομέρειες, στις οποίες εστιάζουν την προσοχή τους για ώρες, ενώ παράλληλα συναντά δυσκολίες στις κοινωνικές σχέσεις. Ο Δαρβίνος φαίνεται πως όντως εκδήλωνε και τα δύο αυτά χαρακτηριστικά (ανάλογες υποθέσεις έχουν διατυπωθεί για τον Αϊνστάιν).

Σύμφωνα με τον Φιτζέραλντ, αναφέρει η Daily Telegraph, το σύνδρομο του Ασπεργκερ έδωσε στο Δαρβίνο την ικανότητα να υπερ-εστιάζει την προσοχή του, να έχει υπερβολική επιμονή και υπομονή, να παρατηρεί τρομερές λεπτομέρειες που οι περισσότεροι άνθρωποι προσπερνούν, να εμφανίζει υπερενεργητικότητα και αφοσίωση στο έργο του και, παράλληλα, να διαθέτει ανεξαρτησία πνεύματος, ένας κρίσιμος παράγοντας στις πραγματικά πρωτότυπες έρευνες.

Ο Δαρβίνος ήταν μοναχικό παιδί -όπως τα περισσότερα παιδιά με σύνδρομο Ασπεργκερ- και στην ενήλικη ζωή του διατήρησε μια συναισθηματική ανωριμότητα και έναν φόβο να ανοιχτεί στους άλλους. Απέφευγε τις παρέες, έκανε μεγάλες μοναχικές βόλτες (κάθε μέρα στην ίδια ακριβώς διαδρομή), έγραφε -σχεδόν ψυχαναγκαστικά- άπειρες επιστολές και ήταν μανιώδης συλλέκτης.

Σύμφωνα με τον ψυχίατρο, ο Δαρβίνος είχε επίσης εξαιρετική οπτική φαντασία.

  • Επιρροή από το Θιβέτ;

Ένας άλλος ψυχολόγος, ο Πόλ Έκμαν, αναγνωρισμένη αυθεντία στην ανάλυση των συναισθημάτων και των ανθρώπινων εκφράσεων, δήλωσε στο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Ένωσης για την Προώθηση της Επιστήμης ότι η ηθική φιλοσοφία του Δαρβίνου πιθανότατα είχε εμπνευστεί από τα κείμενα του θιβετιανού βουδισμού.

Όπως είπε, υπάρχουν τρομερές ομοιότητες ανάμεσα στις απόψεις του Δαρβίνου για τη συμπόνια, τον αλτρουισμό και την ηθική, με τις διδασκαλίες του θιβετιανού βουδισμού.

Ο Δαρβίνος πίστευε ότι η συμπόνια προς τα άλλα όντα -κεντρική διδασκαλία στο βουδισμό- είναι η υψηλότερη ηθική αξία, κάτι που τον έκανε να απεχθάνεται την εκμετάλλευση των σκλάβων.

Σύμφωνα με τον Έκμαν, το λιγότερο γνωστό βιβλίο του Δαρβίνου Η Έκφραση του Συναισθήματος στον Ανθρωπο και τα Ζώα συμφωνεί απόλυτα με τις βουδιστικές θέσεις, και μάλιστα κάνει χρήση των ίδιων σχεδόν εκφράσεων.

Όπως αναφέρουν οι Times και ο Independent, o Έκμαν δεν απέκλεισε να πρόκειται για σύμπτωση, θεωρεί όμως πιθανότερο ο Δαρβίνος να γνώριζε αρκετά για το θιβετιανό βουδισμό: Ο στενός του φίλος Τζόζεφ Χούκερ είχε ταξιδέψει στο Θιβέτ το 1847 για επιστημονικές παρατηρήσεις στην τοπική χλωρίδα, ενώ και η γυναίκα του Δαρβίνου Έμμα είχε αποδεδειγμένα γοητευτεί από το βουδισμό, σε σημείο που φώναζε τον ασυνήθιστα ήρεμο εγγονό της «μεγάλο λάμα».

Ο σημερινός Δαλάι Λάμα, αναφέρει ο Έκμαν που υποστηρίζει ότι είναι προσωπικός του φίλος, εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ από τις σχεδόν απόλυτα ταυτόσημες λεκτικές διατυπώσεις μεταξύ της θρησκείας του και των ιδεών του Δαρβίνου, που δήλωσε αμέσως: «Τώρα μπορώ να αποκαλέσω τον εαυτό μου δαρβινιστή!».

