Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Σοσιαλδημοκρατία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Σοσιαλδημοκρατία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Δευτέρα 9 Ιουλίου 2012

Νέες ιδέες για το κράτος


Προτάσεις για την επανεφεύρεση του θεσμού που έχει πέσει σε μαρασμό
  • Του Θαναση Bασιλειου, Η Καθημερινή, 8/7/2012

PHILIPPE AGHION - ALEXANDRA ROULET: Ο νέος ρόλος του κράτους. Για μια ανανεωτική σοσιαλδημοκρατία, μετ: Ανθή Ξενάκη, εκδ. Πόλις - σελ. 146

Μετά το μεταπολεμικό οικονομικό μοντέλο της Ενδοξης Τριακονταετίας και με τη μετάβαση από την κεϊνσιανή στη συντηρητική επανάσταση, η Ευρώπη χρειάζεται να εφεύρει εκ νέου τον δικό της βηματισμό. Στα συμφραζόμενα ενός κόσμου που δεν θα μοιάζει σε τίποτα με τον προηγούμενο και στο πλαίσιο της οικονομικής κρίσης το τέλος της οποίας δεν είναι άμεσα ορατό, αναπτύσσεται ο δημόσιος διάλογος για τα όρια του κράτους και της αγοράς, δίχως να υπάρχει ένα αποκρυσταλλωμένο καλύτερο παράδειγμα προς μίμηση ή ένα χειρότερο παράδειγμα προς αποφυγή. Η θεωρητική σύλληψη ενός κράτους δικαίου που θα ενισχύει τη συλλογική ευημερία, δίχως να εγκαταλείπει τους πλέον ευάλωτους, είναι το ζητούμενο. Το ερώτημα εδώ είναι: τι κράτος θέλουμε; «Αντί να κάνουμε τους διαιτητές ανάμεσα στο “περισσότερο κράτος” και το “λιγότερο κράτος”, θα πρέπει να στοχαστούμε το “διαφορετικό κράτος”», υποστηρίζουν οι Φιλίπ Αγκιόν και Αλεξαντρά Ρουλέ. Η επένδυση στην εκκόλαψη και υλοποίηση ιδεών, η προστασία των πολιτών από καινοφανείς κινδύνους, η εγγύηση της κοινωνικής συνοχής και του συμβολαίου μεταξύ των κοινωνικών εταίρων και, τέλος, η εδραίωση της δημοκρατίας συγκαταλέγονται στις προϋποθέσεις της επανεφεύρεσης του κράτους για την κοινωνία και την οικονομία.

Δευτέρα 21 Ιουνίου 2010

Τι φταίει και η σοσιαλδημοκρατία ηττάται παντού;

  • H μετάλλαξή της ήταν τόσο ριζική, ώστε να εγκαταλείψει τον «οπλισμό» της στη Δεξιά
  • Του Γιωργου Σιακανταρη, Η Καθημερινή, 20/06/2010
  • Ανδρεας Πανταζοπουλος: Ο μαρασμός της Σοσιαλδημοκρατίας. Εκδ. Το Πέρασμα, 2009
Στη δεκαετία του ’90 και μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού οι περισσότεροι ανέμεναν ένα κύμα ανόδου της κεντροδεξιάς και ήττα της σοσιαλδημοκρατίας. Συνέβη το αντίθετο. Στην πρώτη δεκαετία του 2000 και με αποκορύφωμα τις ευρωεκλογές του Ιουνίου 2009 (με εξαίρεση την Ελλάδα) η σοσιαλδημοκρατία απέτυχε παταγωδώς. Αυτή η σοσιαλδημοκρατία, υποστηρίζει ο επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο ΑΠΘ, βρίσκεται σε μια διαδικασία μαρασμού. Τα αίτια της εκλογικής ήττας και του πολιτικο-ιδεολογικού μαρασμού της σοσιαλδημοκρατίας αναλύει στο σύντομο, αλλά γεμάτο ιδεολογικές και πολιτικές προκλήσεις, αυτό δοκίμιο.
Τι φταίει και η σοσιαλδημοκρατία ηττάται παντού; Ο Πανταζόπουλος, φυσικά, διευκρινίζει πως το ζήτημα είναι βαθύτατα πολιτικό και ιδεολογικό. Ούτε λόγος για προσχώρηση στις αστυνομικές αντιλήψεις περί προδοσίας. Η σοσιαλδημοκρατία ηττάται γιατί μεταλλάχτηκε τόσο ριζικά, ώστε να εγκαταλείψει «τον οπλισμό της στη Δεξιά». Τα ζητήματα της κοινωνικής προστασίας, της κοινωνικής ασφάλειας και συνοχής, αλλά και τα θέματα εθνικής ταυτότητας παραχωρήθηκαν ευχαρίστως στον δεξιό προγραμματικό λόγο. Η Αριστερά ενσωματώθηκε στην ιδεολογία της προόδου, όπως αυτή, κατά τον συγγραφέα, εκφράζεται με το τρίπτυχο οικονομία+τεχνολογία+ατομικισμός. Σ’ αυτό το πλαίσιο η σοσιαλδημοκρατία διαβάζει μόνο μια πλευρά της πραγματικότητας, τις νέες τεχνολογίες και την παγκοσμιοποίηση, ενώ εγκαταλείπει συστατικά στοιχεία της ιδεολογικής της φαρέτρας. Η κλασική Αριστερά και η σοσιαλδημοκρατία είχε αποδεχτεί τους περιορισμούς και τους αποκλεισμούς της κρατικο-εθνικής συγκρότησης, γι’ αυτό και μεγαλούργησε όταν και όπου λειτουργούσε ως «εθνική δύναμη». Σήμερα αυτή η Αριστερά, κατά τον Πανταζόπουλο, εγκαταλείπει τα αιτήματα της κυριαρχίας, της διάκρισης δημόσιου/ιδιωτικού και της πολιτικής κυριαρχίας, τα αιτήματα δηλαδή που παλαιότερα συγκροτούσαν το δικό της πολιτικό πρόταγμα. (σελ. 48).
Η σοσιαλδημοκρατία δαιμονοποίησε την πολιτική ως σφαίρα εξουσίας και κυριαρχίας εντός της οποίας εκφράζονται με αντιπροσωπευτικό τρόπο συλλογικά συμφέροντα. Η Αριστερά εγκατέλειψε την πολιτική ως χώρο γενίκευσης συμφερόντων και προσχώρησε σε ατομικιστικές λογικές και ταυτόχρονα εγκατέλειψε τις υλικές αξίες για χάρη των μετα-υλικών. Κατάργησε έτσι στην ουσία το αίτημα της αντιπροσώπευσης και της λαϊκής κυριαρχίας.
Σίγουρα ο Πανταζόπουλος δεν ρίχνει βόλια στον αέρα, σημαδεύει τον στόχο, μόνο που όμως δεν τον πετυχαίνει.
Ο συγγραφέας αντιστρέφοντας το ερώτημα απαντά πως η Δεξιά κερδίζει γιατί καταλαμβάνει τον χώρο της ιστορικότητας του εθνικού χώρου, της κοινωνικής προστασίας και της πραγματικότητας της κυριαρχίας. Στοιχεία που εγκαταλείπει η Αριστερά. Αλήθεια η Δεξιά σήμερα κερδίζει επειδή εκφράζει συλλογικότητες και ποιες ακριβώς; Αν είναι έτσι τότε το πρόβλημα λύνεται αυτομάτως. Κάποιος πρέπει να πει στους ηγέτες της σοσιαλδημοκρατίας να γυρίσουν πίσω τα ρολόγια τους και να αντιληφθούν πως η πραγματικότητα της παγκοσμιοποίησης δεν είναι πραγματικότητα, αλλά φαντασίωση την οποία αρκεί να σηκωθούν από τον καναπέ για να καταρρεύσει. Η Αριστερά αν γυρίσει στα κλασικά της εργαλεία σύμφωνα με τη λογική του βιβλίου θα κερδίσει πάλι. Και το αίτημα η Αριστερά διαρκώς να αλλάζει σ’ έναν κόσμο που διαρκώς αλλάζει δεν τίθεται;
  • Απαντήσεις στην κρίση
Μήπως όμως η Δεξιά κερδίζει επειδή μερικώς πείθει πως κατανοεί καλύτερα την παγκοσμιοποίηση και έχει πιο λυσιτελείς απαντήσεις στα ερωτήματα που θέτει η οικονομική και πολιτική κρίση; Από την άλλη είναι αλήθεια πως η αντιπροσώπευση και η λαϊκή κυριαρχία μέχρι σήμερα εκφράσθηκαν στο πλαίσιο του κράτους-έθνους, είναι αλήθεια πως αυτό έχει πολλά να δώσει ακόμη, αλλά μήπως δεν είναι αλήθεια πως η Αριστερά πάντοτε έβλεπε στο άνοιγμα των κλειστών εθνικών συνόλων και κοινωνιών το μέλλον της πολιτικής;
Και αλήθεια, από πότε το πρόταγμα της προόδου δεν αποτελεί αριστερό πρόταγμα; Θα μου απαντήσει κάποιος πως αυτό συμβαίνει από τότε που το διαφωτιστικό πρόταγμα της ελευθερίας και της αυτονομίας του ατόμου, δηλαδή ο ατομικισμός (προϋπόθεση για την ένταξη στις ταξικές συλλογικότητες της νεωτερικής κοινωνίας), εξοβελίζεται στο πυρ το εξώτερον.
Το οικοδόμημα του Πανταζόπουλου στήθηκε πάνω σε σωστά θεμελιακά ερωτήματα, χρησιμοποιεί όμως άστοχα υλικά.