Πέμπτη 19 Φεβρουαρίου 2009

Δαρβίνος; Ποιός Δαρβίνος; Σχεδόν οι μισοί Έλληνες αμφισβητούν τη θεωρία της εξέλιξης των ειδών

  • ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Καρολίνα Παπακώστα

  • ΤΑ ΝΕΑ: Πέμπτη 19 Φεβρουαρίου 2009


Πολλοί άνθρωποι στον πλανήτη συνεχίζουν να αρνούνται την εξελικτική θεωρία - παρ΄ ότι το 2009 έχει κηρυχθεί «έτος Δαρβίνου»- με τους Έλληνες να είναι ανάμεσα στους πρώτους αμφισβητίες.

«Η εγκύκλιος παιδεία των συμπολιτών μας έπασχε ανέκαθεν, και με δεδομένο την ελάχιστη βιολογία που διδάσκονται, σε συνδυασμό με την υπέρμετρη διδασκαλία των θρησκευτικών, θα μου προκαλούσε εντύπωση το αντίθετο- να ήμασταν δηλαδή έτοιμοι να αποκηρύξουμε τη δημιουργία της φύσης με τη βιβλική της έκδοση ή και με τη “μοντέρνα” λογική της, δηλαδή αυτή του νοήμονος σχεδιασμού», δηλώνει στα «ΝΕΑ» ο κ. Χρήστος Λούης, πρόεδρος του Τμήματος Βιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Η επιστημονική κοινότητα έχει αποδεχθεί την ορθότητα και τη σημασία του Δαρβίνου στην κατανόηση του κόσμου, η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία ανακοίνωσε πως είναι συμβατή με τη χριστιανική πίστη και η Αγγλικανική του... ζήτησε συγγνώμη. Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν έχει πάρει επισήμως
ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΙΣ ΗΠΑ
Η Ελλάδα ξεπερνά σε επίπεδα αποδοχής της εξελικτικής θεωρίας μόνο τις ΗΠΑ και την Τουρκία
θέση- και σύμφωνα με διεθνή έρευνα, που έγινε το 2006 για το περιοδικό «Νew Scientist», σχεδόν οι μισοί Έλληνες αμφισβητούν ακόμη τον Δαρβίνο.

Από τους ερωτηθέντες μόνο το 54% συμφωνεί με την εξελικτική θεωρία, ενώ 150 χρόνια μετά την πρώτη έκδοση της «Καταγωγής των Ειδών» ένα ποσοστό 29% υποστηρίζει ότι δεν είχε δίκιο και το υπόλοιπο 18% δηλώνει ότι δεν γνωρίζει. Χαρακτηριστικό είναι μάλιστα ότι από τις 19 χώρες όπου διεξήχθη η έρευνα, η Ελλάδα ξεπερνά σε επίπεδα αποδοχής της εξελικτικής θεωρίας μόνο τις ΗΠΑ- όπου είναι γνωστή η διαμάχη της εξέλιξης με τον «ευφυή σχεδιασμό», σύμφωνα με τον οποίο κάποια ανώτερη μορφή νοημοσύνης κινεί τα νήματα στο Σύμπαν- και τη γειτονική Τουρκία.
  • Άγνοια και σύγχυση
Για τον κ. Λούη το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της «σχέσης» των Ελλήνων με τον Κάρολο Δαρβίνο είναι ότι, όπως φαίνεται, το πρόβλημα δεν είναι πως δεν τον αποδέχονται- όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες- αλλά ότι δεν γνωρίζουν τι πρέσβευε. Για την άγνοια και τη σύγχυση που επικρατεί η εξήγηση σύμφωνα με την κ. Λουκία Πρίνου, βιολόγο- εκπαιδευτικό και διδάκτορα του Πανεπιστημίου Αθηνών, είναι απλή: «Όλοι οι μαθητές που τέλειωσαν το σχολείο πριν από το 1999 και δεν φοιτούσαν στη Β΄ Δέσμη δεν διδάχθηκανποτέ τη θεωρία της εξέλιξης του ανθρώπου. Αλλά και μετά το 2000κανένας μαθητής του λυκείου δεν διδάσκεται όχι μόνο την εξέλιξη του ανθρώπου αλλά γενικά την εξελικτική θεωρία». Ο κ. Αντώνης Γεωργούλας, αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, επισημαίνει ότι: «Δεν είναι σε θέση όλοι να ελέγξουν τη θεωρία της εξέλιξης. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι δεν έχουν ή ότι δεν πρέπει να έχουν γνώμη. Η γνώμη όμως αυτή δεν είναι γνώση επειδή διαμορφώνεται από εξω-επιστημονικούς παράγοντες, οι οποίοι ξεπερνούν τη θεωρία και το φάσμα των γεγονότων στα οποία αναφέρεται και στα οποία στηρίζεται».

Όσον αφορά την απάντηση στο ερώτημα γιατί ο Δαρβίνος συνεχίζει να προκαλεί συγκρούσεις και αμφισβητείται από μεγάλα κομμάτια της κοινωνίας, υποστηρίζει ότι «η απάντηση μπορεί να είναι ή απλοϊκή, δηλαδή τα θρησκευτικά αισθήματα κάποιου ή πιο σύνθετη, για παράδειγμα η έλλειψη ειδικής παιδείας ή- πιο πιθανό- ο συνδυασμός και των δύο. Δυστυχώς, όλα αυτά δύσκολα θα εξαλειφθούν από την ελληνική κοινωνία», υποστηρίζει ο κ. Λούης.


«Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν καταδίκασε ποτέ τις απόψεις του»

ΣΤΙΣ «ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ» που έχουν διατυπωθεί για τον ρόλο που διαδραμάτισε η Εκκλησία στην αμφισβήτηση της Θεωρίας της Εξέλιξης, ο αρχιμανδρίτης Τιμόθεος Άνθης, γραμματέας της Συνοδικής Επιτροπής Τύπου, Δημοσίων Σχέσεων και Διαφωτίσεως της Εκκλησίας της Ελλάδος, δηλώνει: «Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν καταδίκασε ποτέ τις απόψεις του Δαρβίνου.

Γνωρίζει την εξέλιξη, αυτή που ο άνθρωπος γνωρίζει προκειμένου να οδηγηθεί στην τελείωσή του. Άλλωστε ο μόνος τέλειος άνθρωπος που ήρθε στη Γη ήταν ο Χριστός». Συμπληρώνει δε ότι «η εξέλιξη δεν γίνεται σε μια μέρα. Καθεμία από τις έξι ημέρες που αναφέρονται στη Γένεση ότι χρειάστηκαν για τη δημιουργία του κόσμου ισοδυναμεί με 1.000 χρόνια. Ουσιαστικά αυτό που καθορίζεται είναι η βούληση του Κυρίου να δημιουργήσει τον κόσμο, όχι ο χρόνος που χρειάστηκε».

Για τον πατέρα Τιμόθεο, «δεν μπορούμε να απομακρυνθούμε από καμία επιστημονική θεωρία. Μπορούμε να τη σκεφθούμε, να την κρίνουμε αλλά όχι να την απορρίψουμε. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο Θεός έδωσε τη λογική στον άνθρωπο και δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι έβαλε στο μυαλό τού καθενός με σκοπό να το αποκαλύψει στους υπόλοιπους». Ακόμη και στην ιδέα ότι ο άνθρωπος κατάγεται από τον πίθηκο, η οποία προκάλεσε μεγάλες αντιδράσεις στη θρησκευτική κοινότητα παγκοσμίως, αφού ήταν αντίθετη με τη δημιουργία του ανθρώπου κατ΄ εικόνα και καθ΄ ομοίωσιν, ο αρχιμανδρίτης δηλώνει με απλά λόγια: «Μα ήταν φυσικό ο άνθρωπος, ο οποίος παλαιότερα ζούσε εκτεθειμένος στο φυσικό περιβάλλον, να είχε τρίχες για να προστατευθεί από το κρύο. Όταν η Εκκλησία κάνει λόγο για κατ΄ εικόνα και καθ΄ ομοίωσιν, εννοεί ότι ο Θεός έδωσε στον άνθρωπο τέσσερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποίησαν από τα υπόλοιπα πλάσματα, το κοινωνικό, το κυριαρχικό, το λογικό και το αυτεξούσιο».
  • Αντιστροφή της φυσικής ιστορίας
Ο κ. Γεωργούλας υπογραμμίζει ότι «η επιφυλακτική στάση πολιτών του οικονομικά προηγμένου κόσμου- και προφανώς των Ελλήνων- οφείλεται σε παράγοντες που δεν αφορούν την ίδια την επιστημονική θεωρία, αλλά σχετίζονται με τις κοινωνικές της καταχρήσεις. Οφείλεται επίσης στο ότι δεν είναι γνωστή η ανθρωπολογική θεωρία του Δαρβίνου. Στα τελευταία κεφάλαια του έργου δείχνει ότι η ανθρωπολογία και η ανθρώπινη ιστορία αποτελούν την αντιστροφή της φυσικής ιστορίας, όπου επικρατούν οι δυνατότεροι οργανισμοί. Η ανθρώπινη κοινωνία δημιουργείται όταν ένα από τα πρωτεύοντα θηλαστικά, για λόγους που προφανώς απορρέουν από τον μηχανισμό της επιλογήςπροσαρμογής, δημιουργεί συστήματα προστασίας των αδύνατων μελών της ομάδας. Η ιστορία λοιπόν της ανθρωπότητας και της κοινωνίας αρχίζει ως η τρόπον τινά αντιστροφή της φυσικής ιστορίας».
Η εξέλιξη του ανθρώπου, βάσει της θεωρίας του Δαρβίνου, σε έκθεση που εγκαινιάστηκε στη Λισσαβόνα και διαρκεί έως το Μάιο

Πολλοί άνθρωποι στον πλανήτη συνεχίζουν να αρνούνται την εξελικτική θεωρία -παρ' ότι το 2009 έχει κηρυχθεί «έτος Δαρβίνου»- με τους Έλληνες να είναι ανάμεσα στους πρώτους αμφισβητίες. Αυτή η άρνηση αποδίδεται σε έλλειψη παιδείας ή θρησκευτικούς παράγοντες. Πάντως, η Εκκλησία δηλώνει ότι θεωρεί την εξελικτική θεωρία συμβατή με τη χριστιανική πίστη.