Δευτέρα 17 Μαΐου 2010

Οι τρεις μεταμορφώσεις της σοσιαλδημοκρατίας

Στον ενάμιση αιώνα της ιστορίας τους, τα σοσιαλιστικά κόμματα της Ευρώπης γνώρισαν τρεις μεγάλες ιδεολογικές μεταμορφώσεις. Η πρώτη πραγματοποιήθηκε τη θυελλώδη περίοδο 1914-1920, που σημαδεύτηκε από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την Οκτωβριανή Επανάσταση στη Ρωσία.

Η απόφαση-σοκ του Γερμανικού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (SPD), της ιστορικής οργάνωσης του Μαρξ και του Ενγκελς, να τηρήσει «πατριωτική» στάση στον πόλεμο, θεωρήθηκε από την αριστερή πτέρυγα προδοσία των διεθνιστικών αρχών και προκάλεσε ρήγμα στη Σοσιαλιστική Διεθνή. Ενα ρήγμα, που έγινε αγεφύρωτο μετά την εγκαθίδρυση της σοβιετικής εξουσίας στη Ρωσία, με αποτέλεσμα το ιστορικό διαζύγιο σοσιαλιστών-κομμουνιστών.

Η δεύτερη μεταμόρφωση έρχεται τη δεκαετία του 1950, με ορόσημο το συνέδριο του SPD στο Μπαντ-Γκόντεσμπεργκ, το 1959. Εδώ οι σοσιαλδημοκράτες εγκαταλείπουν και επίσημα όχι μόνο την επαναστατική ανατροπή, αλλά και την ίδια την κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής, θεμελιώδες στοιχείο της μαρξιστικής αντίληψης περί σοσιαλισμού.

Η μεταμόρφωση αυτή, η οποία είχε ωριμάσει ήδη τη δεκαετία του ’30, ιδιαίτερα υπό την επίδραση του γαλλικού Λαϊκού Μετώπου, συνοδεύεται από τη στροφή σε αυτό που ο Γάλλος σοσιαλιστής Αντρέ Φιλίπ θα αποκαλούσε «αναδιανεμητικό σοσιαλισμό»: Μια πολιτική εξανθρωπισμού του καπιταλισμού και μείωσης των ανισοτήτων μέσω της βαριάς φορολογίας του κεφαλαίου, με τυπικό παράδειγμα το «κοινωνικό κράτος» των σκανδιναβικών χωρών.

Πάντως, η εν λόγω στροφή είναι μια πορεία με παλινωδίες και άνιση από χώρα σε χώρα. Ο Φρανσουά Μιτεράν διακήρυξε, στο ιστορικό συνέδριο του Επινέ, το 1971, ότι «η επανάσταση είναι πρώτα απ’ όλα ρήξη. Οποιος δεν αποδέχεται αυτή τη ρήξη με την κατεστημένη τάξη, με την καπιταλιστική κοινωνία, αυτός δεν μπορεί να είναι μέλος του Σοσιαλιστικού Κόμματος». Οσο για τους Βρετανούς Εργατικούς, αυτοί μόλις το 1994 κατάργησαν την περίφημη «Παράγραφο IV» του προγράμματος του 1918 που όριζε ότι στόχος του κόμματος ήταν «να εγγυηθεί στους χειρώνακτες εργάτες και στους διανοούμενους όλους τους καρπούς της εργασίας τους χάρη στη συλλογική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής».

Η τρίτη μεταμόρφωση ολοκληρώνεται τη δεκαετία του ’90, υπό το βάρος του παγκοσμιοποιημένου νεοφιλελευθερισμού και των φαινομένων κοινωνικού κατακερματισμού που τον συνοδεύουν. Στο νέο ιστορικό φόντο, η σοσιαλδημοκρατία εγκαταλείπει ακόμη και τον μετριοπαθή, αναδιανεμητικό ρόλο της και μετατρέπεται στο κατεξοχήν «κόμμα» της παγκοσμιοποίησης. Είναι η νέα Κεντροαριστερά των bo-bo (μποέμ-μπουρζουάς), η «Αριστερά του χαβιαριού», όπως τη λένε οι Γάλλοι. Κάτι ξέρουν οι άνθρωποι: Ο διευθυντής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, Ντομινίκ Στρος-Καν, είναι προβεβλημένο στέλεχος του Σοσιαλιστικού Κόμματος, του οποίου δεν αποκλείεται να είναι ο προεδρικός υποψήφιος, αντίπαλος του Σαρκοζί, στις προσεχείς εκλογές. Στο ίδιο κόμμα ανήκει και ο προϊστάμενος του έτερου πυλώνα της παγκοσμιοποίησης, του Παγκοσμίου Οργανισμού Εμπορίου, Πασκάλ Λαμί.

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 16.05.2010

Κυριακή 1 Νοεμβρίου 2009

ΟΙ ΣΟΣΙΑΛΔΗΜΟΚΡΑΤΕΣ ΣΧΕΔΙΑΖΟΥΝ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ: ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: ΒΗΜΑ ΙΔΕΩΝ, Τεύχος 01/11/2009
Editorial
ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Ιωάννης Μάνος, μέλος της συντακτικής επιτροπής του Βήματος Ιδεών


Το σημερινό αφιέρωμα τουΒήματος Ιδεώναποτελεί τη συνέχεια των πρωτοβουλιών του σχετικά με τη δημιουργία μιας διαρκούς εστίας διαλόγου και κριτικής αναζήτησης για τα μεγάλα πολιτικά και κοινωνικά ρεύματα της εποχής. Η πρώτη πρωτοβουλία ήταν το συμπόσιο των Αθηνών που διοργανώθηκε από τις εφημερίδεςΤΟ ΒΗΜΑ καιΕL ΡΑΙSστις 12 Μαΐου 2009 και με τη συμμετοχή κορυφαίων προσωπικοτήτων απ΄ όλον τον κόσμο έθεσε ορισμένα βασικά ζητήματα για το μέλλον της Σοσιαλδημοκρατίας. Τα ζητήματα ...

Τέλος εποχής. Η οικονομική κρίση άλλαξε καθοριστικά τα δεδομένα γιατί είναι και κοινωνική, πολιτική, πολιτιστική, επισημαίνει ο Μassimo D΄Αlema. Εθεσε αμετάκλητα σε αμφισβήτηση την ορθόδοξη σκέψη για τις σχέσεις ανάμεσα στα κράτη και στις αγορές, για την εθνική και παγκόσμια κατανομή της εξουσίας, κατά τον David Μiliband. Παράλληλα, απετέλεσε εγερτήριο λάκτισμα για τους Σοσιαλιστές, Σοσιαλδημοκράτες και Εργατικούς, που ύστερα από χρόνια «ιδεολογικής ανορεξίας» βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια κοινωνία που δεν ζητεί μόνο αποτελεσματικές πολιτικές αλλά χρειάζεται και αξίες.


David Μiliband υπουργός eξωτερικών της bρετανίας


H οικονομική κρίση έθεσε αμετάκλητα σε αμφισβήτηση την ορθόδοξη σκέψη για τις σχέσεις μεταξύ κρατών και αγορών και την εθνική και παγκόσμια κατανομή της εξουσίας. Ορισμένοι λένε ότι το αγγλοσαξονικό μοντέλο των ανοικτών αγορών πρέπει να κατεδαφιστεί, αυτό όμως θα μπορούσε να καταστείλει τις επενδύσεις και καινοτομίες που χρειαζόμαστε για να ανακάμψει η ανάπτυξη. Προτεραιότητές μας πρέπει να είναι η ελαχιστοποίηση του βάθους της ύφεσης και η διασφάλιση ότι η ανάκαμψη είναι ...


Segolene Royal πρόεδρος της περιφέρειας πουατού-ααράντ, πρόεδρος του desirs d΄avenir, πρώην υπουργός,βουλευτής ε.τ.


Oι κρίσεις αντανακλούν έναν κόσμο που δεν υπάρχει πια και προαναγγέλλουν έναν κόσμο που δεν υπάρχει ακόμη. Αυτή είναι η ιστορική στιγμή που ζούμε. Η στενή αλληλεξάρτηση αυτών που, λόγω ευκολίας γλώσσας ή οκνηρίας σκέψης, αποκαλούμε κοινώς «οι κρίσεις» (χρηματοοικονομική, οικονομική, κοινωνική, οικολογική, επισιτιστική, δημοκρατική...) και η αδυναμία να τις χειριστούμε ξεχωριστά, δείχνουν ότι η Αριστερά του 21ου αιώνα πρέπει να αντιπαραθέσει σε ένα μοντέλο που, σε παγκόσμιο επίπεδο βρίσκεται στα όριά του και αποτελεί παράγοντα για πολλαπλές ανασφάλειες, αυτό που ο κοινωνιολόγος Εντγκάρ Μορέν ονομάζει«πολιτική πολιτισμού».