«Η εγκύκλιος παιδεία των συμπολιτών μας έπασχε ανέκαθεν, και με δεδομένο την ελάχιστη βιολογία που διδάσκονται, σε συνδυασμό με την υπέρμετρη διδασκαλία των θρησκευτικών, θα μου προκαλούσε εντύπωση το αντίθετο - να ήμασταν δηλαδή έτοιμοι να αποκηρύξουμε τη δημιουργία της φύσης με τη βιβλική της έκδοση ή και με τη 'μοντέρνα' λογική της, δηλαδή αυτή του νοήμονος σχεδιασμού», δηλώνει στην εφημερίδα Τα Νέα ο κ. Χρήστος Λούης, πρόεδρος του Τμήματος Βιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Για τον κ. Λούη το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της «σχέσης» των Ελλήνων με τον Κάρολο Δαρβίνο είναι ότι, όπως φαίνεται, το πρόβλημα δεν είναι πως δεν τον αποδέχονται -όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες- αλλά ότι δεν γνωρίζουν τι πρέσβευε.

Για την άγνοια και τη σύγχυση που επικρατεί η εξήγηση σύμφωνα με την Λουκία Πρίνου, βιολόγο - εκπαιδευτικό και διδάκτορα του Πανεπιστημίου Αθηνών, είναι απλή: «Όλοι οι μαθητές που τέλειωσαν το σχολείο πριν από το 1999 και δεν φοιτούσαν στη Β' Δέσμη δεν διδάχθηκαν ποτέ τη θεωρία της εξέλιξης του ανθρώπου. Αλλά και μετά το 2000 κανένας μαθητής του λυκείου δεν διδάσκεται όχι μόνο την εξέλιξη του ανθρώπου αλλά γενικά την εξελικτική θεωρία».

Σύμφωνα με διεθνή έρευνα, που έγινε το 2006 για το περιοδικό «Νew Scientist», σχεδόν οι μισοί Έλληνες αμφισβητούν ακόμη τον Δαρβίνο.

Από τους ερωτηθέντες μόνο το 54% συμφωνεί με την εξελικτική θεωρία, ενώ 150 χρόνια μετά την πρώτη έκδοση της «Καταγωγής των Ειδών» ένα ποσοστό 29% υποστηρίζει ότι δεν είχε δίκιο και το υπόλοιπο 18% δηλώνει ότι δεν γνωρίζει.

Ενδεικτικό είναι ότι από τις 19 χώρες όπου διεξήχθη η έρευνα, η Ελλάδα ξεπερνά σε επίπεδα αποδοχής της εξελικτικής θεωρίας μόνο τις ΗΠΑ -όπου είναι γνωστή η διαμάχη της εξέλιξης με τον «ευφυή σχεδιασμό», σύμφωνα με τον οποίο κάποια ανώτερη μορφή νοημοσύνης κινεί τα νήματα στο Σύμπαν- και τη γειτονική Τουρκία.

Η επιστημονική κοινότητα έχει αποδεχθεί την ορθότητα και τη σημασία του Δαρβίνου στην κατανόηση του κόσμου, η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία ανακοίνωσε πως είναι συμβατή με τη χριστιανική πίστη και η Αγγλικανική του ζήτησε συγγνώμη.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν έχει πάρει επισήμως θέση, αν και ο αρχιμανδρίτης Τιμόθεος Άνθης, γραμματέας της Συνοδικής Επιτροπής Τύπου, Δημοσίων Σχέσεων και Διαφωτίσεως της Εκκλησίας της Ελλάδος, δηλώνει: «Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν καταδίκασε ποτέ τις απόψεις του Δαρβίνου. Γνωρίζει την εξέλιξη, αυτή που ο άνθρωπος γνωρίζει προκειμένου να οδηγηθεί στην τελείωσή του. Άλλωστε ο μόνος τέλειος άνθρωπος που ήρθε στη Γη ήταν ο Χριστός».

Συμπληρώνει δε ότι «η εξέλιξη δεν γίνεται σε μια μέρα. Καθεμία από τις έξι ημέρες που αναφέρονται στη Γένεση ότι χρειάστηκαν για τη δημιουργία του κόσμου ισοδυναμεί με 1.000 χρόνια. Ουσιαστικά αυτό που καθορίζεται είναι η βούληση του Κυρίου να δημιουργήσει τον κόσμο, όχι ο χρόνος που χρειάστηκε».

Ακόμη και στην ιδέα ότι ο άνθρωπος κατάγεται από τον πίθηκο, η οποία προκάλεσε μεγάλες αντιδράσεις στη θρησκευτική κοινότητα παγκοσμίως, αφού ήταν αντίθετη με τη δημιουργία του ανθρώπου κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν, ο αρχιμανδρίτης δηλώνει με απλά λόγια: «Μα ήταν φυσικό ο άνθρωπος, ο οποίος παλαιότερα ζούσε εκτεθειμένος στο φυσικό περιβάλλον, να είχε τρίχες για να προστατευθεί από το κρύο. Όταν η Εκκλησία κάνει λόγο για κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν, εννοεί ότι ο Θεός έδωσε στον άνθρωπο τέσσερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποίησαν από τα υπόλοιπα πλάσματα, το κοινωνικό, το κυριαρχικό, το λογικό και το αυτεξούσιο».

Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου 2009

Γράμμα στον Κάρολο Δαρβίνο

Σειρά γραμματοσήμων που εξέδωσαν τα Βρετανικά Ταχυδρομεία με αφορμή τη χθεσινή επέτειο των 200 ετών από τη γέννηση του Κάρολου Δαρβίνου. Ο πατέρας της εξελικτικής θεωρίας γεννήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 1809 (ΕΡΑ/ ΑΝDΥ RΑΙΝ)

Αν ζούσε ο Κάρολος Δαρβίνος, χθες θα γινόταν 200 ετών (γεννήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 1809). Αυτός είναι άλλωστε ο λόγος για τον οποίο το 2009 ονομάστηκε και Ετος Δαρβίνου. Η επέτειος του
μεγάλου φυσιοδίφη υπήρξε αφορμή για κορύφωση των εορτασμών με διαλέξεις, εκθέσεις και εκδηλώσεις σε όλον τον κόσμο- και γι΄ αυτό το άρθρο-επιστολή προς τον πατέρα της Εξελικτικής.

Αγαπητέ δάσκαλε, Σίγουρα θα πήρες πολλά γράμματα αυτές τις ημέρες για τα χθεσινά γενέθλιά σου, αλλά είναι μεγάλη τιμή και για μένα που σου γράφω. Τόσα χρόνια μιλώ και γράφω για σένα και για τα βάσανά σου που δεν είχαν τελειωμό. Φαντάζομαι πώς θα ένιωσες όταν έμαθες για την επίθεση του επισκόπου Wilberforce κατά του φίλου σου και υπερασπιστή της θεωρίας σου, του Τomas Ηenry Ηuxley, από τον οποίο ζητούσε προκλητικά να του πει αν συγγένευε με τον πίθηκο μέσω της γιαγιάς του ή του παππού του!

Μη νομίζεις όμως ότι ενάμισης περίπου αιώνας από τότε έχει αλλάξει και πολύ τις σκέψεις μερικών ανθρώπων, που συνεχίζουν ακάθεκτοι και σε κακολογούν. Ευτυχώς όμως έχουν πληθύνει πολύ και οι άλλοι, που υπερασπίζονται την επιστημονική αλήθεια. Η ποικιλότητα των ανθρώπων, βλέπεις, είναι σημαντική· άλλωστε αυτή η ποικιλότητα, γενετική ποικιλομορφία τη λέμε σήμερα, είναι που στηρίζει τη θεωρία σου· μην κρατάς λοιπόν κακία στους μπερδεμένους αμφισβητίες σου, διότι χωρίς να το καταλαβαίνουν είναι ορατά γρανάζια των μηχανισμών της εξέλιξης· άλλωστε τους έχεις αποκαθηλώσει από την εγωιστική τους ψευδαίσθηση.

Μάθε ακόμη ότι οι βιολόγοι, προσπαθώντας να εξηγήσουν τις ασθένειες και τη δύναμη της αντοχής των μικροβίων στα αντιβιοτικά, διαμόρφωσαν τη Δαρβινική Ιατρική. Ο Εντελμαν μιλάει για τον νευρωνικό δαρβινισμό και εξηγεί πώς διαμορφώνονται οι συνάψεις των νευρώνων στον εγκέφαλό μας, σε συνδυασμό με τα παιδαγωγικά ερεθίσματα που δεχόμαστε. Ακόμη και ο μηχανισμός παραγωγής των αντισωμάτων τη δική σου σφραγίδα φέρει· τίποτε στη βιολογία δεν έχει πια νόημα χωρίς το φως της εξέλιξης· με δανεικά δικά σου τα κατάφεραν όλοι αυτοί οι επιστήμονες που ερμηνεύουν φαινόμενα τα οποία δεν είχες καν φανταστεί.