Μassimo D΄ Αlema πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας και πρόεδρος του ιδρύματος italiani europei


H διεθνής κρίση σηματοδοτεί μια πλήρη αλλαγή εποχής. Πρόκειται για μια όχι μόνο χρηματοπιστωτική, οικονομική και κοινωνική κρίση, αλλά και για μια κρίση πολιτική και πολιτισμική. Ο κύκλος μιας παγκοσμιοποίησης χωρίς κανόνες, υπό την κυριαρχία μιας υπερ-φιλελεύθερης ιδεολογίας, επιτέλους κλείνει. Οι ιδέες της σοσιαλιστικής παράδοσης αποτελούν πάλι αντικείμενο συζήτησης: πρώτα απ΄ όλα, ο πολικός κόσμος και οι δημοκρατικοί θεσμοί πρέπει να οδηγήσουν και να ρυθμίσουν μια οικονομική ανάπτυξη εδραιωμένη σε δημοκρατικές αρχές, κοινωνική δικαιοσύνη και σεβασμό των ατομικών ελευθεριών.


Luis Αyala γραμματέας της σοσιαλιστικής διεθνούς


Μια προοδευτική κυβέρνηση σήμερα πρέπει επειγόντως να αντιληφθεί εκ νέου το νόημα της πολιτικής και επανεκτιμώντας την ίδια την πολιτική να παραμείνει πιστή στον ιδεολογικό προσανατολισμό της. Πρέπει να αποκαταστήσει την πίστη του κόσμου στην κυβέρνηση επανακαθορίζοντας τις προτεραιότητες. Πρέπει να ενεργεί έτσι ώστε το ζήτημα να μην είναι περισσότερη ή λιγότερη διακυβέρνηση, αλλά αποτελεσματική διακυβέρνηση και πολιτικές, και στο επίκεντρο της ατζέντας της να είναι πολιτικές που να υπηρετούν την πλειονότητα του λαού, συμπεριλαμβανομένων των πιο ευάλωτων.


Οlaf Scholz υπουργός εργασίας και κοινωνικών υποθέσεων της oμοσπονδιακής δημοκρατίας της Γερμανίας - μελος του spd


Η πιο σοβαρή παγκόσμια οικονομική κρίση από το 1929, πλήττει αναπόφευκτα τη Γερμανία με ιδιαίτερη σκληρότητα, καθώς το 40% του ΑΕΠ της χώρας προέρχεται από τις εξαγωγές. Από την αρχή ήταν ξεκάθαρο ότι έπρεπε να κάνουμε ό, τι ήταν δυνατόν για να αντιμετωπίσουμε την κρίση και να διασφαλίσουμε τις θέσεις εργασίας. Το εργαλείο που έχουμε επιλέξει στη Γερμανία γι΄ αυτόν τον σκοπό είναι το πρόγραμμα μειωμένου ωραρίου εργασίας (Κurzarbeit). Εγκαίρως, γρήγορα και εντατικά ενθαρρύνουμε δημιουργικές επιχειρήσεις, αλλά και μεγάλες εταιρείες, να αποφύγουν πιθανές απολύσεις υπαλλήλων τους με την επιδότηση προγραμμάτων κατάρτισης και επιμόρφωσης.


Κemal Dervis αντιπρόεδρος, global economics, the brookings institution, ουάσιγκτον και μέλος του εποπτικού συμβουλίου του πανεπιστήμιου sabanci, Κωνσταντινουπολη


Οι προοδευτικοί και οι Σοσιαλδημοκράτες σε όλο τον κόσμο αντιμετωπίζουν την πρόκληση να ανταποκριθούν στη μεγάλη οικονομική κρίση του 2008-2009 με προτάσεις και προγράμματα που μπορούν να οδηγήσουν σε μια ισχυρή και βιώσιμη οικονομική ανάκαμψη. Μια ανάκαμψη σε ευρεία βάση που να δημιουργεί αξιοπρεπείς θέσεις εργασίας και να γεννά οφέλη, όχι μόνο στην κορυφή, αλλά τόσο και για τη μέση οικογένεια όπως και για τους πιο ευάλωτους πολίτες. Μια ανάκαμψη που επιχειρεί απλώς να γυρίσει τον κόσμο πίσω εκεί όπου βρισκόταν το 2007 δεν θα επιλύσει τα εδραιωμένα προβλήματα που τόσο οι ανεπτυγμένες κοινωνίες όσο και ο αναπτυσσόμενος κόσμος αντιμετωπίζουν τις τελευταίες δεκαετίες.


Juan Somavia γενικός διευθυντής στον διεθνή οργανισμό εργασίας - ilo


H παγκόσμια κρίση απαιτεί αντίδραση σε διεθνές επίπεδο, μολονότι οι εθνικές πολιτικές οφείλουν να αντανακλούν και να ανταποκρίνονται στην ιδιαιτερότητα της εμπειρίας της κάθε χώρας. Το Διεθνές Σύμφωνο Απασχόλησης του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας (ΙLΟ Global Jobs Ρact), που υιοθετήθηκε από κυβερνήσεις, εργοδότες και συνδικαλιστικές ενώσεις στη Διεθνή Διάσκεψη Εργασίας του οργανισμού, τον Ιούνιο του 2009, απαντά σε αυτή τη διπλή πρόκληση. Οι παρακάτω προτάσεις πολιτικών που ...


Jesus Caldera Sαnchez-Capitan βουλευτής του ισπανικού κοινοβουλίου - psoe,αντιπρόεδρος του ιδρύματος ideas


H Ισπανία προωθεί ενεργά προοδευτικές πολιτικές που στοχεύουν στην επίτευξη ενός νέου μοντέλου για την οικονομία. Οι πολιτικές αυτές σχεδιάστηκαν στις «καλές εποχές» της υψηλής οικονομικής ανάπτυξης και της χαμηλής ανεργίας και τώρα δεν είναι εύκολο να υποστηριχθούν στις «κακές εποχές». Η κυβέρνηση όμως κάνει μια προσπάθεια επειδή δημιουργούνται ευκαιρίες για νέες επιχειρήσεις αλλά και επειδή ενισχύουν την κοινωνική συνοχή. Μερικές από τις επιτυχείς οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές μας είναι: - Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας: ο τομέας αναπτύσσεται γοργά (σήμερα απασχολεί 200.


Εrnst Stetter γενικός γραμματέας του ιδρύματος ευρωπαϊκών προοδευτικών μελετών (feps)


Οσον αφορά την Ελλάδα, πιστεύω ότι έχει μεγάλη σημασία η πρόσφατη νίκη του ΠαΣοΚ στις βουλευτικές εκλογές. Ωστόσο η πολιτική οικογένεια των προοδευτικών και σοσιαλιστών στο σύνολό της, έχει αυτή τη στιγμή να αντιμετωπίσει σημαντικές προκλήσεις για μια πιο δίκαιη και πιο συνεκτική κοινωνία. Η σημερινή οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση θέτει σημαντικά ερωτήματα σε ό,τι αφορά τις βασικές αξίες μας. Εχει έρθει η ώρα να αδράξουμε αυτή την ευκαιρία για να αντιμετωπίσουμε την ιδεολογία της ελεύθερης αγοράς, που οδήγησε σε τεράστιες εισοδηματικές ανισότητες, χαμηλά επίπεδα επενδύσεων και έκρηξη της οικονομίας.


Ανδρούλα Βασιλείου επίτροπος της ΕΕ για θέματα υγείας


Οι συνέπειες μιας πανδημίας στην παγκόσμια οικονομία είναι σημαντικές και αδιαμφισβήτητες. Είναι δε, συχνά, πολυεπίπεδες και θα μπορούσε κανείς να τις διαχωρίσει σε άμεσες- αυτές που σχετίζονται με το κόστος της αγοράς των εμβολίων και της στρατηγικής εμβολιασμού- και σε έμμεσες, που μπορεί να οφείλονται στην αποχή από την εργασία, στην ανεξέλεγκτη πίεση στις υπηρεσίες υγείας, στη μείωση της παραγωγικότητας. Μία ακόμη σημαντική συνέπεια είναι η μείωση της ζήτησης και κατ΄ επέκταση των πωλήσεων, σε νευραλγικούς οικονομικούς τομείς όπως ο τουρισμός, η αναψυχή και οι μεταφορές, που ενέχουν την απευθείας επαφή με τον πελάτη.


Αndres Velasco υπουργός οικονομίας της Χιλή


Αν ανατρέξουμε στη δεκαετία του 1980, στη διάρκεια της κρίσης του χρέους, έλεγαν ότι όταν ο κόσμος άρπαζε ένα κρυολόγημα η Λατινική Αμερική πάθαινε πνευμονία. Αυτό τότε ήταν αλήθεια. Δεν είναι πια. Ο κόσμος κόλλησε τον ιό της οικονομικής κρίσης όπως ποτέ στο παρελθόν, αλλά η οικονομία της Χιλής παρέμεινε υγιής. Δεν πρόκειται για σύμπτωση, αλλά για το αποτέλεσμα των οικονομικών πολιτικών που εφαρμόστηκαν τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Μια αυτόνομη κεντρική τράπεζα ελέγχει τον πληθωρισμό.