Αλλά είναι και πάρα πολλοί άλλοι πρωτοπόροι που πήραν νερό από τη δική σου πηγή· όλες οι επιστήμες της ζωής θα ήταν άχρηστες χωρίς τη θεωρία σου, δεν θα είχαν προοδεύσει. Ετσι εξελίχθηκε και η δική σου θεωρία, νεοδαρβινισμό τη λέμε σήμερα, γιατί προσθέσαμε κάποια πράγματα που σου είχαν διαφύγει, αν και τα γνώριζε ο Μέντελ· για τους κληρονομικούς παράγοντες σου λέω, τα γονίδια και τις μεταλλάξεις τους που δημιουργούν τη γενετική ποικιλότητα, που σου προανέφερα, και εκεί βαθιά παίζει η φυσική επιλογή. Πρόσθεσαν και μερικά άλλα πράγματα, που δεν είναι του παρόντος, για να μη σε κουράσω· όλα όμως έχουν βάση τη δική σου «φυσική επιλογή». Γι΄ αυτό η προσφορά σου είναι μεγάλη.

Θα μου επιτρέψεις όμως να σου πω κάτι ακόμη· όχι για τις ΗΠΑ, όπου μερικοί αντιδαρβινιστές οργιάζουν υποστηρίζοντας επιπολαιότητες· όπως τον ευφυή σχεδιασμό, ο οποίος δημιούργησε δήθεν όλη αυτή την ομορφιά των ζωντανών οργανισμών, και όχι η φυσική επιλογή. Δεν στέκονται όμως τέτοια αυθαίρετα πράγματα και δεν χρειάζεται να σε μπερδέψω άλλο. Αλλωστε πέρασε πια και ο καιρός που όταν κάποιος μιλούσε για την εξέλιξη του ανθρώπου κινδύνευε να προπηλακιστεί.

Παρ΄ ολίγον να την πάθω τη ζημιά, εξαιτίας ενός σκίτσου σχολικού βιβλίου του Λυκείου που έδειχνε, χωρίς καμιά εξήγηση, την εξέλιξη του είδους μας από τους αυστραλοπιθήκους. Τότε λοιπόν, κάπου τρεις δεκαετίες πριν, άρχισαν ξαφνικά μερικοί απληροφόρητοι να καίνε εκείνο το βιβλίο· και κάποιοι άλλοι άρχισαν να με προσκαλούν να μιλήσω για την εξελικτική προέλευση του ανθρώπου, που και εσύ υποστήριξες σε ένα βιβλίο σου· τότε τα πράγματα ήταν δύσκολα. Σήμερα όμως έχουμε τόσο πολλά στοιχεία ώστε, αν σου τα έγραφα, δεν θα πίστευες στα μάτια σου. Αφού και ο Πάπας το παραδέχθηκε προσφάτως, όπως και ορθόδοξοι επίσκοποι, που δεν έχουν καμία σχέση με εκείνον τον Wilberforce. Σήμερα είναι πολλοί εκείνοι που πιστεύουν ότι η εξέλιξη της ζωής και του ανθρώπου δεν είναι ασύμβατη με τη θρησκεία· και δεν είναι αγνωστικιστές, όπως εσύ.

O ι άνθρωποι, αγαπητέ Δαρβίνε, πάνε με τη μόδα, επηρεάζονται· και σήμερα στην Ελλάδα πολλοί διαγκωνίζονται για το ποιος θα σε πρωτοϋποστηρίξει. Τότε όμως που έκαιγαν το βιβλίο που σου ανέφερα, κάποιοι κρύβονταν, ακόμη και κάποιοι βιολόγοι. Και κάτι άλλο: Ξέρεις πόσο προσπάθησα, από το τέλος του 2000, για να είναι έκτοτε στη διδακτέα ύλη του Λυκείου το Κεφάλαιο της Εξέλιξης; Δεν τα κατάφερα όμως, και μη θυμώσεις, παρ΄ όλο που σκαρφίστηκα και ένα κόλπο· να, είχα βάλει στην επιτροπή του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, που ήμουνα πρόεδρος, και ορισμένους υπευθύνους γραφειοκράτες του ΥΠΕΠΘ, έναν βέβαια τον φοβόμουνα μήπως κάνει τη ζημιά, ώστε αν συμφωνούσαν με την εισήγηση του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου να μην την απορρίψουν στο υπουργείο. Αλλά αυτός σαν Φαρισαίος ήταν πολύ «ευπροσάρμοστος»· τα έκανε και τα δύο!

Αλλά και πολύ προτού πάω στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, ο ίδιος ήταν που σε εκπαραθύρωνε κάθε χρόνο από τη διδακτέα ύλη του Λυκείου. Τώρα μερικοί κάνουν όψιμους συνειρμούς και διερωτώνται πώς δεν τα είχα καταφέρει τότε· τώρα λοιπόν είναι καιρός να μάθουν την αιτία, διότι προσπαθούν να υπαινιχθούν, μέσω εφημερίδων, κάποιον συμβιβασμό μου, χωρίς να το λένε ξεκάθαρα· αλλά δεν είναι έτσι η πραγματικότητα. Συμβιβασμός με την επιστήμη και τη νέα γενιά δεν γίνεται. Γι΄ αυτό άλλωστε έχω γράψει και βιβλία για την εξέλιξη, με το τελευταίο (εκδόσεις Λιβάνη) να είναι αποκαλυπτικό για τους αντιρρησίες σου, αλλά και τους μπερδεμένους που ψάχνουν την επιστημονική αλήθεια. Η δύναμη της «γραφειοκρατίας» βέβαια είναι μεγάλη και συνεχίζεται. Τι φταίνε όμως οι μαθητές, που χωρίς την ενοποιητική δύναμη της εξέλιξης δύσκολα μπορούν να κατανοήσουν βαθύτερα τη βιόσφαιρα αλλά και τη θέση της δικής τους ζωής μέσα σε αυτήν, με ό,τι αυτό συνεπάγεται και για τον σεβασμό του περιβάλλοντος;

Δεν θέλω να πιστεύεις ότι πολλά πράγματα τα κάνουν επίτηδες, είναι όμως η άγνοια και η ημιμάθεια, μπορεί και η σύγχυση, ακόμη και η σκοπιμότητα. Ποιος ξέρει; Πώς μπορείς να εξηγήσεις αλλιώς τις επιστημονικές πεποιθήσεις μερικών, βιολόγων κιόλας- σήμερα δεν υπάρχουν πια φυσιοδίφες που έβλεπαν σφαιρικά τη φύση -, οι οποίοι από τη μια υποστηρίζουν τη φυσική επιλογή και από την άλλη μυθοποιούν τη γενετική τροποποίηση της φύσης, τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς και τα μεταλλαγμένα τρόφιμα όπως τα λέμε; Δεν καταλαβαίνουν ότι ο γενετικός επανασχεδιασμός της ζωής μπερδεύει τη φυσική επιλογή; Πώς θα κάνει τη δουλειά της και τι θα μας «μαγειρέψει» στο τέλος; Δεν θα μας εκδικηθεί με τους άγνωστους γενετικούς θορύβους με τους οποίους την ενοχλούμε και τη ζαλίζουμε; Παράδοξα πράγματα που θα είχαν αποφευχθεί αν την εξελικτική συνέχεια των ζωντανών οργανισμών και τη φυσική τους ποικιλότητα τη βλέπαμε με άλλο μάτι· να τη διατηρήσουμε δηλαδή και όχι να τη διαταράξουμε. Από τέτοια επιπόλαια πράγματα κινδυνεύει πια τώρα η φυσική επιλογή, από τους ανθρώπους, που ίσως πίστεψες ότι είναι ανίκητοι.

Να είσαι όμως σίγουρος ότι έσπειρες δυνατούς σπόρους· πολλοί έχουν φυτρώσει και καρποφορούν· σε λίγο θα έχουν απλωθεί παντού σε όλη τη Γη για να σκεπάζουν τις ανησυχίες μας, να δροσίζουν την αυτογνωσία μας και να μας σοβαρέψουν μήπως και σώσουμε τον πλανήτη μας.

  • Ο κ. Σ. Ν. Αλαχιώτης είναι καθηγητής Γενετικής στο Πανεπιστήμιο Πατρών.
  • ΤΟΥ ΣΤΑΜΑΤΗ ΑΛΑΧΙΩΤΗ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Παρασκευή 13 Φεβρουαρίου 2009