Jean-Christophe Cambadelis βουλευτής παρισίων και εθνικός γραμματέας του σοσιαλιστικού κόμματος για την ευρώπη και τις διεθνείς σχέσεις


Στην παρούσα κρίση σημασία έχει η ερμηνεία της και η ανεύρεση προοδευτικών λύσεων. Είχαμε δίκιο να αγωνιζόμαστε για τη ρύθμιση μιας αγοράς που αποτελεί μια δύναμη που προχωρεί χωρίς να γνωρίζει προς ποια κατεύθυνση. Χρειάζεται λοιπόν μια ηθική των παγκόσμιων οικονομικών πολιτικών. Με λίγα λόγια, πρέπει να χαράξουμε τον δρόμο μιας οικολογικής και κοινωνικής «εξημέρωσης» της οικονομίας της αγοράς. Για να πετύχει αυτό οι λαοί μας χρειάζονται ένα κράτος προνοητικό που βάζει την πράσινη και βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη στην υπηρεσία των πολιτών.


Εlio Di Rupo πρόεδρος του σοσιαλιστικού κόμματος (ps) του βέλγιου


Η διεθνής οικονομική κρίση οδήγησε τις χώρες μας σε μια τρομερή φάση οικονομικών και κοινωνικών δυσκολιών. Αποτελεί ευθύνη των Σοσιαλιστών να προτείνουν ρεαλιστικά μέτρα που θα δώσουν νέα ώθηση στην οικονομία και θα επανορθώσουν τις κοινωνικές συνέπειες της κρίσης. Τα τέσσερα παραδείγματα που ακολουθούν απεικονίζουν τις πρωτοβουλίες που υποστήριξαν οι υπουργοί του Σοσιαλιστικού Κόμματος στο Βέλγιο προς αυτή την κατεύθυνση. α. Αναθέρμανση σε σταθερή βάση της οικονομικής δραστηριότητας.


Μatthias Ρlatzeck πρωθυπουργός του κρατιδίου του βρανδεμβούργου, τέως πρόεδρος του spd


Στην Ευρώπη δεν υπάρχει έλλειψη προοδευτικών ιδεών σε κανένα επίπεδο: κοινωνικό κράτος που προλαμβάνει και ενεργοποιεί, σύγχρονη πολιτική για την οικογένεια, νέα ποιότητα στην εκπαίδευση και την έρευνα, ενεργή δέσμευση για τη μετανάστευση και την ενσωμάτωση, όπως επίσης και πολιτική για το περιβάλλον που σέβεται τους φυσικούς πόρους. Οι έννοιες αυτές αποτελούν τα πολιτικά θεμέλια για την οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή στον 21ο αιώνα. Ωστόσο, τα κόμματα που τις υποστηρίζουν συχνά αποτυγχάνουν.


Ιbrahim Βaylan γραμματέας του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος σουηδίας (sap)


H πολιτική δεν είναι παρά επιλογές που βασίζονται σε αξίες. Η οικονομική κρίση προκαλεί απώλειες σε όλους μας, σε όλες τις χώρες μας, αυτό είναι αλήθεια, αλλά η επίδρασή της μπορεί να αποδυναμωθεί αν επιλέξουμε διαφορετικές δράσεις από εκείνες των φιλελεύθερων κυβερνήσεών μας. Η Ευρώπη χρειάζεται μια ενεργή, προσανατολισμένη στο μέλλον Σοσιαλδημοκρατία, που στέκεται στο ύψος της σε ό,τι αφορά την αλληλεγγύη και την Πρόνοια. Ολα καταλήγουν στις θέσεις εργασίας- ή στην απουσία θέσεων εργασίας.

Παρασκευή 17 Ιουλίου 2009

Μάσιμο Ντ'Αλέμα: «Η Ευρώπη σήμερα είναι η ήπειρος του φόβου»

  • ΜΑΣΙΜΟ ΝΤ' ΑΛΕΜΑ Ο ΙΤΑΛΟΣ ΠΡΩΗΝ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ ΜΙΛΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΤΤΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΑΡΙΣΤΕΡΑΣ, ΤΗΝ ΕΠΕΛΑΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΔΕΞΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΑ «ΟΜΠΑΜΑ», Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ
  • Κατά τη διάρκεια της πρόσφατης επίσκεψής του στην Ελλάδα, όπου συμμετείχε σε συνέδριο για το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας, είχε προβλέψει τη μεγάλη ήττα των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων στις ευρωεκλογές. Είχε προβλέψει επίσης ότι το ΠΑΣΟΚ θα αποτελούσε εξαίρεση σε αυτήν την τάση.

Οι Ευρωπαίοι σοσιαλιστές διχάστηκαν απέναντι στην πρόκληση της παγκοσμιοποίησης. Ορισμένοι ηγέτες ανανέωσαν ακόμη και το λεξιλόγιό τους. Επαψαν να μιλούν για «απασχόληση» προτιμώντας την έκφραση «απασχολησιμότητα» αντικατέστησαν τη λέξη «προστασία» με τη λέξη «ευκαιρία», άφησαν στην άκρη τη λέξη «πρόνοια» και μίλησαν για «εκπαίδευση» (φωτ. ΑΠΕ)

Οι Ευρωπαίοι σοσιαλιστές διχάστηκαν απέναντι στην πρόκληση της παγκοσμιοποίησης. Ορισμένοι ηγέτες ανανέωσαν ακόμη και το λεξιλόγιό τους. Επαψαν να μιλούν για «απασχόληση» προτιμώντας την έκφραση «απασχολησιμότητα» αντικατέστησαν τη λέξη «προστασία» με τη λέξη «ευκαιρία», άφησαν στην άκρη τη λέξη «πρόνοια» και μίλησαν για «εκπαίδευση» (φωτ. ΑΠΕ)

Ο λόγος για τον Ιταλό πρώην πρωθυπουργό και πρώην ηγέτη του ιταλικού Δημοκρατικού κόμματος της Αριστεράς, Μάσιμο Ντ'Αλέμα, που σε μια από τις αρκετά σπάνιες συνεντεύξεις του (ο ίδιος δημοσιογράφος και πρώην διευθυντής της ιταλικής εφημερίδας Unita δεν φημίζεται για τις πολύ καλές του σχέσεις με τον Τύπο) μίλησε στην «Ε» για τα λάθη τα οποία οδήγησαν τα ευρωπαϊκά σοσιαλδημοκρατικά κόμματα στην κρίση. «Δεν μπόρεσε η Κεντροαριστερά να απαντήσει στην πρόκληση της παγκοσμιοποίησης», είπε χαρακτηριστικά ο Μάσιμο Ντ'Αλέμα, κάνοντας αυστηρή αυτοκριτική. Με θερμά λόγια αναφέρθηκε στον Γιώργο Παπανδρέου και τον χαρακτήρισε «ηγέτη αλά Ομπάμα». Γνήσιο τέκνο της πολιτικής και ιδεολογικής κρίσης, που αντιμετωπίζει σήμερα η Ιταλία, αποκαλεί τον Σ. Μπερλουσκόνι, προσθέτοντας ότι ανήκει στην εθνικιστική και λαϊκή Δεξιά.

  • Στην τελευταία σας επίσκεψη στην Ελλάδα, τον περασμένο Μάιο, συμμετείχατε σ' ένα συνέδριο για το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας. Είναι ένα επίκαιρο θέμα ειδικά μετά την ήττα της πλειονότητας των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων στις ευρωπαϊκές εκλογές.

«Οντως, σε εκείνο το συνέδριο στην Αθήνα είχαμε προβλέψει την ήττα της πλειονότητας των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων στις ευρωπαϊκές εκλογές. Είχαμε προβλέψει, επίσης, ότι η Ελλάδα θα αποτελούσε την εξαίρεση σε αυτή τη γενικευμένη τάση. Δεν υπάρχουν αμφιβολίες για το γεγονός ότι η ήττα των ευρωπαϊκών σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων υπογραμμίζει τη βαθιά κρίση που αντιμετωπίζει σήμερα η Κεντροαριστερά. Οπως είχα πει και τότε στην Αθήνα, για να μιλήσει κάποιος για αυτήν την κρίση οφείλει να αναφερθεί σε εκείνο που παρουσιάζεται για τη σοσιαλδημοκρατία ως παράδοξο...

Η περίοδος παγκόσμιας κρίσης που διανύουμε σηματοδοτεί μια αλλαγή εποχής.