200 ΧΡΟΝΙΑ ΔΑΡΒΙΝΟΣ

the archive blog

Charles Darwin

Darwin bicentenary - a celebration




«Αγαπητέ μου πατέρα, Φοβούμαι ότι πρόκειται πάλι να σε κάνω να νιώσεις άβολα. Αλλά μετά από σκέψη,νομίζω ότι θα με συγχωρέσεις που για άλλη μια φορά θα πω την άποψή μου για την πρόταση του Ταξιδιού. Δικαιολογία μου και λόγος για να το κάνω αυτό είναι ο διαφορετικός τρόπος με τον οποίο όλοι οι Wedgwood βλέπουν το θέμα σε σχέση με σένα και τις αδελφές μου». Ετσι άρχιζε το γράμμα που έστειλε ο Κάρολος Δαρβίνος στον πατέρα του στις 31 Αυγούστου 1831, σε μια ύστατη προσπάθεια να τον πείσει να δώσει την άδειά του, και φυσικά να χρηματοδοτήσει το ταξίδι του, με το σκάφος «Βeagle». Η αρχική αντίδραση του γιατρού, όταν πληροφορήθηκε την πρόταση που είχε γίνει στον γιο του να ταξιδέψει ως άμισθος φυσιοδίφης με το σκάφος του Βασιλικού Ναυτικού, ήταν τελείως αρνητική. Πραγματικά δεν έβλεπε κανενός είδους όφελος από αυτό το ταξίδι. Υπό αυτές τις συνθήκες, ο Κάρολος αποφάσισε να παίξει το τελευταίο του χαρτί: απευθύνθηκε στον θείο του (αδελφό της μητέρας του), βιομήχανο Josiah Wedgwood. Γνωρίζοντας την εκτίμηση που έτρεφε ο πατέρας του για τον «θείο Jos», πρότεινε τον εξής συμβιβασμό: Αν ο θείος δεν συμφωνούσε με το ταξίδι, ο Κάρολος με καλή καρδιά θα δεχόταν την απόφαση και δεν θα ξαναμιλούσε πια γι΄ αυτό. Αν όμως συμφωνούσε, ο πατέρας του θα τον στήριζε.

Ετσι, στις 30 Αυγούστου 1831, ο Κάρολος φτάνει στην έπαυλη του θείου του και εκθέτει την κατάσταση, φροντίζοντας όπως είχε υποσχεθεί στον πατέρα του να περιγράψει σαφώς τις αντιρρήσεις του. Οι αντιρρήσεις του πατρός, γραμμένες σαν υστερόγραφο στο γράμμα που του στέλνει ο Κάρολος, τυπικά αποτελούν απόδειξη ότι περιέγραψε σαφώς τα λεγόμενά του, ταυτόχρονα όμως είναι αποκαλυπτικές της γνώμης που είχε γι΄ αυτόν ο γεννήτορας.

«1.Θα δυσφημεί τον χαρακτήρα μου ως ιερωμένου αργότερα.

2.Ενα τρελό σχέδιο.

3.Θα πρέπει η θέση του φυσιοδίφη να προσφέρθηκε σε πολλούς άλλους πριν από μένα.

4.Και καθώς η θέση δεν έγινε αποδεκτή από άλλους, θα σημαίνει ότι υπάρχει κάποιο σοβαρό θέμα με την αποστολή ή με το σκάφος.

5.Δεν θα κατασταλάξω ποτέ σε μια σταθερή ζωή μετά από αυτό.

6.Η διαμονή μου στο σκάφος θα είναι χωρίς ανέσεις.

7.Θα θεωρήσεις πως για άλλη μια φορά αλλάζω το επάγγελμά μου.

8.Πρόκειται για ένα άχρηστο εγχείρημα.» Εχοντας αναθαρρήσει με τη στήριξη του σοβαρού Josiah, ο Κάρολος στέλνει το γράμμα, παρακαλώντας για άμεση απάντηση, θετική ή αρνητική. Μη αντέχοντας την αναμονή, φεύγει για κυνήγι. Λίγες ώρες αργότερα λαμβάνει ένα μήνυμα από τον θείο του, ο οποίος έχοντας πάρει το θέμα πολύ σοβαρά προτίθεται να μιλήσει στον πατέρα του Καρόλου πρόσωπο με πρόσωπο. Η στήριξη του Wedgwood, σύμφωνα με τον οποίο «μπορεί το εγχείρημα να είναι άχρηστο για το επάγγελμά του,αλλά αν τον δούμε σαν έναν άνδρα με μεγάλη περιέργεια,του παρέχει μια ευκαιρία να δει πρόσωπα και πράγματα,που τυχαίνει σε λίγους ανθρώπους» κάμπτει τον πατέρα Δαρβίνο, που επιτέλους δίνει την ευχή του. Με άλλα λόγια, αν δεν υπήρχε ο Josiah Wedgwood, μπορεί ο Κάρολος Δαρβίνος να είχε γίνει εφημέριος και η εξελικτική θεωρία να μην ήταν αυτό που είναι σήμερα! ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Οrigins, Selected Letters of Charles Darwin 1822-1859, Αnniversary Εdition, Εκδόσεις: Cambridge University Ρress 2008.

2. Αndrian Desmond and James Μoore, Darwin, Εκδόσεις: Ρenguin 1992.


  • ΤΗΣ ΙΩΑΝΝΑΣ ΣΟΥΦΛΕΡΗ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 15 Φεβρουαρίου 2009