Ο Μάσιμο ντ' Αλέμα θεωρεί ότι ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ φέρνει φρέσκο άνεμο και είναι «ένας ηγέτης αλά Ομπάμα» (φωτ. ΑΠΕ)

Ο Μάσιμο ντ' Αλέμα θεωρεί ότι ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ φέρνει φρέσκο άνεμο και είναι «ένας ηγέτης αλά Ομπάμα» (φωτ. ΑΠΕ)

Δεν αντιμετωπίζουμε μόνο μια οικονομική κρίση, αλλά προπάντων μια πολιτική και πολιτιστική κρίση. Είναι ηλίου φαεινότερον ότι κλείνει ένας κύκλος που τον χαρακτήριζαν μια παγκοσμιοποίηση χωρίς κανόνες και η κυριαρχία μιας υπερ-φιλελεύθερης ιδεολογίας. Δύει επίσης η δογματική αυταπάτη του αλάνθαστου της αγοράς. Ετσι, στο κέντρο της πολιτικής συζήτησης επιστρέφουν τώρα ιδέες που ανήκουν στη σοσιαλιστική παράδοση. Και πρώτα απ' όλα η ανάγκη, η πολιτική και οι δημοκρατικοί θεσμοί να κατευθύνουν και να ρυθμίσουν την οικονομική εξέλιξη, διότι μόνο υπό αυτούς τους όρους η καπιταλιστική ανάπτυξη μπορεί να συμβαδίσει με τις αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης και της προστασίας των ατομικών ελευθεριών.

Σε πολιτικό επίπεδο δε πραγματοποιείται στις ημέρες μας μια μεγάλη αλλαγή που αντανακλά τη στροφή των ΗΠΑ, όπου έλαβε τέλος η νεοσυντηρητική εποχή, αυτή των ισομερών αποφάσεων και των επιθετικών πολιτικών. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το παράδοξο, στο οποίο αναφέρθηκα προηγουμένως. Απέναντι από αυτήν τη μεγάλη στροφή που θα μπορούσε να αποτελέσει μια ευκαιρία για να δώσουμε τις απαντήσεις μας και να προτείνουμε ξανά μια νέα ρεφορμιστική εποχή, τις μεγαλύτερες δυσκολίες μοιάζει ακριβώς να αντιμετωπίζει ο σοσιαλισμός στην Ευρώπη. Ετσι, ενώ σε μεγάλο μέρος των ηπείρων κυβερνούν οι προοδευτικοί (ΗΠΑ, Βραζιλία, Ινδία, Νότια Αφρική), μεγάλο μέρος της Ευρώπης κυβερνάται σήμερα από μια συντηρητική ηγεσία, από μια εθνικιστική, λαϊκή Δεξιά, που μερικές φορές δηλώνει ανοιχτά αντιδραστική και ρατσιστική.

Μοιάζει να επαναλαμβάνεται, με λίγα λόγια, ο διαχωρισμός της δεκαετίας του τριάντα τον προηγούμενο αιώνα, όταν ως αντίδραση στη μεγάλη κρίση στην Αμερική επικράτησε το New deal, ενώ στην καρδιά της Ευρώπης υπερίσχυσαν ο εθνικισμός, ο φασισμός και ο αντισημιτισμός».

«Πολιορκημένο φρούριο»

  • Πώς εξηγείτε αυτή τη νέα στροφή προς τη Δεξιά;

«Βλέπετε, η Ευρώπη είναι η ήπειρος του φόβου. Φοβάται τον επιθετικό ανταγωνισμό των ασιατικών οικονομιών, τους μετανάστες που ανατρέπουν την κοινωνική μας οργάνωση και που προπάντων σήμερα, με την κρίση και την ανεργία, εμφανίζονται στους πιο φτωχούς ως εχθρό και απειλή, επίσης στην Ευρώπη ο φόβος της τρομοκρατίας και του Ισλάμ καλλιεργεί την εντύπωση ότι ζούμε σε ένα πολιορκημένο φρούριο και δημιουργεί την ανάγκη να επανασυνδεθούμε με μια εθνική και θρησκευτική ταυτότητα, δυνατή και καλά ριζωμένη. Η ευρωπαϊκή Δεξιά, λαϊκή και εθνικιστική, λοιπόν εκμεταλλεύτηκε αυτούς τους φόβους και σε πολλές χώρες παρουσιάστηκε, ιδιαίτερα στις πιο ασθενείς κοινωνικές τάξεις, σαν η κατάλληλη δύναμη για να προστατέψει τους ανθρώπους και να εγγυηθεί για τα συμφέροντα και τις αξίες τους. Η Δεξιά πρότεινε απλές και οπισθοδρομικές λύσεις, όπως την επιστροφή στις παραδοσιακές αξίες, την πολιτική χρήση της θρησκείας και κατά αυτόν τον τρόπο απάντησε στη δυσφορία των εργαζομένων και της παραγωγικής τάξης, τροφοδοτώντας αυταπάτες προστατευτισμού και εχθρότητα ενάντια στους μετανάστες.

Ωστόσο, αληθεύει επίσης ότι στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '90, η πλειονότητα των ευρωπαίων στράφηκε σε εμάς, στην Κεντροαριστερά, αναζητώντας μια απάντηση και μια άμυνα απέναντι στις προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης. Εμείς όμως δεν υπήρξαμε, συνολικά, σε θέση να δώσουμε μια θετική απάντηση στο αίτημα μεγάλης μερίδας της κοινής γνώμης».

  • Είναι γεγονός ότι τα κόμματα της Κεντροαριστεράς έχουν πάψει να πείθουν τους Ευρωπαίους, είναι επίσης αλήθεια ότι οι κρίσεις οδηγούν στην αυτοκριτική. Εσάς, π.χ. σας κατηγόρησαν ότι υιοθετήσατε τον τρίτο δρόμο, αυτόν των Αγγλων εργατικών...

«Οι Ευρωπαίοι σοσιαλιστές ουσιαστικά διχάστηκαν απέναντι στην πρόκληση της παγκοσμιοποίησης. Σε ορισμένες χώρες επικράτησε η αυταπάτη ότι οι συνέπειες της παγκοσμιοποίησης θα μπορούσαν να περιοριστούν και ότι θα ήταν δυνατόν να υπερασπιστούμε την τάξη του welfare state (κράτος πρόνοιας) διαμέσου μιας παραδοσιακής και, μερικές φορές ακόμη και, αντιευρωπαϊκής προσέγγισης, όπως π.χ. συνέβη στη Γαλλία. Από την άλλη πλευρά, υπήρξαν κόμματα και ηγέτες που αγκάλιασαν με ενθουσιασμό τον παγκοσμιοποιημένο καπιταλισμό στο όνομα της τρίτης οδού, μερικές φορές δε και με στάσεις υποταγμένες σε μια υπερφιλελεύθερη ιδεολογία.. Αυτοί ανανέωσαν ακόμη και το λεξιλόγιό μας. Επαψαν να μιλούν για emloyment (απασχόληση), προτιμώντας την έκφραση employability (απασχολησιμότητα). Αντικατέστησαν τη λέξη "προστασία" με τη λέξη "ευκαιρία", άφησαν στην άκρη τη λέξη welfare (πρόνοια) και μίλησαν για education (εκπαίδευση). Ολοι εμείς, κάποιοι λιγότερο, κάποιοι περισσότερο, νιώσαμε την επιρροή αυτής της ανανέωσης που πήγαζε από το New labor (Εργατικοί). Σίγουρα αυτό μας βοήθησε να εξασφαλίσουμε στους σοσιαλιστές μια ακόμη ευκαιρία για να κυβερνήσουν. Δεν μπορέσαμε όμως να βρούμε μια λύση στις αυξανόμενες κοινωνικές ανισότητες που πήγαζαν από τη χωρίς κανόνες εξέλιξη του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού και εμφανιστήκαμε να ακολουθούμε μια υπερ-φιλελεύθερη κουλτούρα και να ανήκουμε και εμείς στις δυνάμεις που ευθύνονται για τη σημερινή κρίση. Το πρόβλημα είναι ότι ο ευρωπαϊκός σοσιαλισμός, είτε στις πιο παραδοσιακές του εκφράσεις είτε στις ανανεωτικές συνιστώσες του, δεν κατόρθωσε μπροστά στην παγκοσμιοποίηση να υπερβεί τον ορίζοντα των εθνικών μεταρρυθμίσεων. Και πιο συγκεκριμένα, εγώ πιστεύω ότι εκμεταλλεύτηκε μόνο σε περιορισμένο βαθμό τη μεγάλη ευκαιρία της πολιτικής ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Μετά την άφιξη του ενιαίου νομίσματος, οι καιροί ήταν ώριμοι για ένα ποιοτικό άλμα. Ηταν ανάγκη να εναρμονιστούν οι αναπτυξιακές και φορολογικές πολιτικές, οι πολιτικές επίσης για την έρευνα και τον εκσυγχρονισμό. Ηταν επιτακτική ανάγκη να χτιστεί μια αληθινή κοινωνική Ευρώπη. Αυτά όμως δεν έγιναν...»

«Ποινικοποιήθηκε η εργασία»

  • Εσείς αναφέρεστε συχνά και σ' ένα έλλειμμα κοινωνικής δικαιοσύνης που δημιουργήθηκε τα τελευταία χρόνια...

«Ναι, είναι αλήθεια. Πιστεύω ότι ποτέ άλλοτε, όπως αυτή τη στιγμή, δεν έγινε πιο σαφές πως η εργασία, και όχι μόνο εκείνη του εργάτη, αλλά και του τεχνίτη και του μικροεπιχειρηματία, ποινικοποιήθηκε από τη διαστρεβλωμένη ανάπτυξη των τελευταίων 15 χρόνων, η οποία ενίσχυσε το κεφάλαιο και την κερδοσκοπία.

Το θέμα της δημοκρατίας επιστρέφει τώρα στο κέντρο της οπτικής των προοδευτικών και αποδεικνύεται βασικό για να συσταθεί εκ νέου μια δυνατή σχέση με την κοινή γνώμη των χωρών μας. Η δημοκρατία εκφράζεται ως δικαίωμα στον έλεγχο και στη διαφάνεια και αφορά όλους τους εργαζομένους, τους καταναλωτές, τους αποταμιευτές κ.λπ. Πρόκειται για μια μορφή δημοκρατίας που παράγει δυνατούς υπερεθνικούς θεσμούς, οι οποίοι είναι σε θέση να καθοδηγήσουν την ανάπτυξη, όχι μόνο προς οικονομικούς στόχους αλλά και στην κατεύθυνση της προώθησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Το δεύτερο μεγάλο θέμα που σχετίζεται με την προώθηση μια προοδευτικής ανάπτυξης είναι εκείνο της ισότητας. Τον τελευταίο καιρό συχνά προτιμούσαμε να μιλάμε για ίσες ευκαιρίες. Αυτό είναι σωστό, αλλά συγχρόνως πρέπει να αντιμετωπίσουμε ξανά με αποφασιστικότητα το θέμα μιας πιο δίκαιης διανομής του πλούτου. Τα τελευταία χρόνια, δημιουργήθηκαν ανεπίτρεπτες ανισότητες μεταξύ πλούσιων και φτωχών χωρών αλλά και στο εσωτερικό των κοινωνιών μας. Παρά τη σημαντική αύξηση του παγκόσμιου πλούτου, αυξήθηκε δραματικά και η φτώχεια και η κοινωνική ανισότητα στην πλειονότητα των ανεπτυγμένων χωρών. Ολα αυτά, πέρα από το γεγονός ότι παρήγαγαν άδικες κοινωνίες, αποτέλεσαν και αίτια της οικονομικής κρίσης. Εξάλλου είναι γνωστό ότι η άνιση κατανομή του πλούτου δεν υποστηρίζει την ανάπτυξη της κατανάλωσης και της εσωτερικής αγοράς, υποβαθμίζει επίσης την εργασία, μειώνει το επίπεδο των αποδοχών, μειώνει τις προσδοκίες των εργαζομένων, προκαλώντας τελικά μια πτώση της παραγωγικότητας».

  • Μιλώντας για την Ιταλία, πολλοί αναρωτιούνται πώς ο Μπερλουσκόνι βρίσκεται ακόμη τόσο ψηλά στις προτιμήσεις τον Ιταλών, ενώ η Κεντροαριστερά δεν είναι σε θέση να ανατρέψει αυτό το δεδομένο...

«Το φαινόμενο Μπερλουσκόνι αντανακλά τη βαθιά ιδεολογική και πολιτική κρίση που η Ιταλία διανύει αυτήν την περίοδο. Ενας πολιτικός σαν τον Σ. Μπερλουσκόνι δεν θα είχε ποτέ την ευκαιρία να κυβερνήσει για τόσο μεγάλο διάστημα σε μια διαφορετική ιστορική συγκυρία. Αυτός ανήκει σε εκείνη την εθνικιστική και λαϊκή Δεξιά στην οποία αναφερόμουν προηγουμένως. Το πρόβλημα τώρα αφορά τις απαντήσεις που θα είναι σε θέση να δώσει η αντιπολίτευση και ειδικότερα το Δημοκρατικό Κόμμα που αυτές τις εβδομάδες θα έχει το συνέδριό του. Είναι ένα πολύ σημαντικό ραντεβού, από το οποίο εύχομαι το κόμμα να βγει ενισχυμένο, με μια ισχυρή και πειστική για το μέλλον της χώρας πρόταση, ώστε να αποδειχτεί ικανό να δεχτεί την πρόκληση και να αντιμετωπίσει τα μεγάλα θέματα που έχουμε απέναντί μας».

  • Ποια είναι η σχέση σας με τον ηγέτη του ελληνικού σοσιαλιστικού κόμματος, Γ. Παπανδρέου;

«Με τον Γ. Παπανδρέου συνεργάστηκα επανειλημμένως στο παρελθόν. Πιστεύω ότι αντιπροσωπεύει το μοντέλο του νέου σοσιαλδημοκράτη ηγέτη. Είναι χωρίς αμφιβολία προοδευτικός, ανοιχτός στον διάλογο και στερείται προκαταλήψεων. Ενας ηγέτης αλά Ομπάμα, για να γίνω πιο κατανοητός, που όντως θα μπορούσε να φέρει έναν φρέσκο άνεμο στους σκουριασμένους πλέον μηχανισμούς της παραδοσιακής πολιτικής».

Πέμπτη 16 Ιουλίου 2009

Η σοσιαλδημοκρατία στην Ευρώπη

  • Του Ηλια Kατσουλη*, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 16/07/2009
  • Aναρωτιέται κανείς γιατί κέρδισε η Δεξιά στις πρόσφατες ευρωεκλογές και γιατί, σε μια εποχή οικονομικής κρίσης την οποία προκάλεσαν κερδοσκόποι τραπεζίτες και καπιταλιστές, το ευρωπαϊκό εκλογικό σώμα γύρισε την πλάτη του στη σοσιαλδημοκρατία, που όχι μόνον δεν ευθύνεται για την κρίση, αλλά θα μπορούσε, εάν οι πολίτες την εμπιστεύονταν, να βρει μια διέξοδο που θα απέβαινε σε όφελος των πολλών.
  • Στα ελληνικά και τα διεθνή μέσα ενημέρωσης το αποτέλεσμα των εκλογών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαβάζεται κυρίως μέσα από τη χαμηλή συμμετοχή, τις νίκες των ακροδεξιών και ευρωσκεπτικιστικών κομμάτων και την ήττα της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας. Αν αγνοήσουμε τα δύο πρώτα, τη χαμηλή συμμετοχή και την ενίσχυση των ακροδεξιών κομμάτων, τα οποία έχουμε ξαναζήσει στις ενδιάμεσες εκλογές, τις αποκαλούμενες «δεύτερης τάξης», εκείνο που απομένει να συζητηθεί και, στο μέτρο του δυνατού, να απαντηθεί είναι οι απώλειες των σοσιαλδημοκρατών. Θα επιχειρήσω μια πρώτη απάντηση και θα την επικεντρώσω: στην παγκόσμια οικονομική κρίση, στη μεταναστευτική πολιτική των ευρωπαϊκών κρατών και στο «άξενο και απρόσωπο» της Ε. Ε.
  • Ως προς το πρώτο: η παγκόσμια οικονομική ύφεση, ανεξάρτητα από τις αιτίες της, πλήττει προπάντων τις μεσαίες τάξεις και το σύνολο των εργαζομένων. Πλήττει, δηλαδή, το τμήμα εκείνο του εκλογικού σώματος από το οποίο αντλεί η σοσιαλδημοκρατία. Οσο και εάν φαίνεται εκ πρώτης όψεως περίεργο, σε εποχές οικονομικής κρίσης το εκλογικό σώμα, ακόμη και εκείνα τα μέρη του που θίγονται περισσότερο από την κρίση, προσβλέπει στα συντηρητικά κόμματα τα οποία έχει συνηθίσει να θεωρεί ότι διαχειρίζονται καλύτερα την οικονομία, άρα και τις κρίσεις της. Στους σοσιαλδημοκράτες εμπιστεύεται περισσότερο τη δίκαιη διανομή του πλούτου. Ως προς το δεύτερο: ένα από τα μεγαλύτερα διακυβεύματα του καιρού μας είναι η μετανάστευση. Ούτε οι εθνικές κυβερνήσεις (συντηρητικές, σοσιαλδημοκρατικές ή ό, τι άλλο) ούτε η Ευρωπαϊκή Ενωση έχουν διαμορφώσει μέχρι τώρα μια πειστική μεταναστευτική πολιτική. Το πρόβλημα βαρύνει περισσότερο τους σοσιαλδημοκράτες, οι οποίοι, όντας σε όλη τους την πορεία υπερασπιστές των δικαιωμάτων των καταφρονεμένων, αδυνατούν να καταθέσουν μία πρόταση που θα δικαιώνει την ιστορία τους αλλά συγχρόνως θα καθησυχάζει τους φόβους των πολιτών και της εκλογικής τους πελατείας. Για την αδυναμία τους να το κάνουν αυτό, οι Eυρωπαίοι σοσιαλδημοκράτες πλήρωσαν το μεγαλύτερο τίμημα. Ως προς το τρίτο: ούτε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει πείσει για τις εξουσίες του ούτε η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει πείσει για την ικανότητά της να ανταποκριθεί στις προκλήσεις των καιρών (οικονομική κρίση, μετανάστευση, αγορά εργασίας κ. λπ.). Ιδιαίτερα οι σε μικρά χρονικά διαστήματα συνεχείς διευρύνσεις έχουν κάνει την Ε. Ε. «άμορφη» στα μάτια των πολιτών της. Και ένα άμορφο σώμα δεν έλκει βέβαια το ενδιαφέρον αλλά ούτε και την ψήφο των πολιτών.
  • Εν κατακλείδι: και βέβαια η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία αντιμετωπίζει δυσκολίες στη διαμόρφωση της πολιτικής της ατζέντας. Τέτοιες δυσκολίες αντιμετώπισε επανειλημμένως και στο παρελθόν, αφού είναι το δικό της εκλογικό δυναμικό που κυρίως πλήττεται από τις κρίσεις, τις αλλαγές και τις αναταράξεις που συνοδεύουν την παγκοσμιοποίηση. Στο παρελθόν κατάφερε να επανέλθει. Το ίδιο μπορεί να επιτύχει, υπό προϋποθέσεις, και τώρα.

* Ο κ. Ηλίας Κατσούλης είναι καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας.

Σάββατο 15 Νοεμβρίου 2008

Η σοσιαλδημοκρατία σε κρίση ταυτότητας

Φωτογραφία
Φωτογραφία
Ο βρετανός πρωθυπουργός Γκόρντον Μπράουν (δεξιά) ανέτρεψε τους πυλώνες της πολιτικής του προκατόχου του Τόνι Μπλερ προκειμένου να ανακόψει τη φθίνουσα δημοτικότητά του και να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης. RΕUΤΕRS/RUSSΕLL ΒΟΥCΕ
Σε μια πρόσφατη ημερίδα με τίτλο «Η σοσιαλδημοκρατία θα είναι ευρωπαϊκή αλλιώς θα πάψει να υπάρχει» ο ιστορικός Αλέν Μπεργκουνιού και ο ερευνητής Ζεράρ Γκρυνμπέργκ εκτιμούσαν ότι η οικονομική κρίση προσφέρει στη σοσιαλδημοκρατία την ευκαιρία να ξαναγίνει μια «χρήσιμη» πολιτική δύναμη, υπό τον όρο να «αναλάβει πνευματικά και πολιτικά τις ευθύνες της για την κρίση». Είναι γεγονός: η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία περνά μια μεγάλη υπαρξιακή κρίση.

Στην Ευρώπη τα κόμματα που προέρχονται από αυτήν έχουν χάσει δεκατρείς από τις δεκαπέντε τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις. Οπου βρίσκονται στην εξουσία η πολιτική τους είναι έντονα αντιδημοφιλής (Βρετανία, Γερμανία). Οσα βρίσκονται στην αντιπολίτευση, παρ΄ ότι έχουν να αντιμετωπίσουν σκληρές πολιτικές από τα νεοδεξιά κυβερνητικά κόμματα, δεν έχουν φωνή και κρίνονται ελάχιστα αξιόπιστα από τους πολίτες (Γαλλία, Ιταλία).

Σε έναν οικονομικό κόσμο που αλλάζει, οι κκ. Μπεργκουνιού και Γκρυνμπέργκ προειδοποιούν τους σοσιαλιστές να μην υποπέσουν σε «αντικαπιταλιστικές εξάρσεις». Ξεχνούν να διευκρινίσουν ότι ο σοσιαλισμός γεννήθηκε ως αντίθεση στον καπιταλισμό και ότι από το 1920 η ρεφορμιστική οικογένειά του δεν έπαψε να προσπαθεί να επιφέρει αλλαγές δημοκρατικά, βήμα προς βήμα. Είναι παράξενο ότι οι δύο ερευνητές δεν αναφέρουν πουθενά τη «νέα» σοσιαλδημοκρατία που εμφανίστηκε στη δεκαετία του 1980.

Μέσω της κυβερνητικής εμπειρίας της στη Γαλλία, στην Ισπανία και στην Ελλάδα αυτή η «σύγχρονη» Αριστερά συνεισέφερε στην έλευση του οικονομικού καπιταλι σμού απορυθμίζοντας τις οικονομικές αγορές. Ιδιωτικοποίησε το τραπεζικό σύστημα και τις στρατηγικές επιχειρήσεις και ιδιοποιήθηκε- χωρίς ποτέ να το αναγνωρίζει- τη νεοφιλελεύθερη σκέψη των δεξιών αντιπάλων της. Αυτή η υποκριτική στάση σταμάτησε το 1997, με την άνοδο στην εξουσία του Τόνι Μπλερ, ο οποίος χωρίς συμπλέγματα διεκδίκησε μερίδιο στη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση: υποστήριξη στην απορύθμιση των αγορών, μείωση των φόρων στα υψηλά εισοδήματα, ευελιξία της αγοράς εργασίας, ιδιωτικοποιήσεις και διάλυση του Κράτους Προνοίας.
  • Ο μπλερικός τρίτος δρόμος προκάλεσε τον θαυμασμό της σοσιαλδημοκρατίας στο σύνολό της, σε βαθμό που το Κόμμα των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών δεν κατόρθωσε να καταδικάσει την εισβολή στο Ιράκ! Την περίοδο 1997-2006 η σοσιαλδημοκρατία έψελνε σε κάθε εθνική γλώσσα το μπλερικό τροπάριο: «Δεν υπάρχουν αριστερές ή δεξιές οικονομικές πολιτικές, υπάρχουν μόνο πολιτικές που λειτουργούν και άλλες που δεν λειτουργούν». Οι σοσιαλιστές υποψήφιοι στις δύο τελευταίες προεδρικές εκλογές της Γαλλίας έχασαν επειδή θέλησαν να εισαγάγουν αυτή την ατζέντα. Χρειάζεται πραγματικά να επιμένουμε σε έναν δρόμο ο οποίος οδήγησε σε μεγάλες ήττες τη στιγμή που ακόμη και η ίδια η νέα Δεξιά ανακαλύπτει τις αρετές του δημόσιου παρεμβατισμού απέναντι στα σφάλματα της αγοράς;
Προτού καν ξεσπάσει η οικονομική κρίση η Ευρώπη είχε γίνει η ζώνη με την ασθενέστερη ανάπτυξη στον κόσμο, όπου το άνοιγμα στον ανταγωνισμό στάθηκε ανίκανο να τονώσει τις επενδύσεις. Αντίθετα με ό,τι υποστηρίζουν οι δύο ερευνητές, η σοσιαλδημοκρατία δεν αποδυναμώθηκε από την κρίση της ευρωπαϊκής οικοδόμησης. Η ιδεολογική και πολιτική κρίση της σοσιαλδημοκρατίας ήταν εκείνη που έσπρωξε την Ευρώπη σε μια οπισθοδρομική και αντικοινωνική δίνη την οποία σήμερα αμφισβητούν οι λαοί.
  • Για να σβήσει την οικονομική πυρκαϊά το σχέδιο Μπράουν ξεφεύγει από όλους τους κανόνες της μπλερικής σκέψης. Η σοσιαλδημοκρατία όμως δεν θα πρέπει να αρκεστεί στο να χειροκροτήσει τη χωρίς αντάλλαγμα κοινωνικοποίηση των χρεών του παιχνιδιού του οικονομικού καπιταλισμού ζητώντας τη συνέχιση των «διαρθρωτικών αλλαγών». Θα χάσει ακόμη περισσότερο τη φωνή της τη στιγμή που η Δεξιά επωφελείται της κρίσης για να δικαιολογήσει την ολοκλήρωση των μεταρρυθμίσεών της και να καταστήσει μη αναστρέψιμο το ξήλωμα των οργάνων του δημόσιου ελέγχου της παραγωγής και της κατανομής του πλούτου.
Αυτό που θα πρέπει να προτείνει για να σώσει την Ευρώπη από την ύφεση είναι ένα πραγματικό Νew Deal. Ενα πρόγραμμα μεγάλων έργων που θα περιλαμβάνει τον εκσυγχρονισμό των υποδομών και των δημόσιων υπηρεσιών (μεταφορές, επικοινωνίες, νοσοκομεία, σχολεία, πανεπιστήμια). Τα κράτη θα πρέπει επίσης να αυξήσουν τη συμμετοχή τους με δικαίωμα ψήφου και ελέγχου στον τραπεζικό τομέα αλλά και στις στρατηγικές επιχειρήσεις που η αξία των μετοχών τους δέχεται επίθεση στο Χρηματιστήριο.
  • Η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία θα πρέπει να εισαγάγει μεταρρυθμίσεις για την ανακατανομή των φόρων ώστε το βάρος να μη βαρύνει μόνο τις μεσαίες και φτωχότερες τάξεις. Πρέπει επιτέλους να προτείνει στους κοινωνικούς εταίρους να συμφωνήσουν σε μια αύξηση των μισθών με βάση την παραγωγικότητα και τον πληθωρισμό ώστε να εξαλείψει τη μείωση της αγοραστικής δύναμης των εργαζομένων. Ας μην ξεχνάμε ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες και στους ευρωπαϊκούς κλώνους του αμερικανικού μοντέλου η στασιμότητα του μέσου μισθού αποτελεί την αιτία της αύξησης των χρεών των νοικοκυριών.
Οι μελλοντικές εκλογικές αναμετρήσεις δεν θα κερδηθούν «στο κέντρο». Οι ψηφοφόροι που έφεραν στην εξουσία τα κόμματα της νέας ευρωπαϊκής Δεξιάς ανήκουν στις λαϊκές τάξεις. Η σοσιαλδημοκρατία πρέπει να προσπαθήσει να τις κατακτήσει, αλλιώς θα πάψει να υπάρχει.

  • Ο κ. Λικμ Χοάνγκ Νγκοκ είναι οικονομολόγος του Πανεπιστημίου Ρaris Ι. Ο κ. Φιλίπ Μαρλιέρ είναι πολιτειολόγος του University College London.

Δευτέρα 6 Οκτωβρίου 2008

Η «ευκαιρία» της σοσιαλδημοκρατίας;

ΕΧΟΥΝ ΜΕΛΛΟΝ ΟΙ ΑΓΟΡΕΣ;

Ν. ΜΟΥΖΕΛΗΣ

Η παγκόσμια οικονομική κρίση έδειξε ξεκάθαρα την αδυναμία του νεοφιλελεύθερου μοντέλου να εξηγήσει και να δώσει λύσεις στα προβλήματα του καπιταλισμού σήμερα. Οταν ο επιλεκτικά φιλελεύθερος πρόεδρος των ΗΠΑ παρεμβαίνει στην αγορά για να σώσει δύο από τις μεγαλύτερες επενδυτικές τράπεζες της χώρας και όταν προσπαθεί να πείσει το Κογκρέσο να εγκρίνει το μυθικό ποσό των 700 δισ. δολαρίων για την εξαγορά των προβληματικών χρεογράφων που στηρίζονται στη στεγαστική πίστη, γίνεται όλο και πιο φανερό ότι η θεοποίηση της αγοράς ξεθωριάζει. Είναι φανερό ότι χρειάζονται πολύ πιο παρεμβατικοί τρόποι ελέγχου και του αμερικανικού αλλά και του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος. Χρειάζονται όχι νεοφιλελεύθερες αλλά σοσιαλδημο- κρατικού τύπου θεσμοί και μηχανισμοί που να στοχεύουν και στην αποφυγή κρίσεων και στη δικαιότερη κατανομή του παγκόσμιου πλούτου. Χρειάζεται, με άλλα λόγια, ένα παγκόσμιο αυτή τη φορά New Deal παρόμοιο με αυτό που εφάρμοσε στις ΗΠΑ ο πρόεδρος Ρούζβελτ μετά τη μεγάλη κρίση του 1929-1932.

Αν οι ΗΠΑ δεν είναι διατεθειμένες (για διάφορους λόγους) να αλλάξουν τη δομή του άναρχου καπιταλισμού που κυριαρχεί σήμερα παγκοσμίως, η αλλαγή μπορεί να έρθει από τις αναδυόμενες οικονομικές δυνάμεις της Κίνας, της Ινδίας, της Ρωσίας και της Βραζιλίας. Βέβαια μπορεί σε μια τέτοια περίπτωση να έχουμε σταθεροποίηση χωρίς άμβλυνση των εντεινόμενων ανισοτήτων. Μακροχρόνια όμως η πιο δίκαιη κατανομή του παγκόσμιου πλούτου είναι μια βασική προϋπόθεση για την επιβίωση του καπιταλιστικού συστήματος.

Μετά την άνοδο του θατσερισμού και του ριγκανισμού ο Κέινς ξεχάστηκε. Σήμερα, όμως, όπως η δογματική πίστη στον αυτορρυθμιζόμενο χαρακτήρα των αγορών καταρρέει, ο κεϊνσιανισμός, με διαφορετική βέβαια μορφή, έρχεται πάλι στο προσκήνιο. Ο ευέλικτος παρεμβατισμός, από το κράτος σε εθνικό επίπεδο και από παγκόσμιους οργανισμούς στο επίπεδο του πλανήτη, είναι μια επείγουσα ανάγκη αν θέλουμε να αποφευχθεί η καταστροφική οικονομική αστάθεια και να αμβλυνθούν οι ανισότητες και οι κίνδυνοι που χαρακτηρίζουν τον κόσμο της ύστερης νεωτερικότητας.

Στο νέο αυτό πλαίσιο που θα διαμορφωθεί κατά τη διάρκεια και μετά το πέρασμα της κρίσης η Ευρωπαϊκή Ενωση μπορεί να παίξει έναν πολύ σημαντικό ρόλο. Για να γίνει όμως αυτό χρειάζεται μεγαλύτερη πολιτική ενοποίηση, χρειάζεται η Γηραιά Ηπειρος να μιλάει με μια φωνή στα διεθνή φόρα. Οσο αυτό δεν επιτυγχάνεται, όσο η Ευρώπη παραμένει μια μεγάλη αγορά, τόσο θα ετεροπροσδιορίζεται, τόσο θα λειτουργεί σε ένα σύστημα όπου άλλες δυνάμεις θα το διαμορφώνουν. Μόνο με την πολιτική ενοποίηση θα μπορέσει η ΕΕ να καταστεί ένας από τους σοβαρούς παίκτες στην παγκόσμια γεωπολιτική και οικονομική σκακιέρα.

Περνώντας τώρα από το παγκόσμιο και ευρωπαϊκό στο εθνικό επίπεδο, όπως πολλοί παρατηρητές έχουν επισημάνει, τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα βρίσκονται σε κρίση. Στην Ευρώπη των «15» μόνο η Αγγλία, η Ισπανία και η Πορτογαλία έχουν κεντροαριστερές/σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις - κυβερνήσεις που και αυτές αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα επιβίωσης. Αυτή η κατάσταση δεν είναι συγκυριακή. Ούτε εξηγείται πλήρως από το ότι η εργατική τάξη, λόγω της διαφοροποίησης στο εσωτερικό της και της εξατομίκευσης των μελών της, δεν λειτουργεί πλέον ως ένα ενιαίο συλλογικό υποκείμενο. Νομίζω ότι ο πιο καθοριστικός λόγος που εξηγεί το σημερινό αδιέξοδο της σοσιαλδημοκρατίας είναι πως, αντίθετα με την Κεντροδεξιά, η Κεντροαριστερά είναι αναγκασμένη να λειτουργεί σε έναν μη συμβατό, νεοφιλελεύθερο παγκόσμιο χώρο. Αυτός ο χώρος δημιουργεί σοβαρά, συστημικά εμπόδια στην εφαρμογή πολιτικών που να στοχεύουν στον συνδυασμό οικονομικής ανάπτυξης, κοινωνικής δικαιοσύνης και οικολογικής υπευθυνότητας. Κάθε σοβαρή προσπάθεια προς αυτή την κατεύθυνση οδηγεί στη φυγή των κεφαλαίων σε χώρες όπου οι μισθοί είναι χαμηλοί, οι συνθήκες εργασίας βάρβαρες και οι περιβαλλοντικοί έλεγχοι ανύπαρκτοι. Και στη συνέχεια βέβαια η φυγή των κεφαλαίων και η μείωση των επενδύσεων οδηγούν στη μείωση του παραγόμενου πλούτου, στην ανεργία και στη συρρίκνωση των εισοδημάτων των οικονομικά ασθενέστερων τάξεων.

Αν τα παραπάνω ισχύουν, τότε η αλλαγή του παγκόσμιου συστήματος προς μια πιο παρεμβατική κατεύθυνση μπορεί σε βάθος χρόνου να δημιουργήσει ευνοϊκές συνθήκες για την ανανέωση των σοσιαλδημοκρατικών, κεντροαριστερών κομμάτων. Μπορεί να δημιουργήσει συνθήκες που θα αναγκάσουν τη συντηρητική παράταξη να κινηθεί προς τα αριστερά (όπως η αμερικανική κυβέρνηση σήμερα) παρά η Κεντροαριστερά να πάει προς τα δεξιά (όπως συνέβη με την μπλερική διακυβέρνηση). Ετσι δεν είναι απίθανο η τωρινή οικονομική κρίση να οδηγήσει σε ένα πιο αυστηρά ρυθμιζόμενο, πιο κοινωνικά δίκαιο και πιο οικολογικά υπεύθυνο καπιταλιστικό σύστημα. Μπορεί, δηλαδή, να οδηγήσει σε μια δεύτερη «χρυσή εποχή» της σοσιαλδημοκρατίας. Ολα αυτά ίσως ακούγονται ως υπερβολικά αισιόδοξα. Παρ' όλα αυτά, οι σοβαρές κρίσεις δημιουργούν πάντα νέες ευκαιρίες, νέες συνθήκες που μπορούν να οδηγήσουν ή σε ένα χειρότερο ή σε ένα καλύτερο μέλλον.

Ο κ. Νίκος Μουζέλης είναι ομότιμος καθηγητής Κοινωνιολογίας της LSE.

Το ΒΗΜΑ, 05/10/2